Adhyaya 92

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये नानामन्त्रादिकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः अथ द्विनवतितमो ऽध्यायः प्रतिष्ठाविधिकथनं ईश्वर उवाच प्रतिष्ठां सम्प्रवक्ष्यामि क्रमात् सङ्क्षेपतो गुह पीठं शक्तिं शिवो लिङ्गं तद्योगः सा शिवाणुभिः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയത്തിൽ “നാനാമന്ത്രാദികഥനം” എന്ന ഏകാനവതിമോ അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ദ്വിനവതിമോ അധ്യായം—“പ്രതിഷ്ഠാവിധികഥനം”—ആരംഭം. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: ഹേ ഗുഹാ! പ്രതിഷ്ഠാവിധി ക്രമമായി സംക്ഷേപത്തിൽ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—പീഠം ശക്തി, ലിംഗം ശിവൻ, അവരുടെ യോഗം ശിവാണുക്കൾ (ശിവന്റെ സൂക്ഷ്മ ശക്തികണങ്ങൾ) മുഖേന സിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 2

प्रतिष्ठायाः पञ्च भेदास्तेषां रूपं वदामि ते यत्र ब्रह्मशिलायोगः सा प्रतिष्ठा विशेषतः

പ്രതിഷ്ഠയ്ക്ക് അഞ്ചു ഭേദങ്ങളുണ്ട്; അവയുടെ രൂപം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു. ബ്രഹ്മശിലയുടെ സ്ഥാപനം/ബന്ധം ഉള്ള പ്രതിഷ്ഠ തന്നെയാണ് പ്രത്യേകമായി പ്രധാനമായ പ്രതിഷ്ഠയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 3

स्थापनन्तु यथायोगं पीठ एव निवेशनं प्रतिष्ठाभिन्नपीठस्य स्थितस्थापनमुच्यते

‘സ്ഥാപനം’ എന്നു പറയുന്നത് യഥായോഗ്യം പീഠത്തിന്മേലേ തന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നതാണ്. പീഠം പ്രതിഷ്ഠയിൽ നിന്ന് ഭിന്നമല്ലെങ്കിൽ അതിനെ ‘സ്ഥിത-സ്ഥാപനം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 4

उत्थापनञ्च सा प्रोक्ता लिङ्गोद्धारपुरःसरा यस्यां तु लिङ्गमारोप्य संस्कारः क्रियते बुधैः

ലിംഗത്തിന്റെ ‘ഉദ്ധാരം’ (എടുത്ത് നീക്കൽ) മുൻകൂട്ടി നടത്തി പിന്നെ വീണ്ടും ഉയർത്തി സ്ഥാപിക്കുന്ന കർമ്മം ‘ഉത്ഥാപനം’ എന്നു പറയുന്നു. അതിൽ ലിംഗം സ്ഥാനത്ത് വെച്ച് പണ്ഡിതർ നിർദ്ദിഷ്ട സംസ്കാരങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു.

Verse 5

तथा क्षौ ह्रौ मन्त्राः सूर्यस्येति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः आथापनं तदुद्दिष्टं द्विधा विष्ण्वादिकस्य च आसु सर्वासु चैतन्यं नियुञ्जीत परं शिवम्

അതുപോലെ ‘ക്ഷൗ’, ‘ഹ്രൗ’ എന്ന ബീജമന്ത്രങ്ങൾ സൂര്യനുടേതാണെന്ന്—ഗ, ഘ-ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപാഠത്തിൽ കാണുന്നു. അവിടെ ‘ആഥാപനം’ എന്ന കർമ്മം നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് വിഷ്ണു മുതലായ ദേവതകൾക്കും ദ്വിവിധമാണെന്ന് പറയുന്നു. ഈ എല്ലായിടത്തും ചൈതന്യമായി പരമശിവനെ ആവാഹിച്ച് നിയോഗിക്കണം.

Verse 6

यदाधारादिभेदेन प्रासादेष्वपि पञ्चधा परीक्षमथ मेदिन्याः कुर्यात्प्रासादकाम्यया

അതുകൊണ്ട് അടിത്തറ മുതലായ ഭേദങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, പ്രാസാദനിർമ്മാണത്തിലും ഭൂമിയുടെ പഞ്ചവിധ പരിശോധന നടത്തണം, പ്രാസാദം പണിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ.

Verse 7

शुक्लाज्यगन्धा रक्ता च रक्तगन्धा सुगन्धिनी पीता कृष्णा सुरागन्धा विप्रादीनां मही क्रमात्

ക്രമമായി ബ്രാഹ്മണാദി വർണങ്ങൾക്ക് യോജ്യമായ ഭൂമികൾ: നെയ്യിന്റെ സുഗന്ധമുള്ള വെളുത്ത മണ്ണ്; രക്തസദൃശ ഗന്ധമുണ്ടെങ്കിലും സുഗന്ധിയായ ചുവന്ന മണ്ണ്; മഞ്ഞ മണ്ണ്; കൂടാതെ സുരാ (മദ്യ) ഗന്ധമുള്ള കറുത്ത മണ്ണ്.

Verse 8

पूर्वेशोत्तरसर्वत्र पूर्वा चैषां विशिष्यते आखाते हास्तिके यस्याः पूर्णे मृदधिका भवेत्

കിഴക്ക്, ഈശാന്യം, വടക്ക് എന്നീ ദിക്കുകളിൽ അവയിൽ കിഴക്കുദിക്കാണ് പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠം. ഒരു ഹസ്തപ്രമാണം കുഴി കുഴിച്ച് വീണ്ടും നിറച്ചപ്പോൾ മണ്ണ് അധികമായി ശേഷിക്കുന്ന സ്ഥലത്തെ ഉത്തമഭൂമിയായി കണക്കാക്കുന്നു.

Verse 9

उत्तमान्तां महीं विद्यात्तोयाद्यैर् वा समुक्षितां अस्थ्यङ्गारादिभिर्दुष्टामत्यन्तं शोधयेद् गुरुः

ജലം മുതലായവ നന്നായി തളിച്ച ഭൂമിയെ ഉത്തമശ്രേണിയെന്ന് അറിയണം. എന്നാൽ അസ്ഥി, കൽക്കരി മുതലായ അശുദ്ധികളാൽ മലിനമായാൽ ഗുരു അതിനെ അത്യന്തമായി ശുദ്ധീകരിക്കണം.

Verse 10

नगरग्रामदुर्गार्थं गृहप्रासादकारणं खननैर् गोकुलावासैः कर्षणैर् वा मुहुर्मुहुः

നഗരം, ഗ്രാമം, ദുര്‍ഗം സ്ഥാപിക്കാനും ഗൃഹ-പ്രാസാദങ്ങൾ നിർമ്മിക്കാനും ഭൂമിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും സംസ്കരിക്കണം—ഖനനം ചെയ്ത്, ഗോകുലാവാസം (ഗോശാല/പശുനിവാസം) ആക്കി, അല്ലെങ്കിൽ പുനഃപുനഃ ഉഴുതുകൊണ്ട്.

Verse 11

मण्डपे द्वारपूजादि मन्त्रतृप्त्यवसानकं कर्म निर्वर्त्याघोरास्त्रं सहस्रं विधिना यजेत्

മണ്ഡപത്തിൽ ദ്വാരപൂജ മുതലായവ മുതൽ മന്ത്രതൃപ്തിവരെ വിധിപൂർവ്വം കർമ്മം നിർവഹിച്ച്, തുടർന്ന് നിയമപ്രകാരം അഘോരാസ്ത്രത്തിന് സഹസ്രവാരം യജന/ഹോമം നടത്തണം.

Verse 12

समीकृत्योपलिप्तायां भूमौ संशोधयेद्दिशः स्वर्णदध्यक्षतै रेखाः प्रकुर्वीत प्रदक्षिणं

ഭൂമി സമമാക്കി ലേപിച്ചതിന് ശേഷം ദിക്കുകൾ ശുദ്ധീകരിക്കണം. തുടർന്ന് സ്വർണം, ദധി, അക്ഷതം (അഖണ്ഡ അരി) എന്നിവകൊണ്ട് രേഖകൾ വരച്ച്, പ്രദക്ഷിണം (ദക്ഷിണാവർത്തം) രീതിയിൽ കർമ്മം ആചരിക്കണം.

Verse 13

मध्यादीशानकोष्टस्थे पूर्णकुम्भे शिवं यजेत् वास्तुमभ्यर्च्य तत्तोयैः सिञ्चेत् कुद्दालकादिकं

മധ്യത്തിലെ ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) കോഷ്ടത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച പൂർണ്ണകുംഭത്തിൽ ശിവനെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് വാസ്തുദേവനെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച് അതേ ജലത്തോടെ കുദാലം മുതലായ ഉപകരണങ്ങളിൽ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം.

Verse 14

रग्रामेत्यर्धश्लोको घ पुस्तके नास्ति मन्त्रदीप्त्यवसानकमिति ग मन्त्रभूम्यवसानकमिति घ निर्वर्त्य घोरास्त्रं महास्त्रमिति ग रेखां प्रकुर्वीतेति ख ,ग च स्वर्णकुण्डे इति ग स्वर्णकुम्भे इति घ , ङ , च बाह्ये रक्षोगणानिष्ट्वा विधिना दिग्बलं क्षिपेत् भूमिं संसिच्य संस्नाप्य कुद्दालाद्यं प्रपूजयेत्

ഘോരാസ്ത്ര (മഹാസ്ത്ര) കർമ്മം നിർവർത്തിച്ച് വിധിപ്രകാരം രേഖ വരയ്ക്കണം. തുടർന്ന് ബാഹ്യഭാഗത്ത് രക്ഷോഗണങ്ങൾക്ക് നിവേദ്യം/ബലി അർപ്പിച്ച് നിയമാനുസാരം ദിഗ്ബലം ക്ഷേപിക്കണം. ഭൂമിയെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് സ്നാപനം നടത്തി കുദാലം മുതലായ ഉപകരണങ്ങളെ യഥാവിധി പൂജിക്കണം.

Verse 15

अन्यं वस्त्रयुगच्छज्ञं कुम्भं स्कन्धे द्विजन्मनः निधाय गीतवाद्यादिब्रह्मगोषसमाकुलं

ദ്വിജന്റെ തോളിൽ മറ്റൊരു കുംഭം വയ്ക്കണം; അത് ഇരട്ട വസ്ത്രങ്ങളും ധ്വജം/പതാകയും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കണം. ഗാനം, വാദ്യം, വൈദിക ബ്രഹ്മഘോഷം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ജനസമൂഹത്തിനിടയിൽ കർമ്മം പുരോഗമിക്കണം.

Verse 16

पूजां कुम्भे समाहृत्य प्राप्ते लग्ने ऽग्निकोष्ठके कुद्दालेनाभिषिक्तेन मध्वक्तेन तु खानयेत्

പൂജാദ്രവ്യങ്ങളെ കുംഭത്തിൽ സമാഹരിച്ച്, അഗ്നികോഷ്ഠകത്തിനായി നിശ്ചയിച്ച ശുഭലഗ്നം വന്നപ്പോൾ, അഭിഷിക്തമായ കുദാലം കൊണ്ട്—മധുവും ഘൃതവും ചേർത്ത്—കുഴി/കുണ്ഡം ഖനിക്കണം.

Verse 17

नैरृत्यां क्षेपयेन्मृत्स्नां खाते कुम्भजलं क्षिपेत् पुरस्य पूर्वसीमन्तं नयेद् यावदभीप्सितं

നൈഋത്യ (തെക്ക്‑പടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിലേക്ക് മണ്ണ് എറിയണം; ഖനിച്ച കുഴിയിൽ കുംഭജലം ഒഴിക്കണം. തുടർന്ന് നഗരത്തിന്റെ കിഴക്കൻ അതിർത്തിരേഖയെ അഭിലഷിതമായത്ര ദൂരത്തേക്ക് നീട്ടണം.

Verse 18

अथ तत्र क्षणं स्थित्वा भ्रामयेत् परितः पुरं सिञ्चन् सीमन्तचिह्नानि यावदीशानगोचरं

അതിനുശേഷം അവിടെ ക്ഷണകാലം നിന്നിട്ട്, നഗരത്തെ ചുറ്റും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം; പുണ്യജലം തളിച്ച് സീമന്ത-ചിഹ്നങ്ങളാൽ അതിരടയാളങ്ങൾ കുറിച്ച് ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) പ്രദേശം വരെ പോകണം.

Verse 19

अर्घ्यदानमिदं प्रोक्तं तत्र कुम्भपरिब्रमात् इत्थं परिग्रहं भूमेः कुर्वीत तदनन्तरं

ഈ അർഘ്യദാനം അവിടെ ഉപദേശിച്ചതാണ്; കുംഭത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത ശേഷം, ഉടൻതന്നെ ഇപ്രകാരം ഭൂമിയുടെ പരിഗ്രഹം (അധികാരഗ്രഹണം) കർമം ചെയ്യണം.

Verse 20

कर्करान्तं जलान्तं वा शल्यदोषजिघांसया खानयेद् भूः कुमारीं चेद् विधिना शल्यमुद्धरेत्

ശല്യദോഷം നീക്കുവാൻ ഭൂമിയെ കല്ലുകഷണങ്ങൾ വരുന്നവരെ അല്ലെങ്കിൽ വെള്ളം ലഭിക്കുന്നവരെ വരെ കുഴിക്കണം; രോഗിണി കുമാരിയാണെങ്കിൽ വിധിപ്രകാരം ശല്യം പുറത്തെടുക്കണം.

Verse 21

अकचटतपयशहान् मानवश्चेत् प्रश्नाक्षराणि तु अग्नेर्ध्वजादिपातिताः स्वस्थाने शल्यमाख्यान्ति

ചോദ്യം ചെയ്തപ്പോൾ മനുഷ്യൻ ‘അ, ക, ച, ട, ത, പ, യ, ശ, ഹ’ എന്ന അക്ഷരങ്ങൾ മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാൽ, അഗ്നിയുടെ ധ്വജാദികൾ വീഴുന്നത് എന്ന ശകുനം ശല്യം സ്വസ്ഥാനത്തിൽ തന്നെ കുടുങ്ങിയിരിക്കുന്നതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 22

कर्तुश्चाङ्गविकारेण जानीयात्तत्प्रमाणतः पश्वादीनां प्रवेशेन कीर्तनैर् विरुतैर् दिशः

കർതാവിന്റെ അംഗവികാരങ്ങളിൽ നിന്ന്, നിശ്ചിത ലക്ഷണങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഫലം അറിയണം; കൂടാതെ മൃഗാദികളുടെ പ്രവേശനം, അവയുടെ വിളികൾ, കീർത്തനങ്ങൾ, വിവിധ ശബ്ദങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്ന് ദിശകളും നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 23

मातृकामष्टवर्गाढ्यां फलके भुवि वा लिखेत् शल्यज्ञानं वर्गवशात् पूर्वादीशान्ततः क्रमात्

മാതൃകാ അക്ഷരങ്ങളെ അഷ്ടവർഗങ്ങളായി ക്രമപ്പെടുത്തി ഫലകത്തിലോ ഭൂമിയിലോ എഴുതണം. ശല്യജ്ഞാനം (ശരീരത്തിലെ പരകീയ വസ്തു നിർണ്ണയം) വർഗാനുസാരം കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഈശാനാന്തം വരെ ദിശാക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 24

अवर्गे चैव लोहन्तु कवर्गे ऽङ्गारमग्नितः भूमिं संसिच्य संस्थाप्येति ग , घ , ङ च कुद्दालाख्यमिति ग पूर्वमीशान्तमिति ख स्रावयेत् इति ख नव चेत् प्रश्नाक्षराणि भाषन्ते इति ग , घ च पूर्वादीनां तत इति ख चवर्गे भस्म दक्षे स्याट् टवर्गे ऽस्थि च नैरृते

അ-വർഗത്തിന് ലോഹം, ക-വർഗത്തിന് അഗ്നിജമായ അങ്കാരം നിശ്ചിതം. ഭൂമിയിൽ ജലം തളിച്ച് വിധിപൂർവ്വം സ്ഥാപിക്കണം എന്ന പാഠവും കാണുന്നു; ഇതിനെ ‘കുദ്ദാല’ എന്ന പേരിലും പറയുന്നു. മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ ‘പൂർവം മുതൽ ഈശാനാന്തം’ എന്നും ‘സ്രാവയേത്’ (ഒഴുക്കുക/തുള്ളിപ്പിക്കുക) എന്നും വായിക്കുന്നു. ഒമ്പത് ചോദ്യം-അക്ഷരങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിൽ, പൂർവാദി ദിക്കുകൾക്കു അതേ വിനിയോഗം ബാധകം. ച-വർഗത്തിന് ദക്ഷിണത്തിൽ ഭസ്മം, ട-വർഗത്തിന് നൈഋത്യത്തിൽ അസ്ഥി നിശ്ചിതം.

Verse 25

तवर्गे चेष्टका चाप्ये कपालञ्च पवर्गके यवर्गे शवकीतादि शवर्गे लोहमादिशेत्

ത-വർഗത്തിൽ ‘ചേഷ്ടകാ’യും, പ-വർഗത്തിൽ ‘കപാല’വും വിനിയോഗിക്കണം. യ-വർഗത്തിൽ ‘ശവകീതാ’ മുതലായവ, ശ-വർഗത്തിൽ ‘ലോഹ’ മുതലായവ നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 26

हवर्गे रजतं तद्वदवर्गाच्चानर्थकरानपि प्रीक्ष्यात्मभिः करापूरैर् अष्टाङ्गुलमृदन्तरैः

ഹ-വർഗത്തിൽ രജതം (വെള്ളി) വിന്യസിക്കണം. അതുപോലെ അ-വർഗത്തിൽ നിന്നുള്ള അനർത്ഥകരമായ ദ്രവ്യങ്ങളെയും സ്വഹസ്തങ്ങളാൽ പരിശോധിക്കണം—കർപ്പൂരസമമായ ശുദ്ധ വിരലുകൾകൊണ്ട് ഉരച്ച്, എട്ട് അങ്കുലം കട്ടിയുള്ള മണ്ണ്/മൃത്സ്തരം ഉപയോഗിച്ചും പരിശോധന നടത്തി.

Verse 27

पादोनं खातमापूर्य सजलैर् मुद्गराहतैः लिप्तां समप्लवां तत्र कारयित्वा भुवं गुरुः

പാദോനമായി (കാൽഭാഗം കുറച്ച്) കുഴിച്ച ഖനം ജലസഹിതമായ മണ്ണുകൊണ്ട് നിറച്ച്, മുദ്ഗര (മാലറ്റ്) അടികളാൽ കട്ടിയാക്കണം. പിന്നെ അവിടെ ഭൂമിയെ ലേപനം ചെയ്ത് സമതലവും സമവുമാക്കി ഒരുക്കണം—ഇത് നിപുണനായ ഗുരു ചെയ്യേണ്ടതാണ്.

Verse 28

सामान्यार्घ्यकरो यायान्मण्डपं वक्ष्यामाणकं तोरणद्वाःपतीनिष्ट्वा प्रत्यग्द्वारेण संविशेत्

സാമാന്യ അർഘ്യം അർപ്പിച്ച്, വിവരണത്തിലിരിക്കുന്ന മണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകണം. തോരണവും ദ്വാരാധിപതിദേവതകളെയും പൂജിച്ച് പടിഞ്ഞാറോട്ടുനോക്കുന്ന വാതിലിലൂടെ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 29

कुर्यात्तत्रात्मशुद्ध्यादि कुण्डमण्डपसंस्कृतिं कलसं वर्धनीसक्तं लोकपालशिवार्चनं

അവിടെ ആത്മശുദ്ധി മുതലായ പ്രാരംഭകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യണം; കുണ്ഡവും മണ്ഡപവും സംസ്കരിക്കണം; വർധനീയോടുകൂടിയ കലശം സ്ഥാപിക്കണം; ലോകപാലന്മാരെയും ഭഗവാൻ ശിവനെയും ആരാധിക്കണം.

Verse 30

अग्नेर्जननपूजादि सर्वं पूर्ववदाचरेत् यजमानान्वितो यायाच्छिलानां स्नानमण्डपं

അഗ്നിയുടെ ജനനം (സ്ഥാപനം/പ്രജ്വലനം)യും പൂജയും മുതലായ എല്ലാ ക്രമങ്ങളും മുൻവിധിപോലെ ആചരിക്കണം. തുടർന്ന് യജമാനനോടൊപ്പം ശിലകളുടെ സ്നാനമണ്ഡപത്തിലേക്ക് പോകണം.

Verse 31

शिलाः प्रासादलिङ्गस्य पादधर्मादिसञ्ज्ञकाः अष्टाङ्गुलोच्छ्रिताः शस्ताश् चतुरस्राः करायताः

പ്രാസാദലിംഗത്തിനുള്ള ശിലകൾ ‘പാദ’, ‘ധർമ്മ’ മുതലായ നാമങ്ങളാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അവ എട്ട് അങ്കുല ഉയരമുള്ളതും ചതുരാകൃതിയിലുള്ളതും ഒരു കര നീളമുള്ളതുമാകുന്നത് ശ്രേഷ്ഠമെന്നു പറയുന്നു.

Verse 32

पाषाणानां शिलाः कार्या इष्टकानां तदर्धतः प्रासादे ऽश्मशिलाः शैले इष्टका इष्टकामये

കല്ലുപ്രാസാദത്തിന് ശിലകൾ കല്ലിൽ നിന്നുതന്നെ ചെയ്യണം; ഇഷ്ടക (ഇട്ട്) പ്രാസാദത്തിൽ അവ അതിന്റെ പകുതിമാത്രം ആകണം. അശ്മപ്രാസാദത്തിൽ അശ്മശിലകൾ, ശൈലനിർമ്മാണത്തിലും അതുപോലെ, ഇഷ്ടകമയ നിർമ്മാണത്തിൽ ഇട്ടശിലകൾ ആകണം.

Verse 33

अङ्किता नववक्त्राद्यैः पङ्कजाः पङ्कजाङ्किताः नन्दा भद्रा जया रिक्ता पूर्णाख्या पञ्चमी मता

(അവൾ) അങ്കിതാ—നവവക്ത്രാദി ലക്ഷണചിഹ്നങ്ങളാൽ അങ്കിതയായവൾ; (അവൾ) പങ്കജാ, പങ്കജാങ്കിതാ (പദ്മചിഹ്നാങ്കിത) എന്നും; (അവൾ) നന്ദാ, ഭദ്രാ, ജയാ, രിക്താ, കൂടാതെ പൂർണാ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു—ഇതാണ് അഞ്ചാമത്തെ നാമസമൂഹം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു।

Verse 34

आसां पद्मो महापद्मः शङ्खो ऽथ मकरस् तथा समुद्रश्चेति पञ्चामी निधिकुम्भाः क्रमाधः

ഇവയിൽ പദ്മ, മഹാപദ്മ, ശംഖ, മകര, സമുദ്ര—ഇവയാണ് അഞ്ചാമത്തെ നിധികുംഭങ്ങൾ; ക്രമമായി താഴെ (സ്ഥാപിക്കേണ്ടവ) എന്നു സ്മൃതി പറയുന്നു।

Verse 35

नन्दा भद्रा जया पूर्णा अजिता चापराजिता मुशलैर् मुद्गराहतैर् इति ङ वर्धनीयुक्तमिति ग , ङ च यजमानार्चित इति घ नवरुद्राद्यैर् इति घ पाषाणानामित्यादिः, पञ्चमीर्मता इत्य् अन्तः श्लोकद्वयात्मकपाठो ग पुस्तके नास्ति विजया मङ्गलाख्या च धरणी नवमी शिला

ശിലകളുടെ നാമങ്ങൾ: നന്ദാ, ഭദ്രാ, ജയാ, പൂർണാ, അജിതാ, അപരാജിതാ. ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘മുഷലങ്ങളും മുദ്ഗരങ്ങളും കൊണ്ട് അടിക്കപ്പെട്ടത്’, ചിലിടത്ത് ‘വർധനീയ ശക്തിയുക്തം’, മറ്റിടത്ത് ‘യജമാനൻ ആരാധിച്ചത്’, മറ്റിടത്ത് ‘നവരുദ്രാദികളോടൊപ്പം (ആരാധിച്ചത്)’, കൂടാതെ ‘പാഷാണാനാം…’ മുതലായ പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു. ‘ഗ’ പാണ്ഡുലിപിയിൽ ‘പഞ്ചമീർമതാ’ എന്നു അവസാനിക്കുന്ന ഉള്ളിലെ ദ്വിശ്ലോകപാഠം ഇല്ല. പിന്നെയും, വിജയാ (മംഗലാ എന്നും) ധരണീ—ഒൻപതാം ശിലയായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।

Verse 36

सुभद्रश् च विभद्रश् च सुनन्दः पुष्पनन्दकः जयो ऽथ विजयश् चैव कुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः

കൂടാതെ (ഈ നാമങ്ങൾ)—സുഭദ്ര, വിഭദ്ര, സുനന്ദ, പുഷ്പനന്ദക; പിന്നെ ജയ, വിജയ, കുംഭ, പൂർണ, ഉത്തര।

Verse 37

नवानान्तु यथासङ्ख्यं निधिकुम्भः पूर्णस्तथोत्तरः आसनं प्रथमं दत्त्वा ताड्योल्लिख्यशराणुना

പിന്നീട് ക്രമാനുസാരമായി ഒമ്പത് (ലക്ഷ്യങ്ങൾ) സ്ഥാപിക്കണം; തുടർന്ന് നിറഞ്ഞ നിധികുംഭം (സ്ഥാപിക്കണം). ആദ്യം യോജ്യമായ ആസനം/സ്ഥിതി സ്വീകരിച്ച്, അമ്പിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് അടിച്ച് ലക്ഷ്യത്തെ അടയാളപ്പെടുത്തി/കൊത്തിവരയ്ക്കണം।

Verse 38

सर्वासामविशेषेण तनुत्रेणावगुण्ठनं मृद्भिर्गोमययोगामूत्रकषायैर् गन्धवारिणा

എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും വ്യത്യാസമില്ലാതെ, സംരക്ഷണാവരണം കൊണ്ട് മൂടി, മണ്ണ്, ഗോമയമിശ്രിത ദ്രവ്യങ്ങൾ, ഗോമൂത്രകഷായം, സുഗന്ധജലം എന്നിവകൊണ്ട് ശുദ്ധി/ലേപനം ചെയ്യണം।

Verse 39

अस्त्रेण हूं फडन्तेन मलस्नानं समाचरेत् विधिना पञ्चगव्येन स्नानं पञ्चामृतेन च

‘ഹൂം ഫട്’ എന്ന് അവസാനിക്കുന്ന അസ്ത്രമന്ത്രം ജപിച്ച് മലശുദ്ധിക്കായി സ്നാനം ആചരിക്കണം; കൂടാതെ വിധിപൂർവം പഞ്ചഗവ്യവും പഞ്ചാമൃതവും കൊണ്ടും സ്നാനം ചെയ്യണം।

Verse 40

गन्धतोयान्तरं कुर्यान्निजनामाङ्किताणुना फलरत्नसुवर्णानां गोशृङ्गसलिलैस्ततः

അതിനുശേഷം സ്വന്തം പേരാൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ സൂക്ഷ്മകണികകൊണ്ട് സുഗന്ധജലത്തിന്റെ വേറിട്ട ഭാഗം ഒരുക്കണം; തുടർന്ന് ഫലം, രത്നം, സ്വർണം മുതലായവയ്ക്ക് ഗോശൃംഗത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ജലത്തോടെ കർമ്മം ആചരിക്കണം।

Verse 41

चन्दनेन समालभ्य वस्त्रैर् आच्छादयेच्छिलां स्वर्णोत्थमासनं दत्वा नीत्वा यागं प्रदक्षिणं

ചന്ദനലേപം ചെയ്ത് ശിലയെ വസ്ത്രങ്ങളാൽ മൂടണം; സ്വർണ്ണനിർമ്മിത (അഥവാ സ്വർണ്ണാലങ്കൃത) ആസനം അർപ്പിച്ച് യാഗസ്ഥാനത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം।

Verse 42

शय्यायां कुशतल्पे वा हृदयेन निवेशयेत् सम्पूज्य न्यस्य बुद्ध्यादिधरान्तं तत्त्वसञ्चयं

ശയ്യയിലോ കുശതൽപ്പിലോ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഹൃദയത്തിൽ (ദേവത/മണ്ഡലം) സ്ഥാപിക്കണം; സമ്യക് പൂജ ചെയ്ത്, ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ധര വരെ തത്ത്വസഞ്ചയത്തിന്റെ ന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 43

त्रिखण्डव्यापकं तत्त्वत्रयञ्चानुक्रमान् न्यसेत् बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चिन्तातन्मात्रकावधौ

ത്രിഖണ്ഡമാകെ വ്യാപിക്കുന്ന തത്ത്വത്രയം ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്യണം—ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ചിത്തം വരെ, ചിന്ത മുതൽ തന്മാത്രകളുടെ പരിധിവരെ।

Verse 44

इप्येति ग कुशतल्पे वा हॄदयेन विशेषयेत् इति ख कुशतल्पे च हृदयेन निवेशयेत् इति ग बुद्ध्यादौ चित्तपर्यन्ते चित्ततन्मात्रकावधौ इति घ सम्पच्य इत्य् आदिः तन्मात्रकावधावित्यन्तः सार्धैकश्लोकपाठो ग पुस्तके नास्ति तन्मात्रादौ धरान्ते च शिवविद्यात्मनां स्थितिः तत्त्वानि निजमन्त्रेण तत्त्वेशांश् च हृदार्चयेत्

തന്മാത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ധരാതത്ത്വം വരെ ശിവവിദ്യാത്മക രൂപങ്ങളുടെ സ്ഥിതി ആകുന്നു. സ്വന്തം മന്ത്രംകൊണ്ട് തത്ത്വങ്ങളെയും തത്ത്വാധീശന്മാരെയും ഹൃദയത്തിൽ അർച്ചിക്കണം।

Verse 45

स्थानेषु पुष्पमालादिचिह्नितेषु यथाक्रमं ॐ हूं शिवतत्त्वाय नमः ॐ हूं शिवतत्त्वाधिपतये रुद्राय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाय नमः ॐ हां विद्यातत्त्वाधिपाय विष्णवे नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाय नमः ॐ हां आत्मतत्त्वाधिपतये ब्रह्मणे नमःक्षमाग्नियजमानार्कान् जलवातेन्दुखानि च

പുഷ്പമാല മുതലായവകൊണ്ട് ചിഹ്നിതമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രമമായി ഈ ന്യാസം/ജപം ചെയ്യണം—“ഓം ഹൂം ശിവതത്ത്വായ നമഃ; ഓം ഹൂം ശിവതത്ത്വാധിപതയേ രുദ്രായ നമഃ; ഓം ഹാം വിദ്യാതത്ത്വായ നമഃ; ഓം ഹാം വിദ്യാതത്ത്വാധിപായ വിഷ്ണവേ നമഃ; ഓം ഹാം ആത്മതത്ത്വായ നമഃ; ഓം ഹാം ആത്മതത്ത്വാധിപതയേ ബ്രഹ്മണേ നമഃ”; കൂടാതെ ക്ഷമാ, അഗ്നി, യജമാനൻ, അർക്ക (സൂര്യൻ), ജലം, വായു, ഇന്ദു (ചന്ദ്രൻ) എന്നിവയും അടയാളപ്പെടുത്തി ആഹ്വാനിക്കണം।

Verse 46

प्रतितत्त्वं न्यसेदष्टौ मूर्तीः प्रतिशिलां शिलां सर्वं पशुपतिं चोग्रं रुद्रं भवमथेश्वरं

ഓരോ തത്ത്വത്തിലും അഷ്ടമൂർത്തികളുടെ ന്യാസം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ഓരോ ശില/പ്രതിമാശിലയിൽ സർവ, പശുപതി, ഉഗ്ര, രുദ്ര, ഭവ, ഈശ്വരൻ എന്നിവരെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 47

महादेवं च भीमं च मूर्तीशांश् च यथाक्रमात् ॐ धरामूर्तये नमः, ॐ धराधिपतये नमः,इत्यादिमन्त्रान् लोकपालान् यथासङ्ख्यं निजाणुभिः

ക്രമമായി മഹാദേവൻ, ഭീമൻ, കൂടാതെ മൂർത്തീശന്മാരെ ആഹ്വാനിക്കണം. “ഓം ധരാമൂർത്തയേ നമഃ”, “ഓം ധരാധിപതയേ നമഃ” മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാൽ ലോകപാലന്മാരെ യഥാസംഖ്യ, സ്വന്തം നിജ-അണുക്കൾ (സഹായക സൂക്ഷ്മശക്തികൾ) സഹിതം അർച്ചിക്കണം।

Verse 48

विन्यस्य पूजयेत् कुम्भांस्तन्मन्त्रैर् वा निजाणुभिः इन्द्रादीनां तु वीजानि वक्ष्यमाणक्रमेण तु

അവയെ നിശ്ചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ വിന്യസിച്ച്, അതേ മന്ത്രങ്ങളാലോ അല്ലെങ്കിൽ തനിക്കു യോജ്യമായ അങ്ഗ/ഉപാങ്ഗാക്ഷരങ്ങളാലോ കുംഭങ്ങളെ പൂജിക്കണം. ഇന്ദ്രാദി ദേവതകളുടെ ബീജാക്ഷരങ്ങൾ അടുത്ത് പറയുന്ന ക്രമത്തിൽ പ്രയോഗിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 49

लूं रूं शूं पूं वूं यूं मूं हूं क्षूमिति उक्तो नवशिलापक्षः शिला पञ्चपदा तथा भवमखेश्वरम् इति घ , निजात्मभिरिति ख , ग विन्यस्येत्यर्धश्लोको ग पुस्तके नास्ति ॐ हूं घूं बूं यूं मूं हं क्षमितीति ग ॐ कं सूं पूं शूं ह्रूं क्षमितीति घ लूं रूं शूं पूं वूं चूं मूं हूं क्षूमितीति ख प्रतितत्त्वं न्यसेन्मूर्तीः सृष्ट्या पञ्च धरादिकाः

“ലൂം രൂം ശൂം പൂം വൂം യൂം മൂം ഹൂം ക്ഷൂം”—ഇതാണ് ‘നവശിലാപക്ഷ’മെന്ന് ഉപദേശിക്കുന്നു. ‘ശിലാ’യ്ക്ക് ‘പഞ്ചപദാ’ രൂപവും പറയുന്നു. (പാഠഭേദങ്ങൾ—ചില പകർപ്പുകളിൽ ‘ഭവമഖേശ്വരം’, ചിലതിൽ ‘നിജാത്മഭിഃ’; കൂടാതെ ‘വിന്യസ്യ’ എന്നു തുടങ്ങുന്ന അർദ്ധശ്ലോകം ഒരു പാഠത്തിൽ ഇല്ല.) മറ്റു പാഠങ്ങളിൽ “ഓം ഹൂം ഘൂം ബൂം യൂം മൂം ഹം ക്ഷം”, “ഓം കം സൂം പൂം ശൂം ഹ്രൂം ക്ഷം”, “ലൂം രൂം ശൂം പൂം വൂം ചൂം മൂം ഹൂം ക്ഷൂം” എന്നിവയും കാണുന്നു. സൃഷ്ടിക്രമം അനുസരിച്ച് ഓരോ തത്ത്വത്തിലും മూర్తികളെ ന്യാസം ചെയ്യണം—ധരാ മുതലായ അഞ്ചിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്.

Verse 50

ब्रह्मा विष्णुस् तथा रुद्र ईश्वरश् च सदाशिवः एते च पञ्च मूर्तीशा यष्टव्यास्तासु पूर्ववत्

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, രുദ്ര, ഈശ്വരൻ, സദാശിവൻ—ഇവരാണ് അഞ്ചു അധിപതി-മൂർത്തികൾ; ആ കർമവിധികളിൽ ഇവരെ മുൻപുപോലെ തന്നെ പൂജിക്കണം.

Verse 51

ॐ पृथ्वीमूर्तये नमः ॐ पृथ्वीमूर्त्यधिपतये ब्रह्मणे नमः इत्य् आदि मन्त्राः सम्पूज्य कलशान् पञ्च क्रमेण निजनामभिः निरुन्धीत विधानेन न्यासो मध्यशिलाक्रमात्

“ഓം പൃഥ്വീമൂർത്തയേ നമഃ”, “ഓം പൃഥ്വീമൂർത്ത്യധിപതയേ ബ്രഹ്മണേ നമഃ” മുതലായ മന്ത്രങ്ങളെ യഥാവിധി സമ്പൂജ്യം ചെയ്ത്, വിധാനപ്രകാരം അഞ്ചു കലശങ്ങളെ ക്രമമായി തത്തത് നാമങ്ങളാൽ നിരുദ്ധം/സുരക്ഷിതം ചെയ്യണം. ന്യാസം മധ്യശിലാക്രമത്തിൽ നിന്ന് നടത്തണം.

Verse 52

कुर्यात् प्राकारमन्त्रेण भूतिदर्भैस्ततः कुण्डेषु धारिकां शक्तिं विन्यस्याभ्यर्च्य तर्पयेत्

പ്രാകാരമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഭസ്മവും ദർഭയും കൊണ്ടു സംരക്ഷണവലയം (പ്രാകാരം) സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് കുണ്ഡങ്ങളിൽ ധാരികാശക്തിയെ വിന്യസിച്ച് അവളെ അഭ്യർചിച്ച് തർപ്പണം നടത്തണം.

Verse 53

तत्त्वतत्त्वाधिपान् मूर्तीर्मूर्तीशांश् च घृतादिभिः ततो ब्रह्मांशशुद्ध्यर्थं मूलाङ्गं ब्रह्मभिः क्रमात्

തത്ത്വങ്ങളുടെ അധിപതിദേവതകളുടെ മൂർത്തികളെയും അവയുടെ മൂർത്ത്യാംശങ്ങളെയും ഘൃതാദികളാൽ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാംശങ്ങളുടെ ശുദ്ധിക്കായി ബ്രഹ്മമന്ത്ര/ബ്രഹ്മദേവതകളാൽ മൂലാംഗത്തെ ക്രമമായി സംസ്കരിക്കണം.

Verse 54

कृत्वा शतादिपूर्णान्तं प्रोक्ष्याः शान्तिजलैःशिलाः पूजयेच्च कुशैः स्पृष्ट्वा प्रतितत्त्वमनुक्रमात्

ശതാദി പൂർണ്ണസംഖ്യ വരെ കർമ്മം പൂർത്തിയാക്കി ശാന്തിജലത്താൽ ശിലകളെ പ്രോക്ഷണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് കുശാഗ്രാസം സ്പർശിപ്പിച്ച് തത്ത്വം തത്ത്വമായി ക്രമാനുസരിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 55

सांनिध्यमथ सन्धानं कृत्वा शुद्धं पुनर्न्यसेत् एवं भागत्रये कर्म गत्वा गत्वा समाचरेत्

അതിനുശേഷം സാന്നിധ്യം (സന്നിധി ആഹ്വാനം)യും സന്ധാനം (സ്ഥാപനം/ബന്ധനം)യും നടത്തി, ശുദ്ധമായ (മന്ത്രം/ദേവത)യെ വീണ്ടും ന്യാസം ചെയ്യണം. ഇങ്ങനെ കർമ്മത്തിന്റെ മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിലും പടിപടിയായി മുന്നേറി ആവർത്തിച്ച് ആചരിക്കണം.

Verse 56

ॐ आं ईं आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाभ्यां नमः इति धानं इत्य् अतः परं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः इत्य् अतः प्राङ्मध्वगपाठो घ पुस्तके नास्ति ॐ आं हां आत्मतत्त्वविद्यातत्त्वाय नम इति ग ॐ आं इं उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नम इति ड ॐ आं इं आत्मविद्यातत्त्वाय नम इति ख संस्पृशेद् दर्भमूलाद्यैर् ब्रह्माङ्गादित्रयं क्रमात् कुर्यात्तत्त्वानुसन्धानं ह्रस्वदीर्घप्रयोगतः

“ഓം ആം ഈം—ആത്മതത്ത്വത്തിനും വിദ്യാതത്ത്വത്തിനും നമഃ”—ഇതാണ് ധാന/ന്യാസം. തുടർന്ന് ഹ്രസ്വ-ദീർഘ പ്രയോഗം യഥാവിധി പാലിച്ച് കർമ്മം ചെയ്യണം. പിന്നെ ദർഭമൂലാദികളാൽ ബ്രഹ്മാംഗങ്ങളുടെ ത്രയത്തെ ക്രമമായി സ്പർശിച്ച്, ഹ്രസ്വ-ദീർഘ നിയമപ്രകാരം തത്ത്വാനുസന്ധാനം നടത്തണം.

Verse 57

ॐ हां उं विद्यातत्त्वशिवतत्त्वाभ्यां नमः घृतेन मधुना पूर्णांस्ताम्रकुम्भान् सरत्नकान् पञ्चगव्यार्घ्यर्ससिक्तान् लोकपालाधिदैवतान्

“ഓം ഹാം ഉം—വിദ്യാതത്ത്വത്തിനും ശിവതത്ത്വത്തിനും നമഃ।” ഘൃതവും മധുവും നിറഞ്ഞ, രത്നസഹിതമായ താമ്രകുംഭങ്ങളെ പഞ്ചഗവ്യം, അർഘ്യമിശ്രണം എന്നിവയുടെ രസത്തോടെ സിക്തമാക്കി, ലോകപാലന്മാരുടെ അധിദേവതകൾക്ക് സമർപ്പിക്കണം.

Verse 58

पूजयित्वा निजैर् मन्त्रैः सन्निधौ होममाचरेत् शिलानामथ सर्वासां संस्मरेदधिदैवताः

സ്വനിയത മന്ത്രങ്ങളാൽ അവരെ പൂജിച്ച് അവരുടെ സന്നിധിയിൽ ഹോമം ആചരിക്കണം; തുടർന്ന് എല്ലാ പവിത്രശിലകളുടെയും അധിദേവതകളെ സ്മരിച്ചു ആവാഹിക്കണം।

Verse 59

विद्यारूपाः कृतस्नाना हेमवार्णाः शिलाम्बराः न्यूनादिदोषमोषार्थं वास्तुभूमेश् च शुद्धये यजेदस्त्रेण मूर्धान्तमाहुतीनां शतं शतं

വിദ്യാരൂപികളായ (അധിഷ്ഠാത്രി) ദേവതകളെ സ്നാനശുദ്ധരായി, സ്വർണ്ണവർണ്ണരായി, ശിലാവർണ്ണ വസ്ത്രധാരികളായി ധ്യാനിക്കണം; ന്യൂനതാദി ദോഷനാശത്തിനും വാസ്തുഭൂമിയുടെ ശുദ്ധിക്കും അസ്ത്രമന്ത്രംകൊണ്ട് ശിരോമൂರ್ಧാന്തം വരെ യജിച്ച് നൂറു നൂറായി ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം।