Adhyaya 6
This chapter segment operationalizes the Saptāṅga view by treating the king and ministerial circle as the state’s nervous system: if captured by favorites or faction chiefs, the organism loses coordination. Kautilya prescribes a layered response. First, manage human capital: request respite for those in youth-service (yauvanastha) when mental strain threatens reliability, and enforce a retention doctrine—abandon chronic malcontents while protecting and rewarding the contented, preventing contagion of disaffection. Second, secure succession and continuity: disclose hidden reserves/contingency assets (gūḍhasāra) for the heir’s protection, and if governance becomes personally intolerable, withdraw to controlled austerity spaces (forest retreat or long sacrificial session) as a political reset. Third, recover a king dominated by inner elites: an arthaśāstra-knower counsels him through itihāsa-purāṇa exempla. Finally, if required, an operative in disguised perfected form (siddha-vyañjana-rūpa) uses yogic/strategic approach to gain access, identify the ‘corruptible’ nodes, and apply danda as surgical punishment—restoring sovereign autonomy for the Vijigīṣu’s stability and expansion.
Sutras
Sutra 1
राजव्यसनमेवममात्यः प्रतिकुर्वीत ॥ कZ_०५.६.०१ ॥
ഇങ്ങനെ മന്ത്രി രാജാവിന്റെ ദുർവ്യസനം/വിപത്ത് പ്രതിരോധിക്കണം.
Sutra 2
प्रागेव मरणाबाधभयाद् राज्ञः प्रियहितोपग्रहेण मासद्विमासान्तरं दर्शनं स्थापयेद्देशपीडापहममित्रापहमायुष्यं पुत्रीयं वा कर्म राजा साधयति इत्यपदेशेन ॥ कZ_०५.६.०२ ॥
മുന്കൂട്ടി തന്നെ—രാജാവിന് മരണമോ രോഗപീഡയോ സംഭവിക്കുമെന്ന ഭയത്താൽ—പ്രിയവും ഹിതകരവും ആയ ഉപായമെന്ന പേരിൽ ഒരു അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് മാസത്തെ ഇടവേളയിൽ ദർശനം (സാക്ഷാത്കാരം) സ്ഥാപിക്കണം; “രാജാവ് ദേശപീഡ നീക്കുന്നതിനും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നതിനും ആയുസ്സ് വർധിപ്പിക്കുന്നതിനും അല്ലെങ്കിൽ സന്താനലാഭത്തിനുമായി പ്രവർത്തികൾ നടത്തുന്നു” എന്നെന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട്.
Sutra 3
राजव्यञ्जनमरूपवेलायां प्रकृतीनां दर्शयेत्मित्रामित्रदूतानां च ॥ कZ_०५.६.०३ ॥
ഉചിതസമയത്ത് അദ്ദേഹം രാജ്യത്തിന്റെ പ്രകൃതികൾക്കും (രാജ്യഘടകങ്ങൾക്കും) കൂടാതെ മിത്ര-ശത്രു ദൂതന്മാർക്കും ‘രാജചിഹ്നങ്ങൾ’ (രാജത്വത്തിന്റെ അടയാളങ്ങൾ) കാണിക്കണം.
Sutra 4
तैश्च यथोचितां संभाषाममात्यमुखो गच्छेत् ॥ कZ_०५.६.०४ ॥
കൂടാതെ അവരുമായി (ദൂതന്മാർ/പക്ഷങ്ങൾ) മന്ത്രി മുന്നിൽ നിന്ന് (മുഖമായി) യഥോചിതമായി സംഭാഷണം നടത്തണം.
Sutra 5
दौवारिकान्तर्वंशिकमुखश्च यथोक्तं राजप्रणिधिमनुवर्तयेत् ॥ कZ_०५.६.०५ ॥
വാതിൽകാവൽക്കാരൻ, അന്തഃപുരത്തിലെ ജീവനക്കാർ, മുഖ്യ കക്ഷപാലൻ—വിധിച്ചതുപോലെ—രാജാവിന്റെ രഹസ്യ നിർദ്ദേശങ്ങൾ (വിശ്വസ്ത ഏജന്റുമാർ മുഖേന) പിന്തുടർന്ന് നടപ്പാക്കണം।
Sutra 6
अपकारिषु च हेडं प्रसादं वा प्रकृतिकान्तं दर्शयेत्प्रसादमेवोपकारिषु ॥ कZ_०५.६.०६ ॥
അപകാരം ചെയ്യുന്നവരോടു സാഹചര്യത്തിന് അനുയോജ്യമായി ശിക്ഷയോ അനുഗ്രഹമോ—ഏതായാലും—കാണിക്കണം; എന്നാൽ ഉപകാരം ചെയ്യുന്നവരോടു അനുഗ്രഹം മാത്രമേ കാണിക്കൂ।
Sutra 7
आप्तपुरुषाधिष्ठितौ दुर्गप्रत्यन्तस्थौ वा कोशदण्डावेकस्थौ कारयेत्कुल्यकुमारमुख्यांश्चान्यापदेशेन ॥ कZ_०५.६.०७ ॥
വിശ്വസ്തരുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ—കോട്ടയിലോ അതിർത്തി നിലയിലോ—ഭണ്ഡാരവും ദണ്ഡവ്യവസ്ഥയും (സേന/ശിക്ഷ) ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുമാറ് ക്രമീകരിക്കണം; അതുപോലെ കുല്യകുമാരന്മാരെയും മറ്റ് പ്രമുഖരെയും ഏതെങ്കിലും മറവുകാരണത്തിൽ ഇതേ രീതിയിൽ കൈകാര്യം/നിയന്ത്രണം ചെയ്യണം।
Sutra 8
यश्च मुख्यः पक्षवान्दुर्गाटवीस्थो वा वैगुण्यं भजेत तमुपग्राहयेत् ॥ कZ_०५.६.०८ ॥
പിന്നിൽ കൂട്ടം/പിന്തുണയുള്ള ഏതൊരു പ്രമുഖനും—കോട്ടയിലായാലും വനത്തിലായാലും—അസന്തോഷമോ ദൗർബല്യമോ കാണിച്ചാൽ, പ്രലോഭനവും ബന്ധിപ്പിക്കലും വഴി അവനെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കണം।
Sutra 9
बह्वाबाधं वा यात्रां प्रेषयेत्मित्रकुलं वा ॥ कZ_०५.६.०९ ॥
അവൻ അവരെ നിരവധി കഷ്ടതകളുള്ള യാത്ര/അഭിയാനത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാം—അല്ലെങ്കിൽ മിത്രകുടുംബം/മിത്രഗൃഹത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കാം।
Sutra 10
यस्माच्च सामन्तादाबाधं पश्येत्तमुत्सवविवाहहस्तिबन्धनाश्वपण्यभूमिप्रदानापदेशेनावग्राहयेत्स्वमित्रेण वा ॥ कZ_०५.६.१० ॥
ഏത് സാമന്തനിൽ നിന്നാണ് ഉപദ്രവം വരുമെന്ന് അവൻ മുൻകൂട്ടി കാണുന്നതോ, അവനെ ഉത്സവം, വിവാഹം, ആനകെട്ടൽ/ആനശാല, കുതിരവ്യാപാരം, അല്ലെങ്കിൽ ഭൂമിദാനം എന്ന വ്യാജേന—അഥവാ സ്വന്തം മിത്രനെ ഇടനിലക്കാരനാക്കി—നിയന്ത്രണത്തിൽ നിർത്തണം।
Sutra 11
ततः संधिमदूष्यं कारयेत् ॥ कZ_०५.६.११ ॥
അതിനുശേഷം അവൻ സന്ധി/കരാർ പ്രവർത്തനരഹിതമാകുന്ന വിധത്തിൽ (ദൂഷിച്ച്/ദുർബലപ്പെടുത്തി) ആക്കണം।
Sutra 12
आटविकामित्रैर्वा वैरं ग्राहयेत् ॥ कZ_०५.६.१२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ ആടവിക (വനവാസി) മിത്രന്മാർ മുഖേന ലക്ഷ്യത്തിനെതിരെ വൈരം ആരംഭിപ്പിക്കണം।
Sutra 13
तत्कुलीनमपरुद्धं वा भूंयेकदेशेनोपग्राहयेत् ॥ कZ_०५.६.१३ ॥
അവൻ ആ വംശത്തിലെ ഒരു കുലീനനെ—അല്ലെങ്കിൽ തടവിലായ/നിര്ബന്ധിതനായ ഒരാളെ—ഭൂമിയുടെ ഒരു ഭാഗം നൽകി തന്റെ പക്ഷത്തേക്ക് ആകർഷിക്കണം।
Sutra 14
कुल्यकुमारमुख्योपग्रहं कृत्वा वा कुमारमभिषिक्तमेव दर्शयेत् ॥ कZ_०५.६.१४ ॥
അല്ലെങ്കിൽ കുല്യകുമാരന്മാരുടെയും പ്രമുഖരുടെയും പിന്തുണ ഉറപ്പാക്കി, കുമാരനെ ഇതിനകം അഭിഷിക്തനായ (ഔപചാരികമായി സ്ഥാനാരോഹിതനായ)തായി കാണിക്കണം.
Sutra 15
सामन्तादीनामन्यतमं वास्य दुर्गे स्थापयित्वापगच्छेत् ॥ कZ_०५.६.२० ॥
അല്ലെങ്കിൽ സാമന്തന്മാർ മുതലായവരിൽ ഒരാളെ തന്റെ പേരിൽ കോട്ടയിൽ നിയമിച്ച് പിന്നെ പിന്മാറണം.
Sutra 16
कुमारमभिषिच्य वा प्रतिव्यूहेत ॥ कZ_०५.६.२१ ॥
അല്ലെങ്കിൽ കുമാരനെ അഭിഷേകം ചെയ്ത് പ്രതിവ്യൂഹം (പ്രതിരോധ-വ്യൂഹം) പുനഃക്രമീകരിക്കണം.
Sutra 17
परेणाभियुक्तो वा यथोक्तमापत्प्रतीकारं कुर्यात् ॥ कZ_०५.६.२२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരാൾ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുകയോ ആക്രമിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെ അടിയന്തര പ്രതിരോധനടപടികൾ നടപ്പാക്കണം.
Sutra 18
एवमेकाइश्वर्यममात्यः कारयेदिति कौटिल्यः ॥ कZ_०५.६.२३ ॥
ഇങ്ങനെ, കൗടില്യൻ പറയുന്നു: മന്ത്രി ഏക സാർവഭൗമ അധികാരത്തിന് കീഴിൽ (അവിഭക്ത രാജാധികാരത്തിൽ) ഭരണക്രമം ഉറപ്പാക്കണം.
Sutra 19
नैवमिति भारद्वाजः ॥ कZ_०५.६.२४ ॥
ഭാരദ്വാജൻ പറയുന്നു—‘അങ്ങനെയല്ല.’
Sutra 25
प्रम्रियमाणे वा राजन्यमात्यः कुल्यकुमारमुख्यान्परस्परं मुख्येषु वा विक्रमयेत् ॥ कZ_०५.६.२५ ॥
രാജാവ് മരണാസന്നനായിരിക്കുമ്പോൾ, രാജവംശീയ അമാത്യൻ ഉപശാഖ രാജകുമാരന്മാരെയും പ്രമുഖരെയും പരസ്പരം എതിരാക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ അവരെ മറ്റു പ്രമുഖരുമായി മത്സരിപ്പിക്കണം; അങ്ങനെ ആരും ഒറ്റ അവകാശവാദം ഉറപ്പിക്കാനാകില്ല.
Sutra 26
विक्रान्तं प्रकृतिकोपेन घातयेत् ॥ कZ_०५.६.२६ ॥
പരിധി ലംഘിച്ച് അത്യധികം ധിക്കാരിയായവനെ, രാജ്യത്തിന്റെ പ്രകൃതികളുടെ കോപം ഉണർത്തി വധിപ്പിക്കണം.
Sutra 27
कुल्यकुमारमुख्यानुपांशुदण्डेन वा साधयित्वा स्वयं राज्यं गृह्णीयात् ॥ कZ_०५.६.२७ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, ഉപശാഖ രാജകുമാരന്മാരെയും പ്രമുഖരെയും രഹസ്യശിക്ഷയിലൂടെ നിയന്ത്രണത്തിലാക്കി, അവൻ തന്നെ രാജ്യം പിടിച്ചെടുക്കാം.
Sutra 28
राज्यकारणाद्द् हि पिता पुत्रान्पुत्राश्च पितरमभिद्रुह्यन्ति किमङ्ग पुनरमात्यप्रकृतिर्ह्येकप्रग्रहो राज्यस्य ॥ कZ_०५.६.२८ ॥
രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി പിതാവ് പുത്രന്മാരെയും പുത്രന്മാർ പിതാവിനെയും ദ്രോഹിക്കുന്നു; അങ്ങനെിരിക്കെ, അമാത്യ-പ്രകൃതി തന്നെയാണ് രാജ്യം പിടിച്ചു നയിക്കുന്ന ഏക നിർണായക പിടി—അതുകൊണ്ട് അതിലും കൂടുതലാണ്.
Sutra 29
तत्स्वयमुपस्थितं नावमन्येत ॥ कZ_०५.६.२९ ॥
സ്വയം ലഭിച്ച അവസരം അവഗണിക്കരുത്.
Sutra 30
स्वयमारूढा हि स्त्री त्यज्यमानाभिशपति इति लोकप्रवादः ॥ कZ_०५.६.३० ॥
ജനപ്രവാദം: സ്വയം വന്ന സ്ത്രീയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ അവൾ ശപിക്കും.
Sutra 31
दुर्लभः स पुनस्तस्य कालः कर्म चिकीर्षतः ॥ कZ_०५.६.३१च्द् ॥
പ്രവർത്തിക്കാനുദ്ദേശിക്കുന്നവന് അതേ നിമിഷം വീണ്ടും ലഭിക്കുക ദുഷ്കരം.
Sutra 32
प्रकृतिकोपकमधर्मिष्ठमनैकान्तिकं चैतदिति कौटिल्यः ॥ कZ_०५.६.३२ ॥
കൗടില്യൻ പറയുന്നു—ഇത് രാജ്യഘടകങ്ങളെ കോപിപ്പിക്കുന്നതും അധർമ്മപരവുമായതും, ഉറച്ച ഫലം നിശ്ചയിക്കാനാകാത്തതുമാണ്.
Sutra 33
राजपुत्रमात्मसंपन्नं राज्ये स्थापयेत् ॥ कZ_०५.६.३३ ॥
വ്യക്തിപരമായി കഴിവുള്ളതും ആവശ്യമായ ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനുമായ രാജകുമാരനെ രാജാധികാരത്തിൽ (സിംഹാസനത്തിൽ) സ്ഥാപിക്കണം.
Sutra 34
संपन्नाभावेऽव्यसनिनं कुमारं राजकन्यां गर्भिणीं देवीं वा पुरस् कृत्य महामात्रान् संनिपात्य ब्रूयात् अयं वो निक्षेपः पितरमस्यावेक्षध्वं सत्त्वाभिजनमात्मनश्च ध्वजमात्रोऽयं भवन्त एव स्वामिनः कथं वा क्रियतामिति ॥ कZ_०५.६.३४ ॥
പൂർണ്ണമായി യോഗ്യനായ (ഭരണാധികാരി) ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, ദോഷവ്യസനങ്ങളില്ലാത്ത കുമാരനെ—അല്ലെങ്കിൽ രാജകുമാരിയെ, അല്ലെങ്കിൽ ഗർഭിണിയായ ദേവിയെ (റാണിയെ)—മുന്നിൽ നിർത്തി മഹാമാത്രന്മാരെ കൂട്ടി ഇങ്ങനെ പറയണം: “ഇത് നിങ്ങളുടെ നിക്ഷേപം (അമാനത്ത്) ആകുന്നു; അവന്റെ പിതാവിന്റെ (ഹിതം/മുൻനടപ്പ്) കണക്കിലെടുക്കുക, നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം സത്ത്വവും വംശഗൗരവവും കൂടി. അവൻ വെറും ധ്വജമാത്രം; യഥാർത്ഥ സ്വാമികൾ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ്—എങ്ങനെ ചെയ്യണമെന്ന് തീരുമാനിക്കൂ.”
Sutra 35
तथा ब्रुवाणं योगपुरुषा ब्रूयुः कोऽन्यो भवत्पुरोगादस्माद् राज्ञश्चातुर्वर्ण्यमर्हति पालयितुमिति ॥ कZ_०५.६.३५ ॥
അവൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ, രാജാവിന്റെ രഹസ്യ ഏജന്റുമാർ (യോഗപുരുഷർ) പറയണം: “നിങ്ങളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഈ രാജാവിനെക്കാൾ വേറെ ആരാണ് നാലു വർണങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യൻ?”
Sutra 36
तथा इत्यमात्यः कुमारं राजकन्यां गर्भिणीं देवीं वाधिकुर्वीत बन्धुसंबन्धिनां मित्रामित्रदूतानां च दर्शयेत् ॥ कZ_०५.६.३६ ॥
തുടർന്ന് മന്ത്രി കുമാരനെ—അല്ലെങ്കിൽ രാജകുമാരിയെ, അല്ലെങ്കിൽ ഗർഭിണിയായ ദേവിയെ—ഔപചാരികമായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്യിക്കുകയും, ഈ ക്രമീകരണം ബന്ധുക്കൾക്കും ബന്ധപ്പെട്ട കുടുംബങ്ങൾക്കും, കൂടാതെ മിത്ര-അമിത്ര ദൂതന്മാർക്കും കാണിക്കുകയും വേണം.
Sutra 37
भक्तवेतनविशेषममात्यानामायुधीयानां च कारयेत्भूयश्चायं वृद्धः करिष्यति इति ब्रूयात् ॥ कZ_०५.६.३७ ॥
അവൻ മന്ത്രിമാർക്കും ആയുധധാരികളായ ജീവനക്കാർക്കും പ്രത്യേക ഭക്ഷ്യവിഹിതവും വേതനവും ഏർപ്പെടുത്തുകയും, “കൂടാതെ, ഈ മുതിർന്നവൻ (മുതിർന്ന അധികാരി) തുടർന്നും പ്രവർത്തിക്കും” എന്ന് പറയുകയും വേണം.
Sutra 38
एवं दुर्गराष्ट्रमुख्यानाभाषेत यथार्हं च मित्रामित्रपक्षम् ॥ कZ_०५.६.३८ ॥
അതേ രീതിയിൽ അവൻ കോട്ടകളുടെയും രാജ്യപ്രദേശങ്ങളുടെയും പ്രധാനികളോട് സംസാരിക്കുകയും, യോജ്യമായി മിത്ര–അമിത്ര പക്ഷങ്ങളെ കൈകാര്യം ചെയ്യുകയും വേണം.
Sutra 39
विनयकर्मणि च कुमारस्य प्रयतेत ॥ कZ_०५.६.३९ ॥
കൂടാതെ രാജകുമാരനെ ശാസനയും പരിശീലനവും (രാജ്യകാര്യ-ആചരണം) എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെടുത്താൻ അവൻ ശ്രമിക്കണം.
Sutra 40
कन्यायां समानजातीयादपत्यमुत्पाद्य वाभिषिञ्चेत् ॥ कZ_०५.६.४० ॥
അല്ലെങ്കിൽ രാജകുമാരിയുടെ ഗർഭത്തിൽ സമാനസ്ഥാനമുള്ള പുരുഷനാൽ സന്താനം ജനിപ്പിച്ച്, ആ (അവകാശിയെ) അഭിഷേകം/രാജാഭിഷേകം നടത്തിക്കൊടുക്കണം.
Sutra 41
मातुश्चित्तक्षोभभयात्कुल्यमल्पसत्त्वं छात्रं च लक्षण्यमुपनिदध्यात् ॥ कZ_०५.६.४१ ॥
മാതാവിന്റെ മനസ്സ് കലങ്ങുമെന്ന ഭയത്താൽ അവൻ പാർശ്വവംശത്തിൽ നിന്നൊരു പകരക്കാരനെ—കുറഞ്ഞ ദൃഢത/കുറഞ്ഞ ആക്രമകതയുള്ളവനെ—സജ്ജമായി വെക്കണം; കൂടാതെ ഛത്രം/രാജചിഹ്നം (നിയമസാധുതയുടെ പ്രതീകം)യും ഒരുക്കി വെക്കണം.
Sutra 42
ऋतौ चैनां रक्षेत् ॥ कZ_०५.६.४२ ॥
കൂടാതെ അവളുടെ ഋതുകാലത്ത്/ഗർഭധാരണയോഗ്യ സമയത്ത് അവളെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം.
Sutra 43
न चात्मार्थं कंचिदुत्कृष्टमुपभोगं कारयेत् ॥ कZ_०५.६.४३ ॥
കൂടാതെ സ്വന്തം ലാഭത്തിനായി ഏതെങ്കിലും ഉന്നതമായ ഭോഗവിലാസം ഒരുക്കരുത്.
Sutra 44
राजार्थं तु यानवाहनाभरणवस्त्रस्त्रीवेश्मपरिवापान् कारयेत् ॥ कZ_०५.६.४४ ॥
രാജാവിന്റെ താൽപര്യത്തിനായി യാത്രാവാഹനങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ (പരിചാരികകൾ/ഗൃഹസ്ത്രീകൾ), വസതികൾ, കൂടാതെ കൃഷിചെയ്ത തോട്ടങ്ങൾ/ഉദ്യാനങ്ങൾ (പരിവാപ) എന്നിവ ഒരുക്കി നൽകാൻ ഇടവരുത്തണം.
Sutra 45
परित्यजेदतुष्यन्तं तुष्यन्तं चानुपालयेत् ॥ कZ_०५.६.४५च्द् ॥
എപ്പോഴും അസന്തുഷ്ടനായി തുടരുന്നവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം; സന്തുഷ്ടനായിരിക്കുന്നവനെ തുടർച്ചയായി പരിപാലിച്ച്/സംരക്ഷിക്കണം.
Sutra 46
अरण्यं दीर्घसत्त्रं वा सेवेतारुच्यतां गतः ॥ कZ_०५.६.४६च्द् ॥
അവൻ അനിഷ്ടനായി/അനുകൂല്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി മാറിയാൽ, കാട്ടിലേക്ക് പോകുകയോ ദീർഘസത്രം (ദീർഘ യജ്ഞസത്രം) അനുഷ്ഠിക്കുകയോ വേണം.
Sutra 47
इतिहासपुराणाभ्यां बोधयेदर्थशास्त्रवित् ॥ कZ_०५.६.४७च्द् ॥
അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണൻ (രാജാവിനെ) ഇതിഹാസങ്ങളും പുരാണങ്ങളിലെ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് ബോധിപ്പിക്കണം.
Sutra 48
लभेत लब्ध्वा दूष्येषु दाण्डकर्मिकमाचरेत् ॥ कZ_०५.६.४८च्द् ॥
ലക്ഷ്യം നേടണം; നേടിയ ശേഷം, കുറ്റാരോപണയോഗ്യരായവർക്കെതിരെ ശിക്ഷാത്മക/ശാസന നടപടികൾ സ്വീകരിക്കണം.
Frequently Asked Questions
Reduced factional instability: loyal talent is retained, disaffection is quarantined, succession is protected through concealed contingencies, and a king captured by favorites is restored to independent judgment—improving administrative continuity and public order.
The passage implies targeted punishment via dāṇḍakarmika against dūṣya (corruptible/culpable actors) once identified; for persistent malcontents, the ‘penalty’ is political removal/abandonment (parityāga) from office and proximity to power.