Adhyaya 105
Vastu-Pratishtha & Isana-kalpaAdhyaya 10539 Verses

Adhyaya 105

नगरादिवास्तुकथनं (Discourse on Vāstu for Cities and Related Settlements)

ഈ അധ്യായത്തിൽ ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ നഗരം, ഗ്രാമം, ദുര്‍ഗം മുതലായ വാസസ്ഥലങ്ങളുടെ സമൃദ്ധിക്കായി 81-പദ (9×9) മണ്ഡലത്തിലൂടെ വാസ്തുപൂജയും പ്രതിഷ്ഠയും നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. കിഴക്കുദിക്കിലെ നാഡികളുടെ പേരുകൾ, മണ്ഡലത്തിലെ പദ/‘പാദ’ങ്ങളോട് ബന്ധപ്പെട്ട വിശേഷണങ്ങൾ, ദിക്ക്-വിദിക്ക്, ഇടവിടങ്ങൾ, ദളസദൃശ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ ദേവതാ-ശക്തികളുടെ നിയോഗം (മായാ, ആപവത്സ, സവിതൃ/സാവിത്രീ/വിവസ്വാൻ, വിഷ്ണു, മിത്ര മുതലായവർ) വിശദീകരിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നിർമ്മാണവിഷയത്തിൽ ഏകാശീപദ ക്ഷേത്രപദ്ധതി, ശതാംഘ്രിക മണ്ഡപം പോലുള്ള രൂപങ്ങൾ, മുറിവിന്യാസം, മതിലുകളുടെ അനുപാതം, വീഥി/ഉപവീഥി വഴികൾ, ഭദ്രാ, ശ്രീ-ജയ തുടങ്ങിയ ലേഔട്ടുകൾ പറയുന്നു. ഒന്ന്-രണ്ട്-മൂന്ന്-നാല്-എട്ട്-ശാല ഗൃഹതരങ്ങൾ, ദിശാദോഷലക്ഷണങ്ങൾ, ശൂല/ത്രിശൂല/ത്രിശാല ചിഹ്നങ്ങളാൽ ശകുനനിർണ്ണയം, ദിശാനുസൃതമായി ശയനം, ആയുധം, ധനം, പശു, ദീക്ഷാസ്ഥലം എന്നിവയുടെ മേഖലാവിഭജനം, ശേഷി-അടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ഗൃഹവർഗീകരണം, വാതിൽഫലങ്ങൾ എന്നിവ നൽകി—ദേവതാക്രമത്തോട് യോജിച്ച ധാർമ്മിക വാസ്തുശാസ്ത്രമായി, സ്ഥിരഭുക്തിയും മംഗളജീവിതവും ഉറപ്പാക്കുന്നതായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു।

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यप्रासादलक्षणं नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः नगरादिवास्तुकथनं ईश्वर उवाच नगरग्रामदुर्गाद्या गृहप्रासादवृद्धये च द्वारे श्वभ्रबिद्धे इति ख , घ , ङ च मार्गवेधैश् च इति छ चुल्लीबिद्धे इति ख , ङ च शिलाबिद्धेन मूढतां इति ग , ज च नगरग्रामदुर्गादौ इति ख , छ , ज च नगरग्रामदुर्गाख्यमिति घ एकाशीतिपदैर् वस्तुं पूजयेत् सिद्धये ध्रुवं

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘സാമാന്യ പ്രാസാദലക്ഷണം’ എന്ന 104-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി 105-ാം അധ്യായം ‘നഗരാദി വാസ്തുകഥനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നഗരം, ഗ്രാമം, ദുർഗം മുതലായിടങ്ങളിൽ ഗൃഹങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും വർദ്ധിച്ചു സമൃദ്ധിയാകാൻ 9×9 വാസ്തുമണ്ഡലത്തിലെ എൺപത്തൊന്ന് പദങ്ങളാൽ വാസ്തുപുരുഷനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം; അതിലൂടെ ഉറപ്പായ അച്യുത സിദ്ധി ലഭിക്കും.

Verse 2

प्रागास्या दशधा नाड्यास्तासां नामानि च ब्रुवे शान्ता यशोवती कान्ता विशाला प्राणवाहिनी

കിഴക്കുദിശയിൽ പത്തു തരത്തിലുള്ള നാഡികൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ നാമങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു—ശാന്താ, യശോവതി, കാന്താ, വിശാലാ, പ്രാണവാഹിനി।

Verse 3

सती वसुमती नन्दा सुभद्राथ मनोरमा उत्तरा द्वादशान्याश् च एकाशीत्यङ्घ्रिकारिका

സതീ, വസുമതീ, നന്ദാ, സുഭദ്രാ, മനോരമാ, ഉത്തരാ; കൂടാതെ മറ്റൊരു പന്ത്രണ്ടു നാമങ്ങളും—ഇങ്ങനെ എൺപത്തൊന്ന് ‘അംഘ്രി-കാരിക’ (പദ-നാമാവലി) സമുച്ചയം രൂപപ്പെടുന്നു।

Verse 4

हरिणी सुप्रभा लक्ष्मीर्विभूतिर्विमला प्रिया जया ज्वाला विशोका च स्मृतास्तत्रपादतः

അവളുടെ പാദദേശത്ത് ഈ നാമങ്ങൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ഹരിണീ, സുപ്രഭാ, ലക്ഷ്മീ, വിഭൂതി, വിമലാ, പ്രിയാ, ജയാ, ജ്വാലാ, വിശോകാ।

Verse 5

ईशाद्यष्टाष्टकं दिक्षु यजेदीशं धनञ्जयं शक्रमर्कं तथा सत्यं भृशं व्योम च पूर्वतः

ദിക്കുകളിൽ ഈശാദി അഷ്ടകസമൂഹത്തെ പൂജിക്കണം—ഈശൻ, ധനഞ്ജയൻ, ശക്രൻ, അർക്കൻ, സത്യൻ, ഭൃശൻ, വ്യോമൻ; കിഴക്കുദിശയിൽ നിന്ന് ക്രമമായി സ്ഥാപിച്ച് ആരാധിക്കണം।

Verse 6

हव्यवाहञ्च पूर्वाणि वितथं भौममेव च कृतान्तमथ गन्धर्वं भृगं मृगञ्च दक्षिणे

കിഴക്കുദിക്കിൽ ഹവ്യവാഹൻ (അഗ്നി), പൂർവാണി, വിതഥ, ഭൗമൻ (ചൊവ്വ) എന്നിവരെ സ്ഥാപിക്കണം; തെക്കിൽ കൃതാന്തൻ (യമൻ), ഗന്ധർവൻ, ഭൃഗു, മൃഗം എന്നിവരെ നിയോഗിക്കണം।

Verse 7

पितरं द्वारपालञ्च सुग्रीवं पुष्पदन्तकं वरुणं दैत्यशेषौ च यक्ष्माणं पश्चिमे सदा

പടിഞ്ഞാറുദിക്കിൽ എപ്പോഴും പിതൃകൾ, ദ്വാരപാലൻ, സുഗ്രീവൻ, പുഷ്പദന്തകൻ, വരുണൻ, ശേഷിക്കുന്ന ദൈത്യർ, യക്ഷ്മാണൻ എന്നിവരെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 8

रोगाहिमुख्यो भल्लाटः सौभाग्यमदितिर्दितिः नवान्तः पदगो ब्रह्मा पूज्योर्धे च षडङ्घिगाः

‘രോഗ’, ‘അഹിമുഖ്യ’ (നാഗാധിപൻ), ‘ഭല്ലാട’, ‘സൗഭാഗ്യ’, ‘അദിതി’, ‘ദിതി’, ‘നവാന്ത’, ‘പദഗ’, ‘ബ്രഹ്മാ’, ‘പൂജ്യ’—ഇവ (സ്ഥാപ്യങ്ങൾ); കൂടാതെ മുകള്ഭാഗത്ത് ‘ഷഡങ്ഘിഗാഃ’ (ആറ് കാലുള്ള ജീവികൾ)യും ഉണ്ട്।

Verse 9

ब्रह्मेशान्तरकोष्ठस्थ मायाख्यान्तु पद्द्वये तदधश्चापवत्साख्यं केन्द्रन्तरेषु षट्पदे

ബ്രഹ്മാ–ഈശ അന്തർകോഷ്ടത്തിൽ, രണ്ട് പദ്മദളങ്ങളുടെ യുഗ്മത്തിൽ ‘മായാ’ എന്ന (ആസനം/ബീജം) സ്ഥാപിക്കണം; അതിന്റെ താഴെ, കേന്ദ്രങ്ങൾക്കിടയിലെ ആറു ദളങ്ങളിൽ ‘ആപവത്സ’ എന്നതിനെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 10

या दशान्याश्चेति ख , ग , घ , ङ , ज च सूत्रपादत इति ग सूत्रपातत इति छ शक्रमेकं तथापत्यमिति झ रोगाहिमोक्षेति ख , छ च सोमरूप्यदितौ दितिमिति ख षडङ्गका इति ग गोष्ठस्थ इति छ मरीचिकाग्निमध्ये तु सविता द्विपदस्थितः सावित्री तदधो द्व्यंशे विवस्वान् षट्पदे त्वधः

“യാ ദശാന്യാശ്ചേതി”—ഖ, ഗ, ഘ, ങ, ജ എന്നീ പാണ്ഡുലിപികളുടെ പാഠം. “സൂത്രപാദത ഇതി”—ഗ പാഠം; “സൂത്രപാതത ഇതി”—ഛ പാഠം. “ശക്രമേകം തഥാപത്യമിതി”—ഝ പാഠം. “രോഗാഹിമോക്ഷേതി”—ഖ, ഛ പാഠങ്ങൾ. “സോമരൂപ്യദിതൗ ദിതിമിതി”—ഖ പാഠം. “ഷഡങ്ഗകാ ഇതി”—ഗ പാഠം. “ഗോഷ്ഠസ്ഥ ഇതി”—ഛ പാഠം. മരീചികാഗ്നിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ സവിതൃ ദ്വിപദ-സ്ഥിതിയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിന്റെ താഴെ ദ്വ്യംശത്തിൽ സാവിത്രീ; അതിലും താഴെ ഷട്പദ-സ്ഥിതിയിൽ വിവസ്വാൻ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 11

पितृब्रह्मान्तरे विष्णुमिन्दुमिन्द्रं त्वधो जयं वरुणब्रह्मणोर्मध्ये मित्राख्यं षट्पदे यजेत्

പിതൃദേവതയും ബ്രഹ്മാവും തമ്മിലുള്ള ഇടത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ ആരാധിക്കണം; മറ്റൊരു സ്ഥാനത്ത് ചന്ദ്രനെയും ഇന്ദ്രനെയും; താഴെ ജയയെയും. വരുണനും ബ്രഹ്മാവും തമ്മിൽ ‘മിത്ര’നാമ ദേവനെ ഷട്പദ (ആറ് ദളം) യന്ത്രത്തിൽ യജിക്കണം।

Verse 12

रोगब्रह्मान्तरे नित्यं द्विपञ्च रुद्रदासकम् तदधो द्व्यङ्घ्रिगं यक्ष्म षट्सौम्येषु धराधरं

‘രോഗ’ പദവും ‘ബ്രഹ്മ’ പദവും തമ്മിൽ നിത്യം ‘ദ്വി-പഞ്ച’ സംഖ്യാനുസാരം ‘രുദ്ര-ദാസക’ സംഘത്തെ വിന്യസിക്കണം/ജപിക്കണം. അതിന് താഴെ ‘ദ്വ്യങ്ഘ്രി’ രൂപത്തിൽ യക്ഷ്മ; കൂടാതെ ആറു ‘സൗമ്യ’ പദങ്ങളിൽ ‘ധരാധര’ വിന്യസിക്കണം।

Verse 13

चरकीं स्कन्दविकटं विदारीं पूतनां क्रमात् जम्मं पापं पिलिपिच्छं यजेदीशादिवाह्यतः

ക്രമമായി ചരകീ, സ്കന്ദ-വികട, വിദാരീ, പൂതനാ—ഇവർക്കും; തുടർന്ന് ജമ്മ, പാപ, പിലിപിച്ഛ—ഇവർക്കും യജ്ഞം/ഹോമം നടത്തണം. ഈശാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ബാഹ്യവലയത്തിൽ, ഉപദ്രവനിവാരണാർത്ഥം ഈ കർമ്മം ചെയ്യണം।

Verse 14

एकाशीपदं वेश्म मण्डपश् च शताङ्घ्रिकः पूर्ववद्देवताः पूज्या ब्रह्मा तु षोडशांशके

വേശ്മം (ക്ഷേത്രം) ഏകാശീപദ (81 ഖണ്ഡ) വിന്യാസത്തിൽ നിർമ്മിക്കണം; മണ്ഡപം ശതാങ്ഘ്രിക (100 ഏകകം) അളവായിരിക്കണം. ദേവതകളെ മുൻവിധിപ്രകാരം പൂജിക്കണം; ബ്രഹ്മാവിനെ ഷോഡശാംശ (പതിനാറാം വിഭാഗം)യിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്/പൂജിക്കണം।

Verse 15

मरीचिश् च विवस्वांश् च मित्रं पृथ्वीधरस् तथा दशकोष्ठस्थिता दिक्षु त्वन्ये बेशादिकोणगाः

മരീചി, വിവസ്വാൻ (സൂര്യൻ), മിത്ര, കൂടാതെ പൃഥ്വീധര—ഇവർ ദിക്കുകളിലെ പത്ത് കോഷ്ഠങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മറ്റു ദേവതകൾ വേശ മുതലായവരിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഇടക്കോൺ സ്ഥാനങ്ങളിൽ (ഉപദിക്കുകളിൽ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 16

दैत्यमाता तथेशाग्नी मृगाख्यौ पितरौ तथा पापयक्ष्मानिलौ देवाः सर्वे सार्धांशके स्थिताः

ദൈത്യങ്ങളുടെ മാതാവ്, അതുപോലെ ഈശനും അഗ്നിയും, ‘മൃഗ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദ്വയം, പിതൃഗണങ്ങൾ; കൂടാതെ പാപം, യക്ഷ്മാ, അനിലൻ—ഈ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും സാർധാംശക വിഭാഗത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 17

यत्पाद्योकः प्रवक्ष्यामि सङ्क्षेपेण क्रमाद् गुह इति ख , छ च ब्रह्मान्ताः षोडशांशके इति ग , ज च पृथ्वीधरन्तथेति ख त्वन्येवेशादिके गणा इति ख , छ च दैत्यमाता भवेशाग्नी इति ख दैत्यमाता हरेशाग्नी इति घ , ज च यज्ञाद्योक इति ङ सदिग्विंशत्करैर् दैर्घ्यादष्टाविंशति विस्तरात्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ക്രമമായി സംക്ഷിപ്തമായി ‘ഗുഹാ’ വർഗ്ഗം മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ശില്പ-നിയമങ്ങൾ പറയുന്നു—ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ബ്രഹ്മാ’ വരെ, ഷോഡശാംശ (16 ഭാഗ) വിഭജനത്തോടെ; അതുപോലെ ‘പൃഥ്വീധര’ മുതലായവ; ‘വേശ’ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന ഗണങ്ങളും. പാഠഭേദമായി ‘ദൈത്യമാതാ–ഭവേശ–അഗ്നി’ അല്ലെങ്കിൽ ‘ദൈത്യമാതാ–ഹരേശ–അഗ്നി’ എന്നും; ‘യജ്ഞ’ മുതലായവയിൽ ആരംഭിക്കുന്ന സമുച്ചയവും ഉണ്ട്. ദൈർഘ്യം 120 ഹസ്തം, വീതി 28 ഹസ്തം.

Verse 18

शिशिराश्रयः शिवाख्यश् च रुद्रहीनः सदोभयोः रुद्रद्विगुणिता नाहाः पृथुष्णोभिर्विना त्रिभिः

‘ശിശിരാശ്രയ’യും ‘ശിവാഖ്യ’യും, ‘രുദ്രഹീന’വും ‘സദോഭയ’വും; ‘നാഹാ’ കൂട്ടത്തിന്റെ എണ്ണം ‘രുദ്ര’യുടെ ഇരട്ടിയായി കണക്കാക്കുന്നു; ‘പൃഥുഷ്ണു’ എന്നു പേരുള്ള മൂന്നു ഒഴിവാക്കി (ഗണന).

Verse 19

स्याद्ग्रहद्विगुणं दैर्घ्यात्तिथिभिश् चैव विस्तरात् सावित्रः सालयः कुड्या अन्येषां पृथक्स्त्रिंशांशतः

ഗർഭഗൃഹം (ഗ്രഹ) ദൈർഘ്യം (മാനത്തിന്റെ) ഇരട്ടിയാകണം; വീതി തിഥികൾ അനുസരിച്ച് വർധിപ്പിക്കണം. സാവിത്ര-തരത്തിലുള്ള സാലയം (മണ്ഡപം/ഹാൾ)യും അതിന്റെ കുഡ്യാ (ചുറ്റുമതിൽ)യും നിശ്ചയിക്കണം; മറ്റു തരങ്ങളിൽ ഓരോന്നിന്റെയും അളവ് ത്രിംശാംശ (മുപ്പതിൽ ഒരു ഭാഗം) വിഭജനപ്രകാരം വേർതിരിച്ച് നിർണ്ണയിക്കണം.

Verse 20

कुड्यपृथुपजङ्घोच्चात् कुड्यन्तु त्रिगुणोच्छयं कुड्यसूत्रसमा पृथ्वी वीथी भेदादनेकधा

ഭിത്തിയുടെ കനംയും അതിന്റെ പജങ്ഘാ (അടിസ്ഥാനം-പട്ടി) ഉയരവും അടിസ്ഥാനമാക്കി ഭിത്തിയുടെ ഉയരം മൂന്നിരട്ടിയാക്കണം. ഭൂമിതലം ഭിത്തി-സൂത്രം (കയർ/രേഖ) പോലെ സമമായി നിലനിർത്തണം. വീഥികൾ (വഴി/കൊറിഡോർ) ഭേദപ്രകാരം പലവിധമാണ്.

Verse 21

भद्रे तुल्यञ्च वीथीभिर्द्वारवीथी विनाग्रतः श्रीजयं पृष्ठतो हीनं भद्रोयं पार्श् चयोर्विना

ഭദ്രാ വിന്യാസത്തിൽ ദ്വാര-വീഥി മറ്റു വീഥികളോടു സമമായിരിക്കണം; എന്നാൽ മുൻവശത്ത് അഗ്ര-പ്രക്ഷേപം (മുന്നോട്ട് നീട്ടൽ) ഇല്ലാതെ. ശ്രീജയ വിന്യാസം പിന്നിൽ കുറവുള്ളത്; ഈ ഭദ്രാ രൂപം ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും പാർശ്വ-വിസ്താരമില്ലാത്തതാണ്.

Verse 22

गर्भपृथुसमा वीथी तदर्धार्धेन वा क्वचित् वीथ्यर्धेनोपवीथ्याद्यमेकद्वित्रिपुरान्वितम्

പ്രധാന വീഥിയുടെ വീതി ഗർഭം (അന്തര്കേന്ദ്രം) എന്നതിന്റെ വീതിയോട് സമമാകണം; ചിലപ്പോൾ അതിന്റെ പകുതിയുമാകാം. ഉപവീഥി മുതലായവ വീഥിയുടെ പകുതി വീതിയിൽ ക്രമീകരിക്കണം; വിന്യാസം ഒരു, രണ്ട്, അല്ലെങ്കിൽ മൂന്ന് പുരങ്ങൾ (നഗരഖണ്ഡങ്ങൾ) ഉൾക്കൊള്ളാം.

Verse 23

सामान्यानाथ गृहं वक्ष्ये सर्वेषां सर्वकामदं एकद्वित्रिचतुःशालमष्टशालं यथाक्रमात्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ എല്ലാവർക്കും സർവകാമപ്രദമെന്ന് പറയപ്പെടുന്ന സാധാരണ (സർവോപയോഗ) ഗൃഹ-വിന്യാസം വിവരിക്കുന്നു—ഏകശാല, ദ്വിശാല, ത്രിശാല, ചതുഃശാല, അഷ്ടശാല എന്നിങ്ങനെ ക്രമമായി.

Verse 24

एकं याम्ये च सौमास्यं द्वे चेत् पश्चात् पुरोमुखम् चतुःशालन्तु साम्मुख्यात्तयोरिन्द्रेन्द्रमुक्तयोः

യാമ്യ (ദക്ഷിണ) ദിക്കിൽ ഒരു മുഖം/വാതിൽ ഉണ്ടായിരിക്കണം; സൗമ്യ (ഉത്തര) ദിക്കിൽ ഉത്തരാഭിമുഖമായിരിക്കണം. രണ്ട് മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഒന്ന് പാശ്ചിമാഭിമുഖവും മറ്റൊന്ന് പൂർവാഭിമുഖവും (പശ്ചാത്-പുരഃ) ആയി ക്രമീകരിക്കണം. എന്നാൽ ചതുഃശാലയിൽ അവ പരസ്പരം നേരെനേരെ ആയിരിക്കണം; അപ്പോൾ ഇന്ദ്രസംബന്ധമായ ഐശ്വര്യവും ഇന്ദ്ര-മുക്തി (മോക്ഷ) ഫലവും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 25

शिवास्यमम्बुपास्यैष इन्द्रास्ये यमसूर्यकं र इत्य् आदिः, त्रिगुणोच्छ्रयमित्यन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति गर्भपीठसमा इति ख , घ , झ च सौम्यास्यं द्वे द्वे पश्चात्पुरोमुखमिति ख सौम्याख्यं द्वे च पश्चादधोमुखमिति झ सावित्रः सालयः कोटीनां तपसा प्राक्सौम्यस्थे च दण्दाख्यं प्राग्याम्ये वातसञ्ज्ञकं

ഇവിടെ മുഖങ്ങൾ (ആസ്യ)യും സ്ഥാന-ന്യാസവും സംബന്ധിച്ച പാഠാന്തരങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു—“ശിവാസ്യം… അംബുപാസ്യം…” എന്നും, ഇന്ദ്രാസ്യത്തിനായി “യമസൂര്യകം…” എന്നും (‘ര’ അക്ഷരത്തോടെ ആരംഭം). “ത്രിഗുണോച്ച്രയം” എന്ന് അവസാനിക്കുന്ന പാഠം ഝ-പ്രതിയിൽ കാണുന്നില്ല. “ഗർഭപീഠസമാ” എന്ന വാക്യം ഖ, ഘ, ഝ പ്രതികളിൽ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. ‘സൗമ്യ’ മുഖത്തെക്കുറിച്ച്—ഖ പാഠത്തിൽ “രണ്ട്-രണ്ട്, പിന്നിൽ, പുരോമുഖം”; ഝ പാഠത്തിൽ “സൗമ്യാഖ്യ രണ്ട്, പിന്നിൽ, അധോമുഖം” എന്നാണ്. പിന്നെയും—‘സാവിത്ര’നെ കോടി തപസ്സാൽ ‘സാലയ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; സൗമ്യത്തിന്റെ കിഴക്കിൽ ‘ദണ്ഡ’ എന്നതും, യാമ്യത്തിന്റെ കിഴക്കിൽ (ആഗ്നേയ) ‘വാത’ എന്നതും സ്ഥാനനാമങ്ങളായി നിർദ്ദേശിക്കുന്നു.

Verse 26

आप्येन्दौ गृहवल्याख्यं त्रिशूलं तद्विनर्धिकृत् पूर्वशलाविहीनं स्यात् सुक्षेत्रं वृद्धिदायकं

ആപ്യ‑ഇന്ദു ദിശാഭാഗത്തിൽ ‘ഗൃഹവലി’ എന്ന അടയാളവും ‘ത്രിശൂലം’ എന്ന ലക്ഷണവും ദോഷരഹിതമായി (അർദ്ധഭാഗം കുറവില്ലാതെ) ഉണ്ടായി, മുൻ ‘ശാല’ ദോഷം ഇല്ലെങ്കിൽ, അത് നല്ല ഭൂഖണ്ഡം; വളർച്ചയും സമൃദ്ധിയും നൽകുന്നു।

Verse 27

याम्ये हीने भवेच्छूली त्रिशालं वृद्धिकृत् परं यक्षघ्नं जलहीनौकः सुतघ्नं बहुशत्रुकृत्

യാമ്യ (തെക്ക്) ദിശ ഹീനമോ അശുഭമോ ആണെങ്കിൽ ശൂലം ഉദ്ഭവിക്കുന്നതായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘ത്രിശാലം’ പരമമായ വർദ്ധികാരകമെന്നു പറയുന്നു. ഇത് യക്ഷനാശം, ജലമില്ലാത്ത ഗൃഹം, പുത്രഹാനി, അനേകം ശത്രുക്കളുടെ ഉദയം എന്നിവയ്ക്കു കാരണമാകുന്നു।

Verse 28

र्नास्ति प्रकरणान्तरीयपाथोयमत्र लेखकभ्रमात् समागत इति भाति गृहशल्याख्यमिति ख पूर्वशाखाविहीनमिति ङ याम्ये हीने भवेच्चुल्ली त्रिशास्त्रं दितितत्परमिति झ याम्ये हीने भवेच्छत्री त्रिशालं वित्तहृत्परमिति ग इन्द्रादिक्रमतो वच्मि ध्वजाद्यष्टौ गृहाण्यहं प्रक्षालानुस्रगावासमग्नौ तस्य महानसं

ഇവിടെ ലേഖകഭ്രമം മൂലം മറ്റൊരു പ്രകരണത്തിലെ പാഠം കടന്നുവന്നതായി തോന്നുന്നു. (പാഠാന്തരങ്ങൾ:) ‘ഗൃഹശല്യ’ എന്ന ഗൃഹദോഷം (ഖ); ‘പൂർവശാഖാവിഹീനം’ (ങ). ‘യാമ്യേ ഹീനെ ഭവേച്ചുള്ളീ, ത്രിശാസ്ത്രം ദിതിതത്പരം’ (ഝ); അല്ലെങ്കിൽ ‘യാമ്യേ ഹീനെ ഭവേച്ഛത്രീ, ത്രിശാലം വിത്തഹൃത്പരം’ (ഗ). ഇനി ഇന്ദ്രാദി ക്രമത്തിൽ ധ്വജാദി എട്ട് തരത്തിലുള്ള ഗൃഹങ്ങൾ പറയുന്നു—പ്രക്ഷാല, അനുശ്രഗ, ആവാസ, അഗ്നി; കൂടാതെ ആ (അഗ്നിഗൃഹത്തിന്റെ) മഹാനസം, അഥവാ അടുക്കള।

Verse 29

याम्ये रसक्रिया शय्या धनुःशस्त्राणि रक्षसि धनमुक्त्यम्वुपेशाख्ये सम्यगन्धौ च मारुते

യാമ്യ (തെക്ക്) ദിശയിൽ രസക്രിയ (ഭക്ഷണതയ്യാരി)യും ശയ്യയും വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രാക്ഷസീ ദിശയിൽ ധനുസ്സും ആയുധങ്ങളും. ഉപേശാ എന്ന ഭാഗത്ത് ധനം‑മുത്ത് മുതലായവ സുരക്ഷിതമായി നിക്ഷേപിക്കണം. മാർുത (വായു) ദിശയിൽ യഥോചിത സുഗന്ധങ്ങൾ (ധൂപം‑ഇത്ര്) സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 30

सौम्ये धनपशू कुर्यादीशे दीक्षावरालयं स्वामिहस्तमितं वेश्म विस्तारायामपिण्डिकं

സൗമ്യ (വടക്ക്) ദിശയിൽ ധനം‑പശുക്കളുടെ സ്ഥലം ഒരുക്കണം. ഈശ (ഈശാന്യം/വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിൽ ദീക്ഷാമണ്ഡപവും വരാലയം (ആവരണം/മൂടിയ നടപ്പാത)യും വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഗൃഹം ഉടമയുടെ ഹസ്ത‑പ്രമാണം പ്രകാരം അളക്കണം; കൂടാതെ വീതി‑നീളങ്ങളിൽ പിണ്ഡിക പോലുള്ള ഉച്ചിപ്പ് (അപിണ്ഡിക) ഉണ്ടാകരുത്।

Verse 31

त्रिगुणं हस्तसंयुक्तं कृत्वाष्टांशैहृतं तथा तच्छेषोयं स्थितस्तेन वायसान्तं ध्वजादिकं

നൽകിയ സംഖ്യയെ ത്രിഗുണമാക്കി ‘ഹസ്ത’ മൂല്യം ചേർത്ത്, തുടർന്ന് എട്ടാൽ ഭാഗിക്കണം. ശേഷിക്കുന്ന അവശിഷ്ടം അനുസരിച്ച് ‘വായസ’ മുതൽ ‘ധ്വജ’ മുതലായ വർഗ്ഗീകരണം നിശ്ചയിക്കുന്നു.

Verse 32

त्रयः पक्षाग्निवेदेषु रसर्षिवसुतो भवेत् सर्वनाशकरं वेश्म मध्ये चान्ते च संस्थितं

മൂന്നു പക്ഷങ്ങളുടെ ക്രമത്തിലും അഗ്നി-വേദ ഗണനയിലും സംഖ്യ ‘രസ–ഋഷി–വസു’ (അഥവാ 6–7–8) ആകുന്നു. ഈ വിന്യാസം വീട്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലോ അറ്റത്തിലോ നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ അത് സമ്പൂർണ്ണ നാശകാരണമാകും.

Verse 33

तस्माच्च नवमे भागे शुभकृन्निलयो मतः तन्मधे मण्डपः शस्तः समो वा द्विगुणायतः

അതുകൊണ്ട് ഒൻപതാം വിഭാഗത്തിൽ ‘ശുഭകൃത്’ന്റെ നിവാസം എന്നു കരുതുന്നു. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ മണ്ഡപം ശ്രേഷ്ഠം—ചതുരമായോ അല്ലെങ്കിൽ നീളം ഇരട്ടിയായ ആയതാകൃതിയിലോ ആകാം.

Verse 34

प्रत्यगाप्ये चेन्दुयमे हट्ट एव गृहावली एकैकभवनाख्यानि दिक्ष्वष्टाष्टकसङ्ख्यया

പടിഞ്ഞാറും വടക്കുപടിഞ്ഞാറും ദിക്കുകളിൽ ‘ഹട്ട’ (ചന്തവീഥി) തന്നെയെ വീടുകളുടെ നിരയായി ക്രമീകരിക്കണം. കൂടാതെ ദിക്കുകളിൽ എട്ട്-എട്ട് എന്ന എണ്ണപ്രകാരം ഓരോ ഭവനത്തിനും പേരുകൾ നിശ്ചയിക്കണം.

Verse 35

ईशाद्यदितिकान्तानि फलान्येषां यथाक्रमं भयं नारी चलत्वं च जयो वृद्धिः प्रतापकः

‘ഈശ’ മുതൽ ‘അദിതികാന്ത’ വരെ, ഇവയുടെ ഫലങ്ങൾ ക്രമമായി—ഭയം, സ്ത്രീപ്രാപ്തി, ചാഞ്ചല്യം, ജയം, വർദ്ധി (സമൃദ്ധി), 그리고 പ്രതാപം (തേജസ്) ആകുന്നു.

Verse 36

आङ्गैर् हतं तथेति घ , ज च कृत्वाष्टांशहतस्तथेति झ तस्मात्तु इति झ प्रागीशे चेन्दुयाम्ये वेति ख प्रागाप्ये चेन्दुयाम्ये इति छ , झ च सर्वनाशकरमित्यादिः, यथाक्रममित्यन्तः पाठो ज पुस्तके नास्ति धर्मः कलिश् च नैस्व्यञ्च प्राग्द्वारेष्वष्टसु ध्रुवं दाहो ऽसुखं सुहृन्नाशो धननाशो मृतिर्धनं

കിഴക്കുദിശയിലെ എട്ട് ദ്വാരസ്ഥാനങ്ങളിൽ ക്രമമായി നിശ്ചിത ഫലങ്ങൾ ഉണ്ടാകും—ധർമ്മഹാനി, കലഹം, ദാരിദ്ര്യം, ദാഹം/അഗ്നി, ദുഃഖം, സുഹൃദ്‌നാശം, ധനനാശം, മരണം।

Verse 37

शिल्पित्वं तनयः स्याच्च याम्यद्वारफलाष्टकम् आयुःप्राव्राज्यशस्यानि धनशान्त्यर्थसङ्क्षयाः

തെക്കൻ (യാമ്യ) ദ്വാരത്തിന്റെ എട്ട് ഫലങ്ങൾ—ശില്പകൗശലം, പുത്രലാഭം; ദീർഘായുസ്സ്, പ്രവ്രജ്യ/പരിവ്രാജകജീവിതം, ശസ്യസമൃദ്ധി, ധനം, ശാന്തി, അർത്ഥ/ഉദ്ദേശ്യലാഭം, നഷ്ടങ്ങളുടെ ക്ഷയം।

Verse 38

शोषं भोगं चापत्यञ्च जलद्वारफलानि च रोगो मदार्तिमुख्यत्वं चार्थायुः कृशता मतिः

ജല-ബന്ധമുള്ള ദ്വാരഫലങ്ങൾ—ശോഷം/ക്ഷയം, ഭോഗം, സന്താനലാഭം; കൂടാതെ രോഗം, മദം/മത്താൽ പീഡ, പ്രധാന്യം, അർത്ഥ/ധനലാഭം, ആയുസ്സ്, കൃശത, മതി/വിവേകം।

Verse 39

मानश् च द्वारतः पूर्व ऊतरस्यान्दिशि क्रमात्

മാനം (അളവ്) ദ്വാരത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ആദ്യം കിഴക്കുദിശയിൽ, പിന്നെ ക്രമമായി വടക്കുദിശയിലേക്കു വിന്യസിക്കണം।

Frequently Asked Questions

The chapter emphasizes the 81-pada (9×9) Vāstu-maṇḍala as the base grid for worship and planning, with precise devatā assignments to directions and interspaces, plus proportional building rules (ekāśīpada temple plan, śatāṅghrika maṇḍapa, wall height as threefold, vīthī/upavīthī widths, and remainder-based house classification).

By treating planning and measurement as a form of ritual alignment (devatā-nyāsa on the maṇḍala), it converts architecture into disciplined Dharma-practice: ordered space supports auspicious living, reduces afflictions, and integrates prosperity-oriented action (Bhukti) with reverent cosmological orientation that steadies the mind toward higher aims (Mukti).

Yes. Multiple śloka segments preserve manuscript variants (e.g., kha/ga/gha/ṅa/cha/jha readings), indicating transmission layers and helping reconstruct technical terms and alternative interpretations in Vāstu diagnostics and placement rules.