Adhyaya 15
Book 7 situates the Vijigīṣu inside the mandala (regional system) and teaches rule by calibrated choice among saṃdhi, vigraha, yāna, āsana, saṃśraya, and dvaidhibhāva. Chapter 7.15 operationalizes ‘do not enter the enemy’s trap’ as a policy of strategic patience: the king should not be lured into hostile country where forts, forests, and difficult routes multiply cost (kṣaya-vyaya) and invite attrition through disease and supply failure. Instead, the ruler should preserve yogakṣema at home, keep the army concentrated or safely distributed, and exploit the adversary’s fatigue and mis-timed arrival. Against advisors who recommend reckless penetration (‘like a moth into fire’), Kauṭilya insists on conditionality: ascertain whether both sides are fit for agreement; if so, conclude saṃdhi via dūta and controlled submission. If conditions invert, shift to vikrama or orderly withdrawal, thereby protecting the saptāṅga organism while still advancing conquest through system-level advantage.
Sutras
Sutra 1
दुर्बलो राजा बलवताभियुक्तस्तद्विशिष्टबलमाश्रयेत यमितरो मन्त्रशक्त्या नातिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०१ ॥
ദുർബലനായ രാജാവ് ശക്തനായ രാജാവിന്റെ ആക്രമണം നേരിടുമ്പോൾ, ആ ആക്രമിക്കാരനേക്കാൾ ഉന്നതബലം ഉള്ള ശക്തിയുടെ ആശ്രയം തേടണം; അത്തരം ഉന്നതബലം ഇല്ലാതെ വെറും മന്ത്രശക്തി/തന്ത്രം കൊണ്ട് മറ്റൊരു വഴിയിൽ അതിരുകടന്ന് പ്രതിബദ്ധനാകരുത്.
Sutra 2
तुल्यमन्त्रशक्तीनामायत्तसम्पदो वृद्धसम्योगाद्वा विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०२ ॥
ഉപദേശശക്തി സമമായവരിൽ, കൂടുതൽ നിയന്ത്രിക്കാവുന്ന വിഭവസമ്പത്ത് കൊണ്ടോ അല്ലെങ്കിൽ പരിചയസമ്പന്നരായ മുതിർന്നവരുമായി ചേർന്നുനിൽക്കുന്നതുകൊണ്ടോ പ്രത്യേക നേട്ടം ലഭിക്കുന്നു.
Sutra 3
विशिष्टबलाभावे समबलैस्तुल्यबलसंघैर्वा बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावशक्तिभ्यामतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०३ ॥
മേൽക്കോയ്മയുള്ള ബലം ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, സമബലമുള്ളവരോടോ സമാനബലമുള്ള രാജ്യസഖ്യത്തോടോ ചേർന്ന് ശക്തനായവനോട് എതിരായി ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളണം; ഉപദേശവും സ്വാധീനവും മാത്രം മതി എന്ന് കരുതി അതിരുകടന്ന് പ്രതിബദ്ധനാകരുത്.
Sutra 4
तुल्यमन्त्रप्रभावशक्तीनां विपुलारम्भतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०४ ॥
ഉപദേശവും സ്വാധീനവും ശേഷിയും സമമായവരിൽ, വലിയ തോതിലുള്ള ഒരുക്കങ്ങളും സംരംഭങ്ങളും കൈക്കൊള്ളുന്നതിലൂടെ പ്രത്യേക നേട്ടം ലഭിക്കുന്നു.
Sutra 5
समबलाभावे हीनबलैः शुचिभिरुत्साहिभिः प्रत्यनीकभूतैर्बलवतः सम्भूय तिष्ठेद् यान्न मन्त्रप्रभावोत्साहशक्तिभिरतिसंदध्यात् ॥ कZ_०७.१५.०५ ॥
സമബലമുള്ള കൂട്ടാളികളും ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, ശുദ്ധശീലമുള്ള, ഉത്സാഹമുള്ള, ഫലപ്രദമായ പ്രതിരോധമുന്നണിയായി പ്രവർത്തിക്കാനാകുന്ന ദുർബല സഖ്യങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്ന് ശക്തനായവനോട് എതിരായി ഒരുമിച്ച് നിലകൊള്ളണം; ഉപദേശം, സ്വാധീനം, ഉത്സാഹം, ശേഷി എന്നിവ മാത്രം മതി എന്ന് കരുതി അതിരുകടന്ന് പ്രതിബദ്ധനാകരുത്.
Sutra 6
तुल्योत्साहशक्तीनां स्वयुद्धभूमिलाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०६ ॥
ഉത്സാഹവും ശേഷിയും സമമായവരിൽ, തനിക്കിഷ്ടമായ യുദ്ധഭൂമി ഉറപ്പാക്കുന്നതിലൂടെ പ്രത്യേക നേട്ടം ലഭിക്കുന്നു.
Sutra 7
तुल्यभूमीनां स्वयुद्धकाललाभाद्विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०७ ॥
ഭൂമി തുല്യമായാൽ, യുദ്ധസമയം സ്വന്തം അനുകൂലത്തിൽ ഉറപ്പാക്കുന്നതിൽ നിന്നാണ് പ്രത്യേക നേട്ടം ലഭിക്കുന്നത്।
Sutra 8
तुल्यदेशकालानां युग्यशस्त्रावरणतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.०८ ॥
ദേശവും കാലവും തുല്യമായാൽ, മേൽക്കൈ നിശ്ചയിക്കുന്നത് ലജിസ്റ്റിക്സ്/യോക്കിംഗ് (ഗതാഗത-ക്രമീകരണം), ആയുധങ്ങൾ, കൂടാതെ കവചം/രക്ഷാ ഉപകരണങ്ങളുടെ അനുയോജ്യതയാൽ ആണ്.
Sutra 9
सहायाभावे दुर्गमाश्रयेत यत्रामित्रः प्रभूतसैन्योऽपि भक्तयवसेन्धनोदकोपरोधं न कुर्यात्स्वयं च क्षयव्ययाभ्यां युज्येत ॥ कZ_०७.१५.०९ ॥
In the absence of allies, one should take refuge in a fort where, even with a large army, the enemy cannot effectively blockade provisions, fodder, fuel, and water—and where the enemy is forced into attrition and expenditure (kṣaya–vyaya).
Sutra 10
तुल्यदुर्गाणां निचयापसारतो विशेषः ॥ कZ_०७.१५.१० ॥
Among forts of equal strength, the decisive difference lies in (i) capacity to stockpile and (ii) capacity to withdraw/evacuate (apasāra).
Sutra 11
निचयापसारसम्पन्नं हि मनुष्यदुर्गमिच्छेदिति कौटिल्यः ॥ कZ_०७.१५.११ ॥
Kautilya says: one should prefer a ‘human fort’—a fortification constituted by reliable men and organization—provided it is equipped with stockpiles and planned withdrawal capacity.
Sutra 12
विरुद्धदेशकालमिहागतो वा स्वयमेव क्षयव्ययाभ्यां न भविष्यति महाक्षयव्ययाभिगम्योऽयं देशो दुर्गाटव्यपसारबाहुल्यात् ॥ कZ_०७.१५.१२f ॥
അവൻ അനനുകൂലമായ ദേശ-കാലത്തിൽ ഇവിടെ വന്നാലും, അവൻ സ്വയം തന്നെ ക്ഷയവും ചെലവും അനുഭവിക്കുമെന്നത് നിർബന്ധമല്ല; കാരണം ഈ പ്രദേശം കോട്ടകൾ, കാടുകൾ, പിന്നോട്ടുപോകൽ/ഒഴിവുപാതങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സമൃദ്ധി മൂലം വലിയ നഷ്ടവും വലിയ ചെലവും വരുത്തുന്നതാണ്।
Sutra 13
कारणाभावे बलसमुच्छ्रये वा परस्य दुर्गमुन्मुच्यापगच्छेत् ॥ कZ_०७.१५.१३ ॥
ആദ്യ കാരണമില്ലാതാകുകയോ ശത്രുവിന്റെ ശക്തി ഗണ്യമായി ഉയരുകയോ ചെയ്താൽ, ശത്രുവിന്റെ കോട്ടയെ വിട്ട് (അമർത്ത്/മുറ്റുപിടിത്തം നിർത്തി) പിന്മാറണം.
Sutra 14
अग्निपतङ्गवदमित्रे वा प्रविशेत् ॥ कZ_०७.१५.१४ ॥
ശത്രുവിലേക്കു (അവന്റെ പ്രദേശത്തിലേക്കു) തീയിൽ ചാടുന്ന പാറ്റയെപ്പോലെ മാത്രം പ്രവേശിക്കണം—അത് അപകടവും നാശസാധ്യതയും അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്.
Sutra 15
अन्यतरसिद्धिर्हि त्यक्तात्मनो भवति इत्याचार्याः ॥ कZ_०७.१५.१५ ॥
ആചാര്യർ പറയുന്നു: ഒരു പക്ഷത്തിന്റെ സിദ്ധി (വിജയം) സ്വയം ത്യജിച്ചവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്—അത് ആത്മത്യാഗത്തിന് തയ്യാറായവനിൽ നിന്നാണ്.
Sutra 17
संधेयतामात्मनः परस्य चोपलभ्य संदधीत ॥ कZ_०७.१५.१७ ॥
സ്വന്തത്തിന്റെയും മറുവശത്തിന്റെയും ‘സന്ധേയത’ (സമാധാനകരാറിന് അനുയോജ്യത) മനസ്സിലാക്കി സന്ധി ചെയ്യണം.
Sutra 18
विपर्यये विक्रमेण संधिमपसारं वा लिप्सेत ॥ कZ_०७.१५.१८ ॥
സാഹചര്യങ്ങൾ പ്രതികൂലമായാൽ, ശക്തമായ ശ്രമത്തോടെ സന്ധി നേടുകയോ അല്ലെങ്കിൽ തന്ത്രപരമായ പിൻവാങ്ങൽ തേടുകയോ വേണം।
Sutra 19
संधेयस्य वा दूतं प्रेषयेत् ॥ कZ_०७.१५.१९ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, സന്ധി ചെയ്യേണ്ട പക്ഷത്തേക്കു ദൂതനെ അയയ്ക്കണം।
Sutra 20
तेन वा प्रेषितमर्थमानाभ्यां सत्कृत्य ब्रूयात् इदं राज्ञः पण्यागारमिदं देवीकुमाराणाम् देवीकुमारवचनात् इदं राज्यमहं च त्वदर्पणः इति ॥ कZ_०७.१५.२० ॥
അല്ലെങ്കിൽ, അവൻ അയച്ച ആളെ ധനവും ബഹുമാനവും നൽകി ആദരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറയണം—‘ഇത് രാജാവിന്റെ ഭണ്ഡാരം; ഇത് ദേവീകുമാരന്മാരുടേത്; ദേവീകുമാരന്മാരുടെ കല്പനപ്രകാരം ഈ രാജ്യംയും ഞാനും നിനക്കു സമർപ്പിതം.’
Sutra 21
लब्धसंश्रयः समयाचारिकवद्भर्तरि वर्तेत ॥ कZ_०७.१५.२१ ॥
ആശ്രയം (പിന്തുണ) ലഭിച്ച ശേഷം, സമ്മതിച്ച ആചാരങ്ങളും ബാധ്യതകളും കർശനമായി പാലിക്കുന്നവനെപ്പോലെ യജമാനനോടു പെരുമാറണം।
Sutra 22
दुर्गादीनि च कर्माणि आवाहविवाहपुत्राभिषेकाश्वपण्यहस्तिग्रहणसत्त्रयात्राविहारगमनानि चानुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२२ ॥
കോട്ടയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും മറ്റ് പ്രധാന പ്രവർത്തനങ്ങളും—സൈന്യത്തെ വിളിച്ചുകൂട്ടൽ, വിവാഹ സഖ്യം, പുത്രാഭിഷേകം, കുതിരവ്യാപാരം, ആനകളെ പിടിച്ചെടുക്കൽ/സമാഹരണം, സത്രയാഗങ്ങൾ, തീർത്ഥയാത്രകൾ, വിനോദസഞ്ചാരങ്ങൾ, യാത്രകൾ—അനുമതി ലഭിച്ചാൽ മാത്രമേ നടത്താവൂ।
Sutra 23
स्वभूम्यवस्थितप्रकृतिसंधिमुपघातमपसृतेषु वा सर्वमनुज्ञातः कुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२३ ॥
അനുമതി ലഭിച്ചാൽ അവൻ ഏതു നടപടിയും സ്വീകരിക്കണം—സ്വഭൂമിയിൽ ഉള്ള ശത്രുവിന്റെ സന്ധി/സഖ്യവും ആന്തരിക പിന്തുണകളും തകർക്കാൻ, അല്ലെങ്കിൽ (അവർ അവിടെ നിന്ന് മാറിയാൽ) അവർ എവിടെയുണ്ടെങ്കിലും അവിടെ ആക്രമിക്കാൻ।
Sutra 24
दुष्टपौरजानपदो वा न्यायवृत्तिरन्यां भूमिं याचेत ॥ कZ_०७.१५.२४ ॥
നഗര-ജനപദ (നഗര-ഗ്രാമ) ജനങ്ങൾ ദുഷ്ട/വൈരികളായാൽ, നിയമാനുസൃത ജീവിതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ താമസിക്കാനോ ഭരിക്കാനോ മറ്റൊരു ഭൂമി അപേക്ഷിക്കണം।
Sutra 25
दुष्यवदुपांशुदण्डेन वा प्रतिकुर्वीत ॥ कZ_०७.१५.२५ ॥
അല്ലെങ്കിൽ അവരെ കുറ്റക്കാരെന്ന പോലെ കണക്കാക്കി നിശ്ശബ്ദമായി/രഹസ്യമായി ശിക്ഷ പ്രയോഗിച്ച് പ്രതിരോധിക്കണം।
Sutra 26
उचितां वा मित्राद्भूमिं दीयमानां न प्रतिगृह्णीयात् ॥ कZ_०७.१५.२६ ॥
മിത്രൻ അനുയോജ്യമായ ഭൂമി നൽകുകയാണെങ്കിലും അതു സ്വീകരിക്കരുത്।
Sutra 27
मन्त्रिपुरोहितसेनापतियुवराजानामन्यतममदृश्यमाने भर्तरि पश्येत् यथाशक्ति चोपकुर्यात् ॥ कZ_०७.१५.२७ ॥
അധിപതി/സ്വാമി ലഭ്യമല്ലെങ്കിൽ, മന്ത്രി, പുരോഹിതൻ, സേനാപതി, അല്ലെങ്കിൽ യുവരാജാവ്—ഇവരിൽ ഒരാളെ സമീപിച്ച് തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് സഹായിക്കണം।
Sutra 28
दैवतस्वस्तिवाचनेषु तत्परा आशिषो वाचयेत् ॥ कZ_०७.१५.२८ ॥
ദേവതകളുടെ ആഹ്വാനങ്ങളിലും പൊതുമംഗള/സ്വസ്തിവചനങ്ങളിലും, അതേ (രാഷ്ട്രീയ ലക്ഷ്യം/വ്യക്തി) ലക്ഷ്യമാക്കിയ ആശീർവാദങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിപ്പിക്കണം.
Sutra 29
सर्वत्रात्मनिसर्गं गुणं ब्रूयात् ॥ कZ_०७.१५.२९ ॥
എവിടെയും തന്റെ സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളെ (വിശ്വസനീയതയെയും) കുറിച്ച് പറയണം.
Sutra 30
वर्तेत दण्डोपनतो भर्तर्येवमवस्थितः ॥ कZ_०७.१५.३०च्द् ॥
അത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ, ശിക്ഷാനിയന്ത്രണത്തിന് കീഴടങ്ങി വിനയത്തോടെ പെരുമാറി, യജമാനനോടൊപ്പം തന്നെയിരിക്കണം (സ്വതന്ത്രമായി പ്രവർത്തിക്കരുത്).
Frequently Asked Questions
It preserves internal stability by keeping the army usable (not exhausted or trapped), preventing fiscal hemorrhage (kṣaya-vyaya), and avoiding demographic loss through disease/attrition in hostile terrain—thereby securing the subjects’ safety and the king’s capacity to act later from strength.
This unit does not prescribe a fixed legal punishment; the ‘daṇḍa’ here is strategic consequence: a rash king suffers forced losses, entrapment, and inability to withdraw (‘praviṣṭo vā na nirgamiṣyati’). Administratively, such failure justifies removal/disgrace of reckless commanders/advisors under general Arthashāstra standards of dereliction causing state-loss.