
Chapter 39 — भूपरिग्रहविधानम् (Bhū-parigraha-vidhāna: Procedure for Acquiring and Ritually Securing Land)
ഹയഗ്രീവൻ പ്രതിഷ്ഠാവിധാനത്തിന്റെ മുൻഅംഗമായി ഭൂമി ധർമ്മവിധിപൂർവം കൈവശപ്പെടുത്തലും ശുദ്ധീകരണക്രമവും വിശദീകരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഹയശീർഷതന്ത്രം മുതലായ തന്ത്രങ്ങളെ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞ് പാഞ്ചരാത്ര/താന്ത്രിക പരമ്പരയുടെ പ്രാമാണ്യം സ്ഥാപിക്കുന്നു; തുടർന്ന് ആരെല്ലാം പ്രതിഷ്ഠ നടത്താം, മിഥ്യാചാര്യന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ, പുറംചിഹ്നങ്ങളല്ല തന്ത്രപാരംഗത്യമാണു സദ്ഗുരുവിന്റെ അടയാളം എന്നും പറയുന്നു. പിന്നെ വാസ്തു-യോജനയിൽ ദേവതകൾ വാസസ്ഥലത്തേക്കു മുഖം തിരിക്കണം; ദിശാനുസൃത സ്ഥാപനം—അഗ്നി, യമ, ചണ്ഡിക, വരുണ, വായു, നാഗ, കുബേര/ഗുഹ, ഈശാന മേഖലയിലെ ദേവതകൾ—എന്നിങ്ങനെ നിർദ്ദേശിക്കുന്നു. അളവ്-അനുപാതം, അതിർത്തി-പരിധി എന്നിവയിൽ ജാഗ്രതയ്ക്കുശേഷം ഭൂമിശോധനം, ഭൂതബലി, അഷ്ടദിക്കുകളിലും അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രത്തോടെ സത്തു വിതറൽ, തുടർന്ന് ഉഴുതലും പശുക്കളുടെ കാൽമുദ്രയാൽ സ്ഥലം സ്ഥിരപ്പെടുത്തലും വിധിക്കുന്നു. അവസാനം ത്രസരേണു മുതൽ പദ്മഹസ്തം വരെ അളവുശൃംഖല പറഞ്ഞ് ശുദ്ധിയും നിർമ്മാണശാസ്ത്രവും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു।
Verse 1
अवर्णनं नाम अष्टत्रिंशोध्यायः कृष्णाश्रये गता इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः प्रतिष्ठाद्यमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अथोनचत्वारिंशो ऽध्यायः भूपरिग्रहविधानं हयग्रीव उवाच विष्ण्वादीनां प्रतिष्ठादि वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे प्रोक्तानि पञ्चरातराणि सप्तरात्राणि वै मया
ഇപ്പോൾ മുപ്പത്തൊമ്പതാം അധ്യായം—ഭൂപരിഗ്രഹവിധാനം (ഭൂമി സ്വീകരിക്കുന്ന വിധി). ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരുടെ പ്രതിഷ്ഠാദി വിധികൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കും; എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക. അഞ്ചുരാത്രിയും ഏഴുരാത്രിയും എന്ന അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ ഞാൻ തന്നെയാണ് ഉപദേശിച്ചത്. (പാഠഭേദം: 38-ാം അധ്യായം ‘അവർണനം’; ചില പകർപ്പുകളിൽ ‘കൃഷ്ണാശ്രയേ ഗതാ’ എന്നും ചിലതിൽ ‘പ്രതിഷ്ഠാദ്യം’ എന്നും പാഠം കാണുന്നു.)
Verse 2
व्यस्तानि मुनिभिर्लोके पञ्चविंशतिसङ्ख्यया हयशीर्षं तन्त्रमाद्यं तन्त्रं त्रैलोक्यमोहनं
ലോകത്തിൽ മുനിമാർ തന്ത്രങ്ങളെ ഇരുപത്തിയഞ്ച് എണ്ണമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. അവയിൽ ആദ്യം ഹയശീർഷതന്ത്രം; അത് ത്രൈലോക്യത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന തന്ത്രമാണ്.
Verse 3
वैभवं पौष्करं तन्त्रं प्रह्रादङ्गार्ग्यगालवं नारदीयञ्च सम्प्रश्नं शाण्डिल्यं वैश्वकं तथा
വൈഭവം, പൗഷ്കരതന്ത്രം, പ്രഹ്രാദം, ആംഗാർഗ്യവും ഗാലവവും, നാരദീയം, സമ്പ്രശ്നം, ശാണ്ഡില്യം, വൈശ്വകം—ഇവയും പ്രമാണഗ്രന്ഥങ്ങളാണ്.
Verse 4
सत्योक्तं शौनकं तन्त्रं वासिष्ठं ज्ञानसागरं स्वायम्भुवं कपिलञ्च तार्क्षं नारायणीयकं
സത്യോക്തം, ശൗനകതന്ത്രം, വാസിഷ്ഠം, ജ്ഞാനസാഗരം, സ്വായംഭുവം, കപിലം, താർക്ഷ്യം, നാരായണീയകം—ഇവയും പ്രമാണഗ്രന്ഥങ്ങളായി അറിയണം.
Verse 5
आत्रेयं नारसिंहाख्यमानन्दाख्यं तथारुणं बौधायनं तथार्षं तु विश्वोक्तं तस्य सारतः
സാരമായി പരമ്പര ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ആത്രേയം, ‘നാരസിംഹ’ എന്ന പേരിലുള്ളത്, ‘ആനന്ദ’ എന്ന പേരിലുള്ളത്, അതുപോലെ അരുൺ; ബൗധായനം, ആർഷം, ‘വിശ്വോക്ത’ എന്ന ഗ്രന്ഥം.
Verse 6
प्रतिष्ठां हि द्विजः कुर्यान्मध्यदेशादिसम्भवः नकच्छदेशसम्भूतः कावेरीकोङ्कणोद्गतः
പ്രതിഷ്ഠാകർമ്മം മധ്യദേശാദി (അംഗീകൃത) പ്രദേശങ്ങളിൽ ജനിച്ച ദ്വിജൻ തന്നെയാണ് നിർവഹിക്കേണ്ടത്; കച്ചദേശത്തിൽ ജനിച്ചവനും, കാവേരി പ്രദേശത്തുനിന്നോ കൊങ്കണത്തിൽ നിന്നോ വന്നവനും ഇത് ചെയ്യരുത്.
Verse 7
कामरूपकलिङ्गोप्त्यः काञ्चीकाश्मीरकोशलः आकाशवायुतेजोम्बु भूरेताः पञ्च रात्रयः
കാമരൂപം, കലിംഗം, ഉത്കലം, കാഞ്ചി, കാശ്മീരം, കോശലം; കൂടാതെ അഞ്ചു ‘രാത്രികൾ’—ആകാശം, വായു, തേജസ്, ജലം, ഭൂമി—രേതസ് (ബീജം/സാരം) സഹിതം ആകുന്നു।
Verse 8
अचैतन्यास्तमोद्रिक्ताः पञ्चरात्रविवर्जितं ब्रह्माहं विष्णुरमल इति विद्यात्स देशिकः
യഥാർത്ഥ ആത്മചൈതന്യമില്ലാത്തവൻ, തമസ്സാൽ ആക്രാന്തൻ, പാഞ്ചരാത്ര പരമ്പരയില്ലാത്തവൻ—‘ഞാൻ ബ്രഹ്മാ; ഞാൻ അമല വിഷ്ണു’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നുവെങ്കിൽ—അവനെ അങ്ങനെ ‘ദേശികൻ’ എന്നു തിരിച്ചറിയണം।
Verse 9
सर्वलक्षणहीणोपि स गुरुस्तन्त्रपारगः चैश्वरं तथेति ग, ङ, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः तथाष्टाङ्गमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः काश्मीरके स्थित इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नगराभिमुखाः स्थाप्या देवा न च पराङ्मुखाः
എല്ലാ (ബാഹ്യ) ലക്ഷണങ്ങളും ഇല്ലെങ്കിലും, തന്ത്രത്തിൽ പാരംഗതനായാൽ അവൻ ഗുരുവാണ്. ദേവതകളെ നഗരാഭിമുഖമായി (വാസസ്ഥലത്തേക്ക്) പ്രതിഷ്ഠിക്കണം; പരാങ്മുഖമായി അല്ല।
Verse 10
कुरुक्षेत्रे गयादौ च नदीनान्तु समीपतः ब्रह्मा मध्ये तु नगरे पूर्वे शक्रस्य शोभनं
കുരുക്ഷേത്രം, ഗയ മുതലായ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളിലും നദീതീരസമീപത്തും; നഗരത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ (ശ്രൈൻ), കിഴക്കിൽ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) എന്നവന്റെ ശോഭന (ശ്രൈൻ) സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।
Verse 11
अग्नावग्नेश् च मातॄणां भूतानाञ्च यमस्य च दक्षिणे चण्डिकायाश् च पितृदैत्यादिकस्य च
അഗ്നി (വേദി)യിൽ അഗ്നിക്കും അഗ്നേശനുമുള്ളതും, മാതൃകകൾക്കും ഭൂതങ്ങൾക്കും യമനുമുള്ളതുമായ (ഭാഗം/ആഹുതി) ഉണ്ടാകുന്നു. തെക്കുഭാഗത്ത് ചണ്ഡികയ്ക്കും പിതൃകൾക്കും ദൈത്യാദികൾക്കും (ഭാഗം/ആഹുതി) ഉണ്ടാകുന്നു।
Verse 12
वैरृते मन्दिरं कुर्यात् वरुणाददेश् च वारुणे वायोर् नागस्य वायव्ये सौम्ये यक्षगुहस्य च
നൈഋത്യ (തെക്ക്‑പടിഞ്ഞാറ്) ദിക്കിൽ മന്ദിരം പണിയണം. പടിഞ്ഞാറ് (വാരുണ) ദിക്കിൽ വരുണനെയും ആ ദിക്കിലെ ദേവന്മാരെയും, വടക്ക്‑പടിഞ്ഞാറ് (വായവ്യ) ദിക്കിൽ വായുവിനെയും നാഗനെയും, വടക്ക് (സൗമ്യ) ദിക്കിൽ യക്ഷൻ (കുബേരൻ)യും ഗുഹൻ (കാർത്തികേയൻ)യും സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 13
चण्डीशस्य महेशस्य ऐशे विष्णोश् च सर्वशः पूर्वदेवकुलं पीड्य प्रासादं स्वल्पकं त्वथ
ഈശാന (വടക്ക്‑കിഴക്ക്) ഭാഗത്ത് ചണ്ഡീശനും മഹേശനും വേണ്ടി, അതുപോലെ എല്ലാ വിധത്തിലും വിഷ്ണുവിനായി—മുമ്പത്തെ ദേവകുലം (ദേവ‑പരിസരം) ആവശ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് ക്രമപ്പെടുത്തി/ഒഴിവാക്കി—തുടർന്ന് താരതമ്യേന ചെറുതായ പ്രാസാദം (മന്ദിരം) പണിയണം.
Verse 14
समं वाप्यधिकं वापि न कर्तव्यं विजानता उभयोर्द्विगुणां सीमां त्यक्त्वा चोच्छ्रयसम्मितां
ജ്ഞാനമുള്ള നിർമ്മാതാവ് അളവ് കൃത്യമായി തുല്യമായും ആക്കരുത്, അതിരുകടന്നും ആക്കരുത്. ഇരുവശത്തെയും ഇരട്ട സീമാ‑പരിധി ഉപേക്ഷിച്ച്, നിർദേശിച്ച ഉയരത്തിന് അനുയോജ്യമായ അനുപാതം സ്വീകരിക്കണം.
Verse 15
प्रासादं कारयेदन्यं नोभयं पीडयेद्बुधः भूमौ तु शोधितायां तु कुर्याद्भुमिपरिग्रहं
ബുദ്ധിമാൻ മറ്റൊരു (പുതിയ) പ്രാസാദം പണിയിക്കണം; ഇരുപക്ഷത്തെയും പീഡിപ്പിക്കരുത്. ഭൂമി ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷം മാത്രമേ ഭൂമി‑പരിഗ്രഹം (ഔപചാരിക ഏറ്റെടുക്കൽ) നടത്താവൂ.
Verse 16
प्राकारसीमापर्यन्तं ततो भुतबलिं हरेत् माषं हरिद्राचूर्णन्तु सलाजं दधिसक्तुभिः
തുടർന്ന് പ്രാകാര‑സീമ വരെ ഭൂതബലി (ഭൂതാദികൾക്കുള്ള നിവേദ്യം) നടത്തണം. അതിൽ മാഷം (ഉഴുന്ന്), ഹരിദ്രാ ചൂർണം, ലാജം (വറുത്ത അരി) എന്നിവയും, കൂടെ തൈരും സക്തുവും (സത്തു) ചേർത്ത് അർപ്പിക്കണം.
Verse 17
अष्टाक्षरेण सक्तूंश् च पातायित्वाष्टदिक्षु च राक्षसाश् च पिशाचाश् च येस्मिंस्तिष्ठन्ति भूतले
അഷ്ടാക്ഷര മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് എട്ടുദിക്കുകളിലേക്കും സക്തു (വറുത്ത ധാന്യം) ചിതറിച്ചാൽ, ആ സ്ഥലത്തിന്റെ ഭൂതലത്തിൽ വസിക്കുന്ന രാക്ഷസരും പിശാചുകളും എല്ലാം അകന്നു പോകുന്നു।
Verse 18
सर्वे ते व्यपगच्छन्तु स्थानं कुर्यामहं हरेः हलेन वाहयित्वा गां गोभिश् चैवावदारयेत्
“എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും അശുദ്ധികളും മാറിപ്പോകട്ടെ; ഞാൻ ഹരിയുടെ സ്ഥലം ഒരുക്കും।” കാളയെ കെട്ടി കലപ്പകൊണ്ട് നിലം ഉഴുത്, പിന്നെ പശുക്കളാൽ മിതിച്ച്/ശുദ്ധമാക്കണം।
Verse 19
प्रमाण्वष्टकेनैव त्रसरेणुः प्रकीर्त्यते
എട്ട് പ്രമാണങ്ങളുടെ കൂട്ടം തന്നെയാണ് ‘ത്രസരേണു’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്।
Verse 20
तैर् अष्टभिस्तु बालाग्रं लिख्या तैर् अष्टभिर्मता ताभिर्यूकाष्टभिः ख्याता ताश्चाष्टौ यवमध्यमः
അവയിൽ എട്ട് ചേർന്നാൽ മുടിയുടെ അഗ്രം (ബാലാഗ്രം); അതുപോലെ എട്ട് ചേർന്നാൽ പേൻ (യൂകാ) എന്നു കണക്കാക്കുന്നു; അങ്ങനെ എട്ട് യൂകകൾ ചേർന്നാൽ മധ്യമ യവം (യവമധ്യമ) എന്നു പറയുന്നു।
Verse 21
नद्यद्रिषु इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः यवाष्टकैर् अङ्गुलं स्याच्चतुर्विंशाङ्गुलः करः चतुरङ्गुलसंयुक्तः स हस्तः पद्महस्तकः
ഖ, ഗ, ങ എന്ന് ചിഹ്നപ്പെടുത്തിയ മൂന്ന് പാണ്ഡുലിപികളിൽ പാഠം “നദ്യദൃഷു” എന്നാണ്। എട്ട് യവം ചേർന്നാൽ ഒരു അങ്കുലം; ഇരുപത്തിനാലു അങ്കുലം ഒരു കര; അതിൽ നാല് അങ്കുലം കൂട്ടിയാൽ അത് ഹസ്തം, പ്രത്യേകിച്ച് ‘പദ്മഹസ്തം’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।
To define how land is ritually secured and purified as a prerequisite for deity consecration (pratiṣṭhā), integrating vāstu orientation, apotropaic offerings, and construction measurements.
It couples bhūmi-śodhana and bhūta-bali (removal of obstacles) with strict directional placements and a formal metrology (yava–aṅgula–hasta), showing that sacred presence depends on both purity and precision.
Because correct consecration is treated as a technical-sacred operation; mastery of the tantra ensures orthopraxy, while mere outward signs can mask tamasic or non-Pañcarātra deviations.