Adhyaya 368

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे नित्यनैमित्तिकप्राकृतप्रलया नाम सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथाष्टषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं अग्निर् उवाच आत्यन्तिकं लयं वक्ष्ये ज्ञानादात्यन्तिको लयः आध्यात्मिकादिसन्तापं ज्ञात्वा स्वस्य विरागतः

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘നിത്യ, നൈമിത്തിക, പ്രാകൃത പ്രളയങ്ങൾ’ എന്ന 367-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി 368-ാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—‘ആത്യന്തിക ലയവും ഹിരണ്യഗർഭോത്പത്തിയും’ എന്ന നിരൂപണം. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—ഞാൻ ആത്യന്തിക ലയം വിശദീകരിക്കും; ജ്ഞാനത്തിലൂടെയാണ് ആത്യന്തിക ലയം. ആധ്യാത്മികാദി സന്താപങ്ങൾ അറിഞ്ഞാൽ മനുഷ്യൻ തന്റെ (സാംസാരിക) ആസക്തികളിൽ നിന്ന് വിരക്തനാകുന്നു.

Verse 2

आध्यात्मिकस्तु सन्तापःशारीरो मानसो द्विधा शारीरो बहुभिर्भेदैस्तापो ऽसौ श्रूयतां द्विज

ആധ്യാത്മിക സന്താപം രണ്ടുവിധം—ശാരീരികവും മാനസികവും. ശാരീരിക സന്താപം പലവിധങ്ങളായിട്ടുണ്ടെന്ന് കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ഹേ ദ്വിജ, ശ്രവിക്കൂ.

Verse 3

त्यक्त्वा जीवो भोगदेहं गर्भमाप्रोति कर्मभिः आतिवाहिकसंज्ञस्तु देहो भवति वै द्विज

ഭോഗദേഹം (സ്ഥൂല അനുഭവശരീരം) ഉപേക്ഷിച്ച ജീവൻ കർമങ്ങളുടെ പ്രേരണയാൽ ഗർഭത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ഹേ ദ്വിജ, തുടർന്ന് ‘ആതിവാഹിക’ എന്ന ദേഹം (സൂക്ഷ്മ വാഹകശരീരം) ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 4

केवलं स मनुष्याणां मृत्युकाल उपस्थिते याम्यैः पुंभिर्मनुष्याणां तच्छरीरं द्विजोत्तमाः

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, മനുഷ്യർക്കു മരണകാലം വന്നപ്പോൾ യമപുരുഷന്മാർ ആ സൂക്ഷ്മ ജീവതത്ത്വത്തെയേ മാത്രം കൊണ്ടുപോകുന്നു; മനുഷ്യശരീരം ഇവിടെ പിന്നിൽ ശേഷിക്കുന്നു।

Verse 5

नीयते याम्यमार्गेण प्राणिनां मुने ततः स्वर्याति नरकं स भ्रमेद्घटयन्त्रवत्

ഹേ മുനേ, തുടർന്ന് പ്രാണിയെ യമമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ കൊണ്ടുപോകുന്നു; പിന്നെ അവൻ നരകത്തിലെത്തി ഘടയന്ത്രം (ജലചക്രം) പോലെ ചുറ്റി ഭ്രമിക്കുന്നു।

Verse 6

कर्मभूमिरियं ब्रह्मन् फलभूमिरसौ स्मृता यमो योनीश् च नरकं निरूपयति कर्मणा

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഈ ലോകം കർമ്മഭൂമിയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ ലോകം ഫലഭൂമിയെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സ്വന്തം കർമ്മപ്രകാരം യമനും യോനീശ്വരനും നരകം നിർണ്ണയിക്കുന്നു।

Verse 7

पूरणीयाश् च तेनैव यमञ्चैवानुपश्यतां वायुभूताः प्राणिनश् च गर्भन्ते प्राप्नुवन्ति हि

അതേ നിയോഗത്താൽ യമനെ ദർശിക്കുന്നവർ തങ്ങളുടെ നിയത ‘പൂരണം’ (പൂർണ്ണത) പൂർത്തിയാക്കുന്നു; പ്രാണികൾ വായുവുപോലെ സൂക്ഷ്മരായി മാറി സത്യമായും ഗർഭപ്രവേശം, അഥവാ പുനർജന്മം, പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 8

यमदूतैर् मनुष्यस्तु नीयते तञ्च पश्यति धर्मी च पूज्यते तेन पापिष्ठस्ताड्यते गृहे

മനുഷ്യനെ യമദൂതന്മാർ കൊണ്ടുപോകുകയും അവൻ ആ ലോകം കാണുകയും ചെയ്യുന്നു; അവിടെ ധാർമ്മികൻ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു, അതിപാപി യമഗൃഹത്തിൽ ശിക്ഷിച്ച് അടിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 9

शुभाशुभं कर्म तस्य चित्रगुप्तो निरूपयेत् बान्धवानामशौचे तु देहे खल्वातिवाहिके

അവന്റെ ശുഭാശുഭ കർമ്മങ്ങളെ ചിത്രഗുപ്തൻ നിർണയിച്ച് രേഖപ്പെടുത്തുന്നു. ബന്ധുക്കളുടെ അശൗചകാലത്ത് ‘ആതിവാഹിക ദേഹം’ സത്യമായും (മൃതനോട്) ബന്ധപ്പെട്ട് നിലനിൽക്കും.

Verse 10

तिष्ठन्नयति धर्मज्ञ दत्तपिण्डाशनन्ततः तन्यक्त्वा प्रेतदेहन्तु प्राप्यान्यं प्रेतलोकतः

ധർമ്മജ്ഞനേ! പിണ്ഡദാനം നൽകി ആ ആഹാരം സ്വീകരിച്ചതിന് ശേഷം അവൻ മുന്നോട്ട് പോകുന്നു; തുടർന്ന് പ്രേതദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രേതലോകത്തിൽ മറ്റൊരു (സൂക്ഷ്മ) ദേഹം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 11

वसेत् क्षुधा तृषा युक्त आमश्राद्धान्नभुङ्नरः आतिवाहिकेदेहात्तु प्रेतपिण्डैर् विना नरः

മനുഷ്യൻ വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ച് ശ്രാദ്ധത്തിലെ പച്ച (അപചിത) അന്നത്തിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് കഴിയുന്നു; കൂടാതെ ആത്മവാഹിക ദേഹത്തിൽ പ്രേതപിണ്ഡങ്ങൾ ഇല്ലാതെ അവനെ നിലനിർത്താൻ കഴിയില്ല.

Verse 12

न हि मोक्षमवाप्नोति पिण्डांस्तत्रैव सो ऽश्रुते कृते सपिण्डीकरणे नरः संवत्सरात्परं

പിണ്ഡങ്ങൾ അവിടെയേ (അവിലീനമായി) നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം അവന് മോക്ഷം ലഭിക്കുകയില്ല; എന്നാൽ സപിണ്ഡീകരണം ചെയ്താൽ, ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ് അവൻ പിതൃഗണത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 13

प्रेतलौकिके इति ख प्रेतदेहं समुतमृज्य भोगदेहं प्रपद्यते भोगदेहावुभौ प्रोक्तावशुभशुभसंज्ञितौ

പ്രേതലോകത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശത്തിൽ പറയുന്നു—പ്രേതദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ഭോഗദേഹം പ്രാപിക്കുന്നു. ഭോഗദേഹങ്ങൾ രണ്ടായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു: അശുഭസഞ്ജ്ഞിതവും ശുഭസഞ്ജ്ഞിതവും.

Verse 14

भुक्त्वा तु भोगदेहेन कर्मबन्धान्निपात्यते तं देहं परतस्तस्माद्भक्षयन्ति निशाचराः

ഭോഗദേഹത്തിലൂടെ ഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം ജീവൻ കർമബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് പതിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ആ ദേഹം നിശാചരന്മാർ (പ്രേതാദികൾ) ഭക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 15

पापे तिष्ठति चेत् स्वर्गं तेन भुक्तं तदा द्विज तदा द्वितीयं गृह्णाति भोगदेहन्तु पापिनां

ഹേ ദ്വിജാ! പാപം ശേഷിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സ്വർഗ്ഗവും അനുഭവിച്ച് ക്ഷയിപ്പിക്കുന്നു; അപ്പോൾ പാപി രണ്ടാമത്തെ ഭോഗദേഹം ധരിക്കുന്നു।

Verse 16

भुक्त्वा पापन्तु वै पश्चाद्येन भुक्तं त्रिपिष्टपं शुचीनां श्रीमतां गेहे स्वर्गभ्रष्टो ऽभिजायते

പാപഫലം അനുഭവിച്ച ശേഷം, ഒരിക്കൽ ത്രിപിഷ്ടപ എന്ന സ്വർഗ്ഗം അനുഭവിച്ചവൻ സ്വർഗ്ഗച്യുതനായി ശുചികളും ശ്രീമന്തരുമായവരുടെ ഗൃഹത്തിൽ ജനിക്കുന്നു।

Verse 17

पुण्ये तिष्ठति चेत्पापन्तेन भुक्तं तदा भवेत् तस्मिन् सम्भक्षिते देहे शुभं गृह्णाति विग्रहम्

പുണ്യത്തിൽ പാപം നിലകൊള്ളുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പാപം അതേ പുണ്യത്തിലൂടെ അനുഭവിച്ച് ക്ഷയിക്കുന്നു; ആ ദേഹം ഇങ്ങനെ ക്ഷയിച്ചാൽ ജീവൻ ശുഭമായ വിഗ്രഹം ധരിക്കുന്നു।

Verse 18

कर्मण्यल्पावशेषे तु नरकादपि मुच्यते मुक्तस्तु नरकाद्याति तिर्यग्योनिं न संशयः

കർമത്തിൽ അല്പം ശേഷിക്കുമ്പോൾ നരകത്തിൽ നിന്നുപോലും മോചനം ലഭിക്കുന്നു; നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായവൻ തിര്യഗ്യോണിയിലേക്കു (മൃഗജന്മം) പോകുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 19

जीवः प्रविष्टो गर्भन्तु कलले ऽप्यत्र तिष्ठति घनीभूतं द्वितीये तु तृतीये ऽवयवास्ततः

ജീവൻ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് കലലാവസ്ഥയിലും അവിടെ തന്നെയിരിക്കുന്നു. രണ്ടാം മാസത്തിൽ അത് ഘനീഭവിക്കുന്നു; മൂന്നാം മാസത്തിൽ തുടർന്ന് അവയവങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 20

चतुर्थे ऽस्थीनि त्वङ्मांसम्पञ्चमे रोमसम्भवः षष्ठे चेतो ऽथ जीवस्य दुःखं विन्दति सप्तमे

നാലാം മാസത്തിൽ അസ്ഥികൾ, ത്വക്ക്, മാംസം എന്നിവ രൂപപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാം മാസത്തിൽ രോമങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം. ആറാം മാസത്തിൽ ചേതസ് (ബോധം) ഉദിക്കുന്നു; ഏഴാം മാസത്തിൽ ജീവൻ ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 21

जरायुवेष्टिते देहे मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिस् तथा मध्ये क्लीवस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्थितिः

ഭ്രൂണദേഹം ജരായുവാൽ (പ്ലാസെന്റാ) പൊതിഞ്ഞിരിക്കയും ശിരസ്സിനരികെ കൈകൾ അഞ്ജലിബദ്ധമായി ഇരിക്കയും ചെയ്യുമ്പോൾ—മദ്ധ്യേ ക്ലീബൻ, ഇടത്ത് സ്ത്രീ, വലത്ത് പുരുഷൻ—ഇതാണ് അവരുടെ സ്ഥിതി.

Verse 22

तिष्ठत्युदरभागे तु पृष्ठस्याभिमुखस् तथा यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां स वेत्ति न संशयः

അത് ഉദരഭാഗത്ത് നിലകൊണ്ട് പൃഷ്ഠം പുറത്തോട്ടായി ഇരിക്കുന്നു. ഏതു യോനിയിൽ അത് വസിക്കുന്നുവോ, ആ യോനിയെ അത് അറിയുന്നു; സംശയമില്ല.

Verse 23

सर्वञ्च वेत्ति वृत्तान्तमारभ्य नरजम्मनः गच्छतीति क अन्धकारञ्च महतीं पीडां विन्दति मानवः

മനുഷ്യജന്മത്തിന്റെ ആരംഭം മുതൽ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അവൻ അറിയുന്നു. പിന്നെ അവന്റെ മനസ് നരകത്തിലേക്ക് പോകുന്നതുപോലെ ആകുന്നു; അവിടെ അവൻ മഹത്തായ അന്ധകാരവും അതിതീവ്രമായ പീഡയും അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 24

मातुराहारपीतन्तु सप्तमे मास्युपाश्नुते अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजत तथा

ഏഴാം മാസത്തിൽ ഗർഭം മാതാവിന്റെ ഭക്ഷിത‑പീതമായ ആഹാര‑പാനങ്ങളുടെ അംശം സ്വീകരിക്കുന്നു; എട്ടാം, ഒൻപതാം മാസങ്ങളിൽ അതുപോലെ അത്യന്തം വ്യാകുലമാകുന്നു।

Verse 25

व्यवाये पीडामाप्नोति मातुर्व्यायामके तथा व्याधिश् च व्याधितायां स्यान्मुहूर्तं शतवर्षवत्

സംഗമം മൂലം പീഡ അനുഭവപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ മാതാവ് അത്യധികം പരിശ്രമിക്കുമ്പോഴും (ഗർഭത്തിന്) ക്ലേശം ഉണ്ടാകുന്നു. രോഗാവസ്ഥയിൽ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും നൂറുവർഷംപോലെ തോന്നുന്നു।

Verse 26

सन्तप्यते कर्मभिस्तु कुरुते ऽथ मनोरथान् गर्भाद्विनिर्गतो ब्रह्मन् मोक्षज्ञानं करिष्यति

അവൻ തന്റെ കർമ്മങ്ങളാൽ സന്തപ്തനായി, പിന്നെ മനോരഥങ്ങളെ പിന്തുടരുന്നു; എന്നാൽ ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന ശേഷം മോക്ഷദായകമായ ജ്ഞാനം അനുഷ്ഠിക്കും।

Verse 27

सूतिवातैर् अधीभूतो निःसरेद्योनियन्त्रतः पीड्यमानो मासमात्रं करस्पर्शेन दुःखितः

പ്രസവവാതങ്ങളാൽ അധീനനായി അവൻ യോനിമാർഗത്തിന്റെ സംകോചനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരുന്നു; ഞെരിക്കപ്പെടുകയും പീഡിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത് ഏകദേശം ഒരു മാസം കൈസ്പർശം കൊണ്ടുപോലും ദുഃഖിതനാകുന്നു।

Verse 28

खशब्दात् क्षुद्रश्रोतांसि देहे श्रोत्रं विविक्तता श्वासोच्छासौ गतिर्वायोर्वक्रसंस्पर्शनं तथा

ആകാശവും ശബ്ദവും മൂലം ദേഹത്തിൽ സൂക്ഷ്മ സ്രോതസ്സുകൾ (നാഡികൾ) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു; ദേഹത്തിൽ ശ്രവണേന്ദ്രിയവും വിവിക്തത (ഭേദഗുണം/വേർതിരിവ്)യും സ്ഥാപിതമാകുന്നു. അതുപോലെ ശ്വാസ‑ഉച്ഛ്വാസങ്ങൾ, വായുവിന്റെ ഗതി, വക്ര‑സംസ്പർശനം (സ്പർശജ്ഞാനം) എന്നിവയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 29

अग्नेरूपं दर्शनं स्यादूष्मा पङ्क्तिश् च पित्तकं मेधा वर्णं बलं छाया तेजः शौर्यं शरीरके

ശരീരത്തിൽ അഗ്നിയുടെ രൂപം ‘ദർശനം’ (ദൃഷ്ടിശക്തി) ആണെന്ന് പറയുന്നു; ഉഷ്ണത, പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ക്രമബദ്ധത (പങ്ക്തി) കൂടാതെ പിത്തവും. അതുപോലെ മേധ, വർണം, ബലം, ഛായ, തേജസ്, കാന്തി, ശൗര്യം എന്നിവയും ദേഹസ്ഥ അഗ്നിതത്ത്വലക്ഷണങ്ങളാണ്.

Verse 30

जलात्स्वेदश् च रसनन्देहे वै संप्रजायते क्लेदो वसा रसा तक्रं शुक्रमूत्रकफादिकं

ജലത്തിൽ നിന്ന് സ്വേദം (വിയർപ്പ്) ഉത്ഭവിക്കുന്നു; ദേഹത്തിലെ ‘രസ’ത്തിൽ നിന്ന് നിശ്ചയമായി ക്ലേദം (ആർദ്രത), വസാ (കൊഴുപ്പ്), രസജ ഉപധാതുക്കൾ, തക്രസദൃശ ദ്രവം, കൂടാതെ ശുക്രം, മൂത്രം, കഫം മുതലായവയും ജനിക്കുന്നു.

Verse 31

भूमेर्ध्राणं केशनखं गौरवं स्थिरतो ऽस्थितः मातृजानि मृदून्यत्र त्वङ्मांसहृदयानि च

ഭൂമിതത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ഘ്രാണേന്ദ്രിയം, കേശവും നഖവും, ഗൗരവം (ഭാരത്വം) കൂടാതെ സ്ഥിരതയും ഉത്ഭവിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘മാതൃജ’മായി കണക്കാക്കുന്ന മൃദുവായ അവയവങ്ങൾ—ത്വക്ക്, മാംസം, ഹൃദയം—ഇവയും ഭൂമിജങ്ങളായി ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 32

नाभिर्मज्जा शकृन्मेदः क्लेदान्यामाशयानि च पितृजानि शिरास्नायुशुक्रञ्चैवात्मजानि तु

നാഭി, മജ്ജ, ശകൃത് (മലം), മേദസ് (കൊഴുപ്പ്), ക്ലേദാദി ആർദ്ര സ്രാവങ്ങൾ, കൂടാതെ ആമാശയം മുതലായവ ‘പിതൃജ’മെന്ന് പറയുന്നു; എന്നാൽ ശിരകൾ (രക്തവാഹിനികൾ), സ്നായു (ബന്ധനങ്ങൾ)യും ശുക്രവും ‘ആത്മജ’മെന്ന് നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 33

कामक्रोधौ भयं हर्षो धर्माधर्मात्मता तथा आकृतिः स्वरवर्णौ तु मेहनाद्यं तथा च यत्

കാമവും ക്രോധവും, ഭയവും ഹർഷവും, ധർമ്മമോ അധർമ്മമോ എന്ന ദിശയിലേക്കുള്ള പ്രവണത; ദേഹാകൃതി, സ്വരം, വർണം, കൂടാതെ മൂത്രവിസർജനം മുതലായവ—ഇത്തരത്തിലുള്ള ഏതു ലക്ഷണങ്ങളുമെല്ലാം അറിയുകയും പരിശോധിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 34

श्वासोच्छासौ सनिर्वापौ वाह्यसंस्पर्शनमिति ञ नाभिर्मेडमिति ख , ञ च ???

ഒരു പാഠത്തിൽ—ശ്വാസോച്ഛ്വാസങ്ങൾ, നിർവാപം/ശമനം, ബാഹ്യസ്പർശം എന്നു പറയുന്നു. മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ “നാഭിയും മേഢ്രവും (ജനനേന്ദ്രിയ-പ്രദേശം)” എന്നു വരുന്നു; മറ്റൊരു പാഠാന്തരവും സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും പാഠം ഭ്രഷ്ടം/സന്ദിഗ്ധം.

Verse 35

तामसानि तथाज्ञानं प्रमादालस्यतृट्क्षुधाः मोहमात्सर्यवैगुण्यशोकायासभयानि च

താമസഗുണങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ—അജ്ഞാനം, പ്രമാദം, ആലസ്യം, ദാഹവും വിശപ്പും, മോഹം, മാത്സര്യം, വൈഗുണ്യം (ദോഷപ്രവണത), ശോകം, ആയാസം, ഭയം എന്നിവയും.

Verse 36

कामक्रोधौ तथा शौर्यं यज्ञेप्सा बहुभाषिता अहङ्कारः परावज्ञा राजसानि महामुने

കാമവും ക്രോധവും, അതുപോലെ ശൗര്യം, യജ്ഞത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം, അധികവാക്യത, അഹങ്കാരം, മറ്റുള്ളവരെ അവഗണിക്കൽ—ഹേ മഹാമുനേ, ഇവ രാജസ സ്വഭാവത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളാണ്.

Verse 37

धर्मेप्सा मोक्षकामित्वं परा भक्तिश् च केशवे दाक्षिण्यं व्यवसायित्वं सात्विकानि विनिर्दिशेत्

ധർമ്മത്തെ ആഗ്രഹിക്കൽ, മോക്ഷകാമിത്വം, കേശവനോടുള്ള പരാഭക്തി, ദാക്ഷിണ്യം (ഉദാരത/സൗജന്യം) 그리고 വ്യവസായിത്വം (ദൃഢനിശ്ചയം)—ഇവയെ സാത്വികഗുണങ്ങൾ എന്നു നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 38

चपलः क्रोधनो भीरुर्बहुभाषो कलिप्रियः स्वप्ने गगनगश् चैव बहुवातो नरो भवेत्

സ്വപ്നത്തിൽ ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്ന പുരുഷൻ ചപലൻ, ക്രോധപ്രവണൻ, ഭീരു, അധികം സംസാരിക്കുന്നവൻ, കലഹപ്രിയൻ, കൂടാതെ ബഹുവാതം (വാതദോഷാധിക്യം) ഉള്ളവനാകുന്നു.

Verse 39

अकालपलितः क्रोर्धो महाप्राज्ञो रणप्रियः स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी बहुपित्तो नरो भवेत्

അകാലത്തിൽ തന്നെ പളിതം (നര) വരികയും, ക്രോധപ്രവണനാകുകയും, മഹാപ്രാജ്ഞനാകുകയും, രണപ്രിയനാകുകയും, സ്വപ്നത്തിൽ ദീപ്തിമാനമായ തേജസ് കാണുകയും ചെയ്യുന്ന പുരുഷൻ—അവൻ പിത്തപ്രധാനൻ (ബഹുപിത്തൻ) എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 40

स्थिरमित्रः स्थिरोत्साहः स्थिराङ्गो द्रविणान्वितः स्वप्ने जलसितालोकी बहुश्ले ष्मा नरो भवेत्

സ്ഥിരമായ സുഹൃത്തുക്കളും സ്ഥിരോത്സാഹവും സ്ഥിരാംഗത്വവും ധനസമ്പത്തും ഉള്ളവൻ, സ്വപ്നത്തിൽ വെളുത്ത/സുതാര്യമായ ജലം കാണുന്നവൻ—അവൻ ശ്ലേഷ്മ (കഫ) പ്രധാനൻ, ബഹുശ്ലേഷ്മൻ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 41

रसस्तु प्राणिनां देहे जीवनं रुधिरं तथा लेपनञ्च तथा मांसमेधस्नेहकरन्तु तत्

ജീവികളുടെ ദേഹത്തിൽ ‘രസ’മാണ് ജീവന്റെ ആധാരം; അതേ രസം രുധിരം (രക്തം) ആയി മാറി, ലേപനം/സ്നേഹനം നൽകുകയും, മാംസവും മേദസ്സും (കൊഴുപ്പ്) ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കുകയും, സ്നിഗ്ധത (സ്നേഹ)യും സൃഷ്ടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—എന്ന് തത്ത്വജ്ഞർ പറയുന്നു.

Verse 42

धारणन्त्व् अस्थि मज्जा स्यात्पूरणं वीर्यवर्धनं शुक्रवीर्यकरं ह्य् ओजः प्राणकृज्जीवसंस्थितिः

അസ്ഥിമജ്ജ അസ്ഥികളെ ധരിക്കുകയും പൂരണം/പോഷണം നൽകുകയും വീര്യം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഓജസ്സാണ് ശുക്രവും ബലവും ജനിപ്പിക്കുന്നത്; അതുതന്നെ പ്രാണനെ സൃഷ്ടിച്ച് ജീവസ്ഥിതിയുടെ സ്ഥിരാധാരമാകുന്നു.

Verse 43

ओजः शुक्रात् सारतरमापीतं हृदयोपगं षडङ्गशक्थिनी बाहुर्मूर्धा जठरमीरितं

ഓജസ് ശുക്രത്തിൽ നിന്നു ഗ്രഹിക്കപ്പെട്ട ഏറ്റവും സാരഭൂതമായ തത്ത്വമാണ്; അത് ഹൃദയത്തിൽ അധിവസിക്കുന്നു. സ്മൃതിപ്രകാരം അത് ദേഹമൊട്ടാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു—ഷഡംഗങ്ങൾ, ശക്ഥി (തുട/കാൽ), ബാഹു, മൂർധ (തല)യും ജഠരവും വരെ.

Verse 44

षट्त्वचा वाह्यतो यद्वदन्या रुधिरधारिका विलासधारिणी चान्या चतुर्थी कुण्डधारिणी

ചർമ്മത്തിന് ആറു പാളികളുണ്ട്. പുറത്തുനിന്ന് അകത്തേക്ക് ക്രമത്തിൽ—ഒന്ന് യഥോക്തം; മറ്റൊന്ന് രക്തധാരിണി; മറ്റൊന്ന് ശിരാ-നാടി മുതലായ വാഹിനികളെ ധരിക്കുന്നത്; നാലാമത് കുണ്ഡം അഥവാ പുണ്ണ്/ഫോഡുകൾ ധരിക്കുന്നതായി പറയുന്നു.

Verse 45

पञ्चमी विद्रधिस्थानं षष्ठी प्राणधरा मता कलासप्तमौ मांसधरा द्वितीया रक्तधारिणी

അഞ്ചാമത്തെ കലാ വിദ്രധി (അന്തര്ഫോഡ/അബ്സസ്)യുടെ സ്ഥാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; ആറാമത്തെ കലാ പ്രാണധാരിണി. ഏഴാമത്തെ കലാ മാംസധാരിണി; രണ്ടാമത്തെ കലാ രക്തധാരിണി എന്നും പറയുന്നു.

Verse 46

यकृत्प्लीहाश्रया चान्या मेदोधरास्थिधारिणी मज्जाश्लेष्मपुरीषाणां धरा पक्वाशयस्थिता षष्ठी पित्तधरा शुक्रधरा शुक्राशयापरा

ഒരു ധരാ യകൃത്ത്-പ്ലീഹാ ആശ്രയപ്രദേശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരു ധരാ മേദസ്, ഉദരം, അസ്ഥി എന്നിവ ധരിക്കുന്നു. മജ്ജ, ശ്ലേഷ്മം, പുരീഷം എന്നിവയുടെ അധാരം പക്വാശയത്തിൽ (വലിയ ആന്ത്രത്തിൽ) സ്ഥിതമാണ്. ആറാമത്തെ ധരാ പിത്തധാരിണി; മറ്റൊരു ധരാ ശുക്രധാരിണി, ശുക്രാശയത്തിൽ സ്ഥിതമായത്.