Adhyaya 274
Veda-vidhana & VamshaAdhyaya 27451 Verses

Adhyaya 274

Somavaṃśa-saṃkṣepaḥ (Conclusion of the Lunar Dynasty Description)

ഈ അധ്യായത്തിലെ സമാപനശ്ലോകം അഗ്നിപുരാണത്തിലെ വംശരചനാ ചട്ടക്കൂടിൽ സോമവംശ (ചന്ദ്രവംശ) വിവരണം ഔപചാരികമായി അവസാനിപ്പിക്കുന്നു. സമ്പാദകീയ കൊലോഫൺ മുൻ വംശപരമ്പരയെ ധർമ്മസ്മൃതിയുടെ പൂർണ്ണ ഘടകമായി മുദ്രപ്പെടുത്തി, ശ്രോതാവിനെ അടുത്ത വംശപ്രവാഹത്തിനായി ഒരുക്കുന്നു. അഗ്നി–വസിഷ്ഠ ഉപദേശരീതിയിൽ വംശാവലി ശാസ്ത്രീയ ഉപകരണം—പവിത്രചരിത്രത്തെ ക്രമീകരിച്ച് രാജധർമ്മം, യജ്ഞാധികാരം, അവതാരസന്ദർഭങ്ങളുടെ തിരിച്ചറിവ് എന്നിവയെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു. ഈ സമാപനം പുരാണത്തിന്റെ വിജ്ഞാനകോശീയ രീതിയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു—വംശകഥയായാലും അന്തർലക്ഷ്യം മാതൃകകൾ, തുടർച്ച, ഫലപരിണാമം എന്നിവയിലൂടെ ധർമ്മബോധനമാണ്।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सोमवंशवर्णनं नम त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः यदुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच यदोरासन्पञ्च पुत्रा ज्येष्ठस्तेषु सहस्रजित्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘സോമവംശവർണനം’ എന്ന 274-ാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘യദുവംശവർണനം’ എന്ന 275-ാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—യദുവിന് അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ ജ്യേഷ്ഠൻ സഹസ്രജിത് ആയിരുന്നു.

Verse 2

धर्मनेत्रो हैहयस्य धर्मनेत्रस्य संहनः

ഹൈഹയന് ധർമനേത്രൻ (പുത്രൻ) ഉണ്ടായി; ധർമനേത്രന് സംഹനൻ (പുത്രൻ) ജനിച്ചു.

Verse 3

महिमा संहनस्यासीन्महिम्नओ भद्रसेनकः भद्रसेनाद् दुर्गमो ऽभूद्दुर्गमात्कनको ऽभवत्

മഹിമാ സംഹനന്റെ പുത്രനായിരുന്നു. മഹിമയിൽ നിന്ന് ഭദ്രസേനകൻ ജനിച്ചു; ഭദ്രസേനകനിൽ നിന്ന് ദുര്‍ഗമൻ, ദുര്‍ഗമനിൽ നിന്ന് കനകൻ ജനിച്ചു.

Verse 4

कनकात् कृतवीर्यस्तु कृताग्निः करवीरकः कृतौजाश् च चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्यात्तु सो ऽर्जुनः

കനകനിൽ നിന്ന് കൃതവീര്യൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രന്മാർ കൃതാഗ്നി, കരവീരകൻ, കൃതൗജാ; നാലാമൻ കൃതവീര്യനിൽ നിന്ന് ജനിച്ച അർജുനൻ ആയിരുന്നു.

Verse 5

दत्तो ऽर्जुनाय तपते सप्तद्वीपमहीशताम् ददौ बाहुसहस्रञ्च अजेयत्वं रणे ऽरिणा

തപസ്വിയായ അർജുനന് അദ്ദേഹം സപ്തദ്വീപങ്ങളോടുകൂടിയ ഭൂമിയുടെ ആധിപത്യം നൽകി; കൂടാതെ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കൾക്കെതിരെ ആയിരം ഭുജങ്ങളും അജേയത്വവും അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 6

अधर्मे वर्तमानस्य विष्णुहस्तान्मृतिर्ध्रुवा दश यज्ञसहस्राणि सो ऽर्जुनः कृतवान्नृपाः

അധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവന് വിഷ്ണുവിന്റെ ഹസ്തത്തിൽ നിന്ന് മരണം നിശ്ചയം. ഹേ രാജാക്കന്മാരേ, ആ അർജുനൻ പത്തായിരം യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി.

Verse 7

अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे तस्य संस्मरणादभूत् न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति वै नृपः

അവനെ സ്മരിച്ചതിനാൽ രാജ്യത്തിൽ ‘ധനനാശമില്ലായ്മ’ എന്ന അവസ്ഥ ഉണ്ടായി. തീർച്ചയായും, ആ രാജാക്കന്മാർ കാർത്തവീര്യന്റെ ഗതി (പരിണതി) പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 8

यज्ञैर् दानैस्तपोभिश् च विक्रमेण श्रुतेन च कर्तवीर्यस्य च शतं पुत्राणां पञ्च वै पराः

യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ എന്നിവയാലും, പരാക്രമവും ശ്രുതി-വിദ്യയും കൊണ്ടും കാർതവീര്യന് നൂറു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരിൽ അഞ്ചുപേർ പ്രത്യേകമായി പ്രധാനം ആയിരുന്നു.

Verse 9

सूरसेनश् च सूरश् च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च जयध्वजश् च नामासीदावन्त्यो नृपतिर्महान्

സൂരസേനനും സൂരനും, ധൃഷ്ടോക്തനും, കൂടാതെ കൃഷ്ണനും; ജയധ്വജൻ എന്ന പേരിലും (രാജാവ്) ഉണ്ടായിരുന്നു—ഈ വംശത്തിൽ അവന്തിയുടെ മഹാനൃപതി പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 10

जयध्वजात्तालजङ्घस्तालजङ्घात्ततः सुताः हैहयानां कुलाः पञ्च भोजाश्चावन्तयस् तथा

ജയധ്വജനിൽ നിന്ന് താലജങ്ഘൻ ജനിച്ചു; താലജങ്ഘനിൽ നിന്ന് ക്രമമായി പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—അവരാൽ ഹൈഹയരുടെ അഞ്ചു കുലങ്ങൾ രൂപപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ഭോജരും അവന്തികളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 11

वीतिहोत्राः स्वयं जाताः शौण्डिकेयास्तथैव च वीतिहोत्रादनन्तो ऽभुदनन्ताद्दुर्जयो नृपः

വീതിഹോത്രനിൽ നിന്ന് വീതിഹോത്രർ സ്വയം ജനിച്ചു; അതുപോലെ ശൗണ്ഡികേയരും. വീതിഹോത്രനിൽ നിന്ന് അനന്തൻ ജനിച്ചു; അനന്തനിൽ നിന്ന് ദുർജയൻ എന്ന രാജാവ് ഉദിച്ചു.

Verse 12

क्रोष्टोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातो हरिः स्वयम् क्रोष्टोस्तु वृजिनीवांश् च स्वाहाभूद्वृजिनीवतः

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ക്രോഷ്ടുവിന്റെ വംശം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിൽ സ്വയം ഹരി (വിഷ്ണു) അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. ക്രോഷ്ടുവിൽ നിന്ന് വൃജിനീവാൻ ജനിച്ചു; വൃജിനീവാനിൽ നിന്ന് സ്വാഹാ ജനിച്ചു.

Verse 13

स्वाहापुत्रओ रुषद्गुश् च तस्य चित्ररथः सुतः शशविन्दुश्चित्ररथाच्चक्रवर्ती हरौ रतः

സ്വാഹയുടെ പുത്രൻ ഋഷദ്ഗു. അവന്റെ പുത്രൻ ചിത്രരഥൻ. ചിത്രരഥനിൽ നിന്ന് ശശവിന്ദു ജനിച്ചു—അവൻ സർവ്വഭൗമ ചക്രവർത്തിയും ഹരി (വിഷ്ണു)ഭക്തനുമായിരുന്നു.

Verse 14

शशविन्दोश् च पुत्त्राणां शतानामभवच्छतम् धीमतां चारुरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम्

ശശവിന്ദുവിന്റെ പുത്രന്മാർ നൂറുകളായി ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, ഒരു പൂർണ്ണ നൂറ് പ്രത്യേകമായി പ്രസിദ്ധമായി—അവർ എല്ലാവരും ബുദ്ധിമാന്മാർ, സുന്ദരരൂപികൾ, സമൃദ്ധ ധനവും തേജസ്സും ഉള്ളവർ ആയിരുന്നു.

Verse 15

पृथुश्रवाः प्रधानो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयज्ञकः सुयज्ञस्योशनाः पुत्रस्तितिक्षुरुशनःसुतः

പൃഥുശ്രവാ പ്രധാനൻ (മുഖ്യൻ) ആയി. അവന്റെ പുത്രൻ സുയജ്ഞകൻ. സുയജ്ഞന്റെ പുത്രൻ ഉശനാ; ഉശനയുടെ പുത്രൻ തിതിക്ഷു.

Verse 16

तितिक्षोस्तु मरुत्तो ऽभूत्तस्मात्कम्बलवर्हिषः पञ्चाशद्रुक्मकवचाद्रुक्मेषुः पृथुरुक्मकः

തിതിക്ഷുവിൽ നിന്ന് മരുത്തൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് കംബലവർഹിഷ്. പഞ്ചാശദിൽ നിന്ന് രുക്മകവചൻ; രുക്മകവചനിൽ നിന്ന് രുക്മേഷു; അവനിൽ നിന്ന് പൃഥുരുക്മകൻ.

Verse 17

विषांशुश्चेति ज हविर्ज्यामघः पापघ्नो ज्यामघः स्त्रीजितो ऽभवत् सेव्यायां ज्यामघादासीद्विदर्भस्तस्य कौशिकः

പിന്നീട് വിഷാംശു; തുടർന്ന് ജ, ഹവി, പാപഘ്നനായ ജ്യാമഘൻ. ആ ജ്യാമഘൻ ഭാര്യാവശനായ (സ്ത്രീജിതൻ) ആയി. ജ്യാമഘനിൽ നിന്ന് സേവ്യയിലൂടെ വിദർഭൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ വംശത്തിൽ കൗശികൻ ഉണ്ടായി.

Verse 18

लोमपादः क्रथः श्रेष्ठात् कृतिः स्याल्लोमपदतः कौशिकस्य चिदिः पुत्रस्तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः

ശ്രേഷ്ഠനിൽ നിന്ന് ക്രഥൻ ജനിച്ചു; ക്രഥനിൽ നിന്ന് ലോമപാദൻ; ലോമപാദനിൽ നിന്ന് കൃതി. കൗശികന്റെ പുത്രൻ ചിദി; അവനിൽ നിന്ന് ‘ചൈദ്യ’ രാജാക്കന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചതായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

क्रथाद्विदर्भपुत्राश् च कुन्तिः कुन्तेस्तु धृष्टकः धृष्टस्य निधृतिस्तस्य उदर्काख्यो विदूरथः

ക്രഥനിൽ നിന്ന് വിദർഭന്റെ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; അവരിൽ കുന്തിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. കുന്തിയിൽ നിന്ന് ധൃഷ്ടകൻ; ധൃഷ്ടകനിൽ നിന്ന് നിധൃതി; അവന്റെ പുത്രൻ വിദൂരഥൻ, ‘ഉദർക്ക’ എന്നും വിളിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 20

दशार्हपुत्रो व्योमस्तु व्योमाज्जीमूत उच्यते जीमूतपुत्रो विकलस्तस्य भीमरथः सुतः

ദശാർഹന്റെ പുത്രൻ വ്യോമൻ; വ്യോമനിൽ നിന്ന് ജീമൂതൻ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടവൻ ജനിച്ചു. ജീമൂതന്റെ പുത്രൻ വികലൻ; അവന്റെ പുത്രൻ ഭീമരഥൻ.

Verse 21

भीमरथान्नवरथस्ततो दृढरथो ऽभवत् शकुन्तिश् च दृढरथात् शकुन्तेश् च करम्भकः

ഭീമരഥനിൽ നിന്ന് നവരഥൻ ജനിച്ചു; തുടർന്ന് ദൃഢരഥൻ ഉണ്ടായി. ദൃഢരഥനിൽ നിന്ന് ശകുന്തി; ശകുന്തിയിൽ നിന്ന് കരംഭകൻ ജനിച്ചു.

Verse 22

करम्भाद्देवलातो ऽभूत् देवक्षेत्रश् च तत्सुतः देवक्षेत्रान्मधुर्नाम मधोर्द्रवरसो ऽभवत्

കരംഭനിൽ നിന്ന് ദേവലാതൻ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ ദേവക്ഷേത്രൻ. ദേവക്ഷേത്രനിൽ നിന്ന് ‘മധു’ എന്ന നാമധേയൻ; മധുവിൽ നിന്ന് ദ്രവരസൻ ജനിച്ചു.

Verse 23

द्रवरसात् पुरुहूतो ऽभूज्जन्तुरासीत्तु तत्सुतः गुणी तु यादवो राजा जन्तुपुत्रस्तु सात्त्वतः

ദ്രവരസത്തിൽ നിന്ന് പുരുഹൂതൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രൻ ജന്തു. ജന്തുവിൽ നിന്ന് ഗുണവാനായ യാദവരാജാവ് സാത്ത്വതൻ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 24

सात्त्वताद्भजमानस्तु वृष्णिरन्धक एव च देवावृधश् च चत्वारस्तेषां वंशास्तु विश्रुताः

സാത്ത്വതനിൽ നിന്ന് ഭജമാനൻ ഉദ്ഭവിച്ചു; അതുപോലെ വൃഷ്ണി, അന്ധക, ദേവാവൃധ—ഈ നാലുപേരും. അവരുടെ വംശങ്ങൾ ലോകത്തിൽ വിശ്രുതമാണ്.

Verse 25

भजमानस्य वाह्यो ऽभूद्वृष्टिः कृमिर्निमिस् तथा देवावृधाद्वभ्रुरासीत्तस्य श्लोको ऽत्र गीयते

ഭജമാനൻ (ഭക്തിയോടെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ) സംബന്ധിച്ച് രോഗം പുറത്തേക്കായി; പിന്നെ മഴപോലെ ശമനം സംഭവിച്ചു; കൃമിയും ‘നിമി’യും നശിച്ചു. ദേവാവൃധന്റെ കർമഫലമായി വഭ്രു (തവിട്ടുനിറ ചിഹ്നം/വർണം) ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിന്റെ ശ്ലോകം ഇവിടെ പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 26

यथैव शृणुमो दूरात् गुणांस्तद्वत्समन्तिकात् वभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर् देवावृधःसमः

നാം ദൂരത്തിൽ നിന്ന് അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതുപോലെ, സമീപത്തുനിന്നും അതുപോലെ (കേൾക്കുന്നു). വഭ്രു മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; ദേവന്മാരുടെ കണക്കിൽ ദേവാവൃധനോടു സമൻ.

Verse 27

चत्वारश् च सुता वभ्रोर्वासुदेवपरा नृपाः धृतिरिति ञ देवरातो ऽभुदिति ख , ग , घ , ज , ञ , ट , च विस्तृता इति क , छ , च कुहुरो भजमानस्तु शिनिः कम्बलवर्हिषः

വഭ്രുവിന് നാല് പുത്രന്മാർ—വാസുദേവപരായണരായ രാജാക്കന്മാർ. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ധൃതി’, മറ്റൊന്നിൽ ‘ദേവരാത’, മറ്റിടത്ത് ‘വിസ്തൃതാ’ എന്നും വായിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കുഹുര, ഭജമാന, ശിനി, കംബലവർഹിഷ് എന്നിവരെ പരാമർശിക്കുന്നു.

Verse 28

कुहुरस्य सुतो धृष्णुधृष्णोस्तु तनयो धृतिः धृतेः कपोतरोमाभूत्तस्य पुत्रस्तु तित्तिरिः

കുഹുരന്റെ പുത്രൻ ധൃഷ്ണു. ധൃഷ്ണുവിന്റെ പുത്രൻ ധൃതി. ധൃതിയിൽ നിന്ന് കപോതരോമാ ജനിച്ചു; അവന്റെ പുത്രൻ തിത്തിരി.

Verse 29

तित्तिरेस्तु नरः पुत्रस्तस्य चन्दनदुन्दुभिः पुनर्वसुस्तस्य पुत्र आहुकश्चाहुकीसुतः

തിത്തിരിയുടെ പുത്രൻ നരൻ. നരന്റെ പുത്രൻ ചന്ദനദുന്ദുഭി. ചന്ദനദുന്ദുഭിയുടെ പുത്രൻ പുനർവസു; പുനർവസുവിന്റെ പുത്രൻ ആഹുകൻ, ആഹുകിയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവൻ.

Verse 30

आहुकाद्देवको जज्ञे उग्रसेनस्ततो ऽभवत् देववानुपदेवश् च देवकस्य सुताः स्मृताः

ആഹുകനിൽ നിന്ന് ദേവകൻ ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് ഉഗ്രസേനൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. ദേവകന്റെ പുത്രന്മാരായി ദേവവാനും ഉപദേവനും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 31

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ देवकी श्रुतदेवी च मित्रदेवी यथोधरा

അവർക്കു ഏഴ് സഹോദരിമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരെ വസുദേവനു വിവാഹമായി നൽകി—ദേവകീ, ശ്രുതദേവീ, മിത്രദേവീ, യഥോധരാ.

Verse 32

श्रीदेवी सत्यदेवी च सुरापी चेति सप्तमी नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषाञ्च पूर्वजः

ശ്രീദേവീ, സത്യദേവീ, സുറാപീ—ഇവരാണ് ഏഴാമതായി പറയപ്പെടുന്നവർ. അവർ നവോഗ്രസേനന്റെ പുത്രിമാർ; കംസൻ അവരുടെ ജ്യേഷ്ഠൻ (പൂർവ്വജന).

Verse 33

न्यग्रोधश् च सुनामा च कङ्कः शङ्कुश् च भूमिपः सुतनूराष्ट्रपालश् च युद्धमुष्टिः सुमुष्टिकः

അവിടെ ന്യഗ്രോധൻ, സുനാമാ, കങ്കൻ, ശങ്കു എന്നിവരും; ഭൂമിപൻ എന്ന രാജാവും; സുതനൂ, രാഷ്ട്രപാലൻ; യുദ്ധമുഷ്ടി, സുമുഷ്ടികൻ എന്നിവരും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 34

भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः राजाधिदेवः शूरश् च विदूरथसुतो ऽभवत्

അതിനുശേഷം ഭജമാനന്റെ പുത്രൻ വിദൂരഥൻ ആയി; അവൻ രഥയോദ്ധാക്കളിൽ അഗ്രഗണ്യൻ. വിദൂരഥന്റെ പുത്രൻ ശൂരൻ; രാജാധിദേവ എന്ന പേരിലും പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 35

राजाधिदेवपुत्रौ द्वौ शोणाश् चः श्वेतवाहनः शोणाश्वस्य सुताः पञ्च शमी शत्रुजिदादयः

രാജാധിദേവന് രണ്ട് പുത്രന്മാർ—ശോണാശ്ചയും ശ്വേതവാഹനനും. ശോണാശ്വന് അഞ്ചു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി; ശമീ, ശത്രുജിത് മുതലായവർ.

Verse 36

शमीपुत्रः प्रतिक्षेत्रः प्रतिक्षेत्रस्य भोजकः भोजस्य हृदिकः पुत्रो ह्य् अदिकस्य दशात्मजाः

ശമിയുടെ പുത്രൻ പ്രതിക്ഷേത്രൻ; പ്രതിക്ഷേത്രന്റെ പുത്രൻ ഭോജകൻ; ഭോജകന്റെ പുത്രൻ ഹൃദികൻ; ഹൃദികന്റെ പുത്രൻ അദികൻ, അവന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 37

कृतवर्मा शतधन्वा देवार्हो भीषणादयः कुकुरो भजमानस्त्विति क सुन्दरो भजमानस्त्विति ज कुकुरस्येति क शक्रजिदादय इति ख देवार्हात् कम्बलवर्हिरसमौजास्ततो ऽभवत्

ആ വംശത്തിൽ കൃതവർമ്മ, ശതധന്വ, ദേവാർഹ, ഭീഷണൻ മുതലായവർ ജനിച്ചു. കുകുരനിൽ നിന്ന് ഭജമാനൻ—എന്നത് ചില പാഠങ്ങളിൽ; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ ‘സുന്ദരനാണ് ഭജമാനൻ’ എന്നും പറയുന്നു. ചില പ്രതികളിൽ ‘കുകുരസ്യ’ എന്നും, ചിലതിൽ ‘ശക്രജിത് മുതലായവർ’ എന്നും പാഠഭേദം കാണുന്നു. ദേവാർഹനിൽ നിന്ന് കംബലൻ, വർഹി, അസമൗജസ് എന്നിവർ ജനിച്ചു।

Verse 38

सुदंष्ट्रश् च सुवासश् च धृष्टो ऽभूदसमौजसः गान्धारी चैव माद्री च धृष्टभार्ये बभूवतुः

സുദംഷ്ട്രനും സുവാസനും ഉണ്ടായിരുന്നു; അസമൗജസനിൽ നിന്ന് ധൃഷ്ടൻ ജനിച്ചു. ധൃഷ്ടന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാർ—ഗാന്ധാരിയും മാദ്രിയും—ആയിരുന്നു.

Verse 39

सुमित्रो ऽभूच्च गान्धार्यां माद्री जज्ञे युधाजितम् अनमित्रः शिनिर्धृष्टात्ततो वै देवमीढुषः

ഗാന്ധാരിയിൽ നിന്ന് സുമിത്രൻ ജനിച്ചു; മാദ്രിയിൽ നിന്ന് യുധാജിത് ജനിച്ചു. അനമിത്രനിൽ നിന്ന് ശിനി; ധൃഷ്ടനിൽ നിന്ന് ദേവമീഢുഷൻ ജനിച്ചു.

Verse 40

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि प्रसेनकः सत्राजितः प्रसेनो ऽथ मणिं सूर्यात्स्यमन्तकम्

അനമിത്രന്റെ പുത്രൻ നിഘ്നൻ; നിഘ്നന്റെ പുത്രൻ പ്രസേനകൻ. തുടർന്ന് സത്രാജിതനും പ്രസേനനും ഉണ്ടായി; പ്രസേനൻ സൂര്യനിൽ നിന്ന് ‘സ്യമന്തക’മണി ലഭിച്ചു.

Verse 41

प्राप्यारण्ये चरन्तन्तु सिंहो हत्वाग्रहीन्मणिं हतो जाम्बवता सिंहो जाम्बवान् हरिणा जितः

അവൻ കാട്ടിലെത്തി അവിടെ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ ഒരു സിംഹം (ധാരകനെ) കൊന്ന് മണി പിടിച്ചെടുത്തു. ആ സിംഹത്തെ ജാംബവാൻ വധിച്ചു; പിന്നെ ജാംബവാനെ ഹരി ജയിച്ചു.

Verse 42

तस्मान्मणिं जाम्बवतीं प्राप्यागाद्दारकां पुरीम् सत्राजिताय प्रददौ शतधन्वा जघान तम्

അതുകൊണ്ട് മണിയും ജാംബവതിയും ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ ദ്വാരകാ നഗരത്തിലേക്ക് പോയി. സത്രാജിതന് ആ മണി നൽകി; പിന്നീട് ശതധന്വാ അവനെ വധിച്ചു.

Verse 43

हत्वा शतधनुं कृष्णो मणिमादाय कीर्तिभाक् बलयादवमुख्याग्रे अक्रूरान्मणिमर्पयेत्

ശതധന്വാവിനെ വധിച്ച് കീർത്തിമാനായ കൃഷ്ണൻ മണി എടുത്തു; ബലരാമനും യാദവമുഖ്യന്മാരും സന്നിഹിതരായിരിക്കെ അക്രൂരനു ആ മണി ഏല്പിച്ചു।

Verse 44

मिथ्याभिशस्तिं कृष्णस्य त्यक्त्वा स्वर्गी च सम्पठन् सत्राजितो भङ्गकारः सत्यभामा हरेः प्रिया

കൃഷ്ണനോടുള്ള വ്യാജാരോപണം ഉപേക്ഷിച്ച് ഇതു പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗ്ഗഗാമിയാകും. സത്രാജിത് സ്വർണ്ണഖണ്ഡങ്ങളുടെ നിർമ്മാതാവായിരുന്നു; സത്യഭാമ ഹരിയുടെ പ്രിയയായിരുന്നു।

Verse 45

अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे सत्यकस्तु शिनेः सुतः सत्यकात्सात्यकिर्जज्ञे युयुधानाद्धुनिर्ह्यभूत्

അനമിത്രനിൽ നിന്ന് ശിനി ജനിച്ചു; ശിനിയുടെ പുത്രൻ സത്യകൻ. സത്യകനിൽ നിന്ന് സാത്യകി ജനിച്ചു; യുയുധാനനിൽ നിന്ന് ധുനി ജനിച്ചു।

Verse 46

धुनेर्युगन्धरः पुत्रः स्वाह्यो ऽभुत् स युधाजितः ऋषभक्षेत्रकौ तस्य ह्य् ऋषभाच्च स्वफल्ककः

ധുനിയുടെ പുത്രൻ യുഗന്ധരൻ. അവന്റെ പുത്രൻ സ്വാഹ്യൻ; അവൻ യുധാജിത് എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി. അവനിൽ നിന്ന് ഋഷഭനും ക്ഷേത്രകനും ജനിച്ചു; ഋഷഭനിൽ നിന്ന് സ്വഫൽക്കകൻ ജനിച്ചു।

Verse 47

स्वफल्कपुत्रो ह्य् अक्रूरो अकूराच्च सुधन्वकः शूरात्तु वसुदेवाद्याः पृथा पाण्डोः प्रियाभवत्

സ്വഫൽക്കന്റെ പുത്രൻ അക്രൂരൻ; അക്രൂരനിൽ നിന്ന് സുധന്വകൻ ജനിച്ചു. ശൂരനിൽ നിന്ന് വസുദേവൻ മുതലായവർ ജനിച്ചു; പൃഥാ പാണ്ഡുവിന്റെ പ്രിയപത്നിയായി.

Verse 48

सुधाजितमिति ख , छ च स्वान्धोभूदिति ख , छ च साक्षो ऽभूदिति ज धर्माद्युधिष्ठिरः पाण्डोर्वायोः कुन्त्यां वृकोदरः इन्द्राद्धनञ्जयो माद्र्यां नकुलः सहदेवकः

‘സുധാജിത’—ഖ, ഛ പാണ്ഡുലിപികളിലെ പാഠം; ‘സ്വാന്ധോഭൂ’—ഖ, ഛ പാഠം; ‘സാക്ഷഃ’—ജ പാണ്ഡുലിപിയിലെ പാഠം. ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് യുധിഷ്ഠിരൻ, വായുവിൽ നിന്ന് കുന്തിയുടെ ഗർഭത്തിൽ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ), ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ധനഞ്ജയൻ (അർജുനൻ), മാദ്രിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നകുലനും സഹദേവനും ജനിച്ചു.

Verse 49

वसुदेवाच्च रोहिण्यां रामः सारणदुर्गमौ वसुदेवाच्च देवक्यामादौ जातः सुसेनकः

വസുദേവനിൽ നിന്ന് രോഹിണിയുടെ ഗർഭത്തിൽ രാമൻ ജനിച്ചു; സാരണനും ദുര്‍ഗമനും കൂടെ. വസുദേവനിൽ നിന്ന് ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ആദ്യം സുസേനകൻ ജനിച്ചു.

Verse 50

कीर्तिमान् भद्रसेनश् च जारुख्यो विष्णुदासकः भद्रदेहः कंश एतान् षड्गर्भान्निजघान ह

കീർത്തിമാൻ, ഭദ്രസേനൻ, ജാരുഖ്യൻ, വിഷ്ണുദാസകൻ, ഭദ്രദേഹൻ—ഇങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്ന ആറ് ഗർഭങ്ങളെ കംസൻ തന്നെ വധിച്ചു.

Verse 51

ततो बलस्ततः कृष्णः सुभद्रा भद्रभाषिणी चारुदेष्णश् च शाम्बाद्याः कृष्णाज्जाम्बवतीसुताः

അതിനുശേഷം ബലൻ (ബലരാമൻ), പിന്നെ കൃഷ്ണൻ. (തുടർന്ന്) മംഗളമായി സംസാരിക്കുന്ന സുഭദ്രയും ചാരുദേഷ്ണനും; ശാംബ മുതലായവർ—കൃഷ്ണനിൽ നിന്ന് ജാംബവതിക്ക് ജനിച്ച പുത്രന്മാർ.

Frequently Asked Questions

It marks textual completion, preserves chapter identity, and signals a shift to the next instructional unit—here, from Somavaṃśa to Yaduvaṃśa—within the vaṃśa curriculum.

By treating lineage as an ordered archive of exemplars and outcomes, the text enables readers to compare reigns, virtues, and failures as guidance for rājadharma and personal discipline.