Adhyaya 14

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिपर्वादिवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः अथ चतुर्दशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवसङ्ग्रामवर्णनम् अग्निर् उवाच यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः भीष्मद्रोणादिकान् दृष्ट्वा नायुध्यत गुरूनिति

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ ‘ആദിപർവാദി-വർണ്ണനം’ എന്ന പതിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി പതിനാലാം അധ്യായം ‘കുരു–പാണ്ഡവ സംഗ്ഗ്രാമ-വർണ്ണനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി അരുളിച്ചെയ്തു—യുധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യവും ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യവും കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി; പക്ഷേ ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ മുതലായ ഗുരുജനങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ, ഗുരുക്കന്മാരെന്നു കരുതി അവൻ യുദ്ധം ചെയ്തില്ല।

Verse 2

पार्थं ह्य् उवाच भगवान्नशोच्या भीष्ममुख्यकाः शरीराणि विनाशीनि न शरीरी विनश्यति

ഭഗവാൻ പാർഥനോട് പറഞ്ഞു—ഭീഷ്മാദികൾ ശോകിക്കേണ്ടവർ അല്ല. ശരീരങ്ങൾ നശ്വരമാണ്; എന്നാൽ ദേഹിയായ ആത്മാവ് നശിക്കുകയില്ല।

Verse 3

विदुरान्वित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अयमात्मा परं ब्रह्म अहं ब्रह्मस्मि विद्धि तम् सिद्ध्यसिद्ध्योः समो योगी राजधर्मं प्रपालय

ഈ ആത്മാവ് പരബ്രഹ്മമാണ്; അതിനെ ‘അഹം ബ്രഹ്മാസ്മി’ എന്നു അറിക. സിദ്ധി–അസിദ്ധിയിൽ സമഭാവമുള്ള യോഗി രാജധർമ്മത്തെ യഥാവിധി പാലിച്ചു സംരക്ഷിക്കണം।

Verse 4

कृष्णोक्तोथार्जुनो ऽयुध्यद्रथस्थो वाद्यशब्दवान् भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले

കൃഷ്ണന്റെ ഉപദേശത്തോടെ അർജുനൻ രഥസ്ഥനായി, വാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കത്തിനിടയിൽ യുദ്ധം ചെയ്തു. തുടക്കത്തിൽ ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഭീഷ്മൻ സേനാപതിയായി.

Verse 5

पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह धार्तराष्ट्राः पाण्डवांश् च जघ्नुर्युद्धे सभीष्मकाः

പാണ്ഡവരുടെ ഭാഗത്ത് ശിഖണ്ഡിയും (അവനോടൊപ്പം) യുദ്ധത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ആ പോരാട്ടത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ, ഭീഷ്മസേനയോടുകൂടി, പാണ്ഡവരെയും പ്രഹരിച്ചു വീഴ്ത്തി.

Verse 6

धार्तराष्ट्रान् शिखण्ड्याद्याः पाण्डवा जघ्नुराहवे देवासुरसं युद्धं कुरुपाण्दवसेनयोः

യുദ്ധത്തിൽ ശിഖണ്ഡി മുതലായ പാണ്ഡവർ ധാർത്തരാഷ്ട്രരെ വധിച്ചു; കുരു–പാണ്ഡവ സേനകളുടെ സമരം ദേവ–അസുര യുദ്ധംപോലെ ആയിരുന്നു.

Verse 7

बभूव स्वस्थदेवानां पश्यतां प्रीतिवर्धनं भीष्मोस्त्रैः पाण्डवं सैन्यं दशाहोभिर्न्यपातयत्

ദേവന്മാർ സുരക്ഷിതമായി നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ അവരുടെ ആനന്ദം വർധിച്ചു; ഭീഷ്മൻ തന്റെ അസ്ത്രങ്ങളാൽ പത്ത് ദിവസത്തിനകം പാണ്ഡവ സൈന്യത്തെ വീഴ്ത്തി.

Verse 8

दशमे ह्य् अर्जुनो वाणैर् भीष्मं वीरं ववर्ष ह शिखण्डी द्रुपदोक्तो ऽस्त्रैर् ववर्ष जलदो यथा

പത്താം ദിവസം അർജുനൻ അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് വീരഭീഷ്മനെ മൂടി; ദ്രുപദന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ശിഖണ്ഡിയും മേഘംപോലെ അസ്ത്രവർഷം ചൊരിഞ്ഞു.

Verse 9

हस्त्यश्वरथपादातमन्योन्यास्त्रनिपातितम् भीष्मः स्वच्छन्दमृत्युश् च युद्धमार्गं प्रदर्श्य च

ആന, കുതിര, രഥം, പാദാതികൾ പരസ്പര അസ്ത്രങ്ങളാൽ വീണു. സ്വേച്ഛാമരണവരം ലഭിച്ച ഭീഷ്മൻ യുദ്ധത്തിന്റെ യഥോചിത മാർഗവും ആചാരവും കാണിച്ചു.

Verse 10

वसूक्तो वसुलोकाय शरशय्यागतः स्थितः उत्तरायणमीक्षंश् च ध्यायन् विष्णुं स्तवन् स्थितः

സ്തുതികളാൽ പുകഴ്ത്തപ്പെട്ട അദ്ദേഹം വസുലോകപ്രാപ്തിക്ക് നിയതനായി ശരശയ്യയിൽ കിടന്നു; ഉത്തരായണം നോക്കി വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിച്ച് സ്തുതിച്ചുകൊണ്ട് അചഞ്ചലനായി നിന്നു.

Verse 11

दुर्योधने तु शोकार्ते द्रोणः सेनापतिस्त्वभुत् पाण्दवे हर्षिते सैन्ये ढृष्टद्युम्नश् चमूपतिः

ദുര്യോധനൻ ശോകാർത്തനായപ്പോൾ ദ്രോണൻ സേനാപതിയായി; പാണ്ഡവസൈന്യം ഹർഷിച്ചപ്പോൾ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ചമൂപതിയായി നിന്നു.

Verse 12

तयोर्युद्धं बभूवोग्रं यमराष्ट्रविवर्धनम् विराटद्रुपदाद्याश् च निमग्ना द्रोणसागरे

അവരിരുവര്ക്കിടയിൽ ഭീകരയുദ്ധം ഉണ്ടായി; അത് യമരാജ്യം വർധിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. വിരാടൻ, ദ്രുപദൻ മുതലായവർ ദ്രോണസാഗരത്തിൽ മുങ്ങി (വീരമൃത്യു പ്രാപിച്ചു).

Verse 13

दौर्योधनी महासेना हस्त्यश्वरथपत्तिनी धृष्टद्युम्नाधिपतिता द्रोणः काल इवाबभौ

ദുര്യോധനന്റെ മഹാസൈന്യം—ആന, കുതിര, രഥ, പടയാളികൾ അടങ്ങിയതു—ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അധീനത്തിലായിരുന്നിട്ടും ദ്രോണന്റെ മുമ്പിൽ കാലൻപോലെ (മൃത്യുവുപോലെ) തോന്നി.

Verse 14

हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत् धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले

“അശ്വത്ഥാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു” എന്നു പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്രോണൻ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു; ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ അമ്പുകളാൽ ആക്രാന്തനായി അവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 15

अन्योन्यास्त्रनिपीडितमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः पञ्चमेहनि दुर्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत्

‘അന്യോന്യാസ്ത്രനിപീഡിതം’ എന്ന പാഠം ഖ, ഘ കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ ചിഹ്നിതമായി കാണുന്നു. അഞ്ചാം ദിവസം ദുര്ധർഷൻ സമസ്ത ക്ഷത്രിയരെ തകർത്തു; ദുര്യോധനൻ ശോകാർത്തനായപ്പോൾ കർണൻ സേനാപതിയായി.

Verse 16

अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह शस्त्राशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम्

അപ്പോൾ അർജുനനും പാണ്ഡവന്മാരും തമ്മിൽ ആയുധങ്ങളാലും ആയുധമില്ലാതെയും അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം നടന്നു; അത് ദേവാസുരസമരത്തോട് ഉപമിക്കാം।

Verse 17

कर्णार्जुनाख्ये सङ्ग्रामे कर्णोरीनबधीच्छरैः द्वितीयाहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः

കർണ്ണ–അർജുന സമരത്തിൽ കർണ്ണൻ അമ്പുകളാൽ ഓരിണനെ വധിച്ചു; എന്നാൽ രണ്ടാം ദിവസം കർണ്ണൻ തന്നെ അർജുനനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു।

Verse 18

शल्यो दिनार्धं युयुधे ह्य् अबधीत्तं युधिष्ठिरः युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सुयोधनः

ശല്യൻ അർദ്ധദിനം യുദ്ധം ചെയ്തു; തുടർന്ന് യുധിഷ്ഠിരൻ തീർച്ചയായും അവനെ വധിച്ചു. സൈന്യം നശിച്ച സുയോധനൻ (ദുര്യോധനൻ) ഭീമസേനനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു।

Verse 19

बहून् हत्वा नरादींश् च भीमसेनमथाब्रवीत् गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु व्यपातयत्

അനേകം മനുഷ്യരെയും മറ്റുള്ളവരെയും വധിച്ച ശേഷം അവൻ ഭീമസേനനോട് സംസാരിച്ചു; എന്നാൽ അവൻ ഗദയാൽ പ്രഹരിക്കുമ്പോൾ ഭീമൻ അവനെ ഛേദിച്ച് വീഴ്ത്തി।

Verse 20

गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादेशेहनि रात्रौ सुषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

അവൻ ഗദയാൽ അവന്റെ ഇളയ സഹോദരന്മാരെ വീഴ്ത്തി; അതേ അഷ്ടാദശ ദിനത്തിന്റെ രാത്രിയിൽ, പാണ്ഡവസൈന്യം നിദ്രയിൽ ആയിരിക്കെ, അവരുടെ ബലത്തെ തകർത്തു വീഴ്ത്തി।

Verse 21

अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः द्रौपदेयान् सपाञ्चालान् धृष्टद्युम्नञ्च सो ऽबधीत्

മഹാബലനായ അശ്വത്ഥാമാ അക്ഷൗഹിണീ-പ്രമാണമായ സംഹാരം വരുത്തി ദ്രൗപദേയന്മാരെയും പാഞ്ചാലന്മാരെയും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും വധിച്ചു।

Verse 22

पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च

അപ്പോൾ അർജുനൻ പുത്രഹീനയായി കരയുന്ന ദ്രൗപദിയെ കണ്ടു, ഐഷികാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആ മനുഷ്യന്റെ ശിരോമണി (കിരീടമണി) പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 23

अश्वत्थामास्त्रनिर्दग्धं जीवयामास वै हरिः उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः

അശ്വത്ഥാമയുടെ അസ്ത്രം കൊണ്ട് ദഗ്ധമായ ഉത്തരയുടെ ഗർഭത്തെ ഹരി നിശ്ചയമായും ജീവിപ്പിച്ചു; ആ ശിശുവാണ് രാജാ പരീക്ഷിത് ആയത്।

Verse 24

कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात् पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे

കൃതവർമാ, കൃപ, ദ്രൗണി—ഈ മൂന്നുപേർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ടു. പാണ്ഡവർ, സാത്യകി, കൃഷ്ണൻ—ഈ ഏഴുപേർ രക്ഷിക്കപ്പെട്ടു; മറ്റാരുമല്ല।

Verse 25

स्त्रियश्चार्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्तोदकधनादिकः

യുധിഷ്ഠിരൻ ഭീമാദികളോടൊപ്പം ദുഃഖാർത്തയായ സ്ത്രീകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; പിന്നെ വീണുപോയ വീരന്മാർക്ക് വിധിപൂർവ്വം അന്ത്യകർമ്മങ്ങൾ നടത്തി, ഉദകതർപ്പണവും ധനാദി ദാനങ്ങളും നൽകി।

Verse 26

भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्मान् सर्वांश् च शान्तिदाम् राजधर्मान्मोक्षधर्मान्दानधर्मान् नृपो ऽभवत्

ശാന്തനുപുത്രനായ ഭീഷ്മനിൽ നിന്ന് ശാന്തി നൽകുന്ന എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും—രാജധർമ്മം, മോക്ഷധർമ്മം, ദാനധർമ്മം—കേട്ട് രാജാവ് ധർമ്മത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി।

Verse 27

अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्दनः श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं यादवानाञ्च सङ्क्षयम् राज्ये परीक्षितं स्थाप्य सानुजः स्वर्गमाप्तवान्

അശ്വമേധം നടത്തി ശത്രുദമകനായ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകി. അർജുനനിൽ നിന്ന് മൗഷലവിനാശവും യാദവസംഹാരവും കേട്ട്, പരീക്ഷിത്തിനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ച് ഇളയ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു।