Adhyaya 34
Chapter 34 — होमादिविधिः (The Procedure for Homa and Related Rites)
അഗ്നിദേവൻ ക്രമബദ്ധമായ ഹോമവിധി ഉപദേശിക്കുന്നു—സ്ഥലവും ഉപാസകനും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് അഗ്നി-പ്രതിഷ്ഠ, ആഹുതികൾ, മോക്ഷബന്ധ ധ്യാനം വരെ. ആദ്യം യാഗസ്ഥലം പ്രോക്ഷണമന്ത്രങ്ങളാൽ പവിത്രമാക്കി വേദദേഹസദൃശമായ മണ്ഡലം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു; തുടർന്ന് തോരണപൂജ, ദിക്സ്ഥാപനം, ദ്വാരപാലവന്ദനം, അസ്ത്രമന്ത്രപുഷ്പനിക്ഷേപം വഴി വിഘ്നനാശം. ഭൂതശുദ്ധി, ന്യാസം, മുദ്രകൾ കഴിഞ്ഞ് രക്ഷാവിധാനം—കടുക്ക്ഷേപം, പഞ്ചഗവ്യസിദ്ധീകരണം, പല കലശങ്ങളുടെ സ്ഥാപനം; ലോകപാലർക്കായി പത്ത് കലശങ്ങൾ, ഈശാന കോണിൽ വർധനീസഹിത കുംഭത്തിൽ ഹരിയും അസ്ത്രവും പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഹോമയാന്ത്രികം—ശ്രുക്/ശ്രുവ, പരിധി, ഇധ്മ ക്രമീകരണം, പ്രണീതാ/പ്രോക്ഷണീ ജലം, ചരുപാകം, രേഖാചിത്രണം, യോനി-മുദ്രാപ്രദർശനം, കുണ്ഡത്തിൽ അഗ്നിസ്ഥാപനം. കുണ്ഡലക്ഷ്മി (ത്രിഗുണാത്മക പ്രകൃതി) അഗ്നിമധ്യേ ധ്യേയ; അഗ്നി ജീവ-മന്ത്രങ്ങളുടെ യോനി, മുക്തിദാതാവ് എന്നു വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം സമിധയും ആഹുതികളും നിശ്ചിത സംഖ്യയിൽ (108 ഉൾപ്പെടെ) അർപ്പിച്ച്, ഏഴുനാവുള്ള വൈഷ്ണവ അഗ്നിയെ അനേകം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായി ധ്യാനിക്കുന്നു।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणे श्रीधरनित्यपूजाकथनं नाम त्रयस्त्रिंशोध्यायः अथ चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः होमादिविधिः अग्निर् उवाच विशेदनेन मन्त्रेण यागस्थानञ्च भूषयेत् नमो ब्रह्मण्यदेवाय श्रीधरायाव्ययात्मने
ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിൽ പവിത്രാരോഹണപ്രകരണത്തിലെ ‘ശ്രീധരനിത്യപൂജാകഥനം’ എന്ന മുപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി. ഇനി മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം—‘ഹോമാദിവിധി’. അഗ്നി പറഞ്ഞു—വിശേദന (ശുദ്ധി/പ്രോക്ഷണം) മന്ത്രംകൊണ്ട് യാഗസ്ഥലം അലങ്കരിച്ച് (സംസ്കരിച്ചു) ഒരുക്കണം. ബ്രാഹ്മണ്യദേവനായ, അവ്യയാത്മനായ ശ്രീധരനു നമസ്കാരം।
Verse 2
ॐ क्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ऋग्यजुःसामरूपाय शब्ददेहाय विलिख्य मण्डलं सायं यागद्रव्यादि चाहरेत्
‘ഓം ക്രീം’—ഇത് ബീജാക്ഷരം. ചിഹ്നിത പാഠാനുസാരം ഋഗ്‑യജുഃ‑സാമരൂപമായ ശബ്ദദേഹ ദേവതയ്ക്കായി മണ്ഡലം രേഖപ്പെടുത്തി, സായാഹ്നത്തിൽ യാഗദ്രവ്യാദികളും സമാഹരിക്കണം.
Verse 3
प्रक्षालितकराङ्घ्रिः सन् विन्यस्यार्घ्यकरो नरः अर्घ्यादिभिस्तु शिरः प्रोक्ष्य द्वारदेशादिकं यथा
കൈയും കാലും കഴുകിയ ശേഷം മനുഷ്യൻ അർഘ്യപാത്രം കൈയിൽ എടുക്കണം; അർഘ്യാദി പവിത്രജലങ്ങൾ പ്രോക്ഷിച്ച് തല ശുദ്ധീകരിക്കണം; അതുപോലെ ക്രമമായി ദ്വാരദേശാദി നിശ്ചിത സ്ഥാനങ്ങളും ശുദ്ധീകരിക്കണം.
Verse 4
आरभेद् द्वारयागञ्च तोरणेशान् प्रपूजयेत् अश्वत्थोदुम्बरवटप्रक्षाः पूर्वादिगा नगाः
ആരംഭത്തിൽ ദ്വാരയാഗം നിർവഹിച്ച്, തോരണത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതൃദേവതകളെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം. അശ്വത്ഥം, ഉദുംബരം, വടം, പ്രക്ഷാ എന്നീ പവിത്രവൃക്ഷങ്ങൾ കിഴക്കുദിക്കിൽ നിന്ന് തുടക്കം കുറിച്ച് ക്രമമായി ദിക്കുകളിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 5
ऋगिन्द्रशोभनं प्रास्यां युजुर्यमसुभद्रकम् सामापश् च सुधन्वाख्यं सोमाथर्वसुहोत्रकम्
കിഴക്കുദിക്കിൽ ഋഗ്വേദം ‘ഇന്ദ്രശോഭന’ എന്നും, യജുർവേദം ‘യമസുഭദ്രക’ എന്നും, സാമവേദം ‘സുധന്വാ’ എന്നും, സോമപരമ്പരയോടുകൂടിയ അഥർവവേദം ‘സുഹോത്രക’ എന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്.
Verse 6
तोरणान्तः पताकाश् च कुमुदाद्या घटद्वयम् द्वारि द्वारि स्वनाम्नार्च्याः पूर्वे पूर्णश् च पुष्करः
തോരണത്തിന്റെ അറ്റങ്ങളിൽ പതാകകൾ സ്ഥാപിക്കണം. ഓരോ ദ്വാരത്തിലും ‘കുമുദ’ മുതലായ നാമങ്ങളുള്ള രണ്ട് ഘടങ്ങൾ വീതം വെച്ച്, അവയെ അവയുടെ സ്വനാമങ്ങളാൽ അർച്ചിക്കണം. കിഴക്കുവശത്ത് ‘പൂർണ’യും ‘പുഷ്കര’യും എന്ന ഘടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 7
आनन्दनन्दनौ दक्षे वीरसेनः सुषेणकः सम्भवप्रभवौ सौम्ये द्वारपांश् चैव पूजयेत्
വാതിലിന്റെ വലതുഭാഗത്ത് ആനന്ദനും നന്ദനനും പൂജിക്കണം; തെക്കുഭാഗത്ത് വീരസേനനും സുഷേണകനും; ഇടതുഭാഗത്ത് സംഭവനും പ്രഭവനും—ഇങ്ങനെ ദ്വാരപാലകരെ പൂജിക്കണം।
Verse 8
अस्त्रजप्तपुष्पक्षेपाद्विघ्नानुत्सार्य संविशेत् भूतशुद्धिं विधायाथ विन्यस्य कृतमुद्रवः
അസ്ത്രമന്ത്രം ജപിച്ച പുഷ്പങ്ങൾ എറിഞ്ഞ് വിഘ്നങ്ങളെ നീക്കി പിന്നെ പ്രവേശിക്കണം. തുടർന്ന് ഭൂതശുദ്ധി നടത്തി, ന്യാസം സ്ഥാപിച്ച്, വിധിപൂർവ്വം മുദ്രകൾ നിർവഹിച്ചു ഉപാസകൻ മുന്നോട്ട് പോകണം।
Verse 9
फट्कारान्तां शिखां जप्त्वा सर्षपान् दिक्षु निक्षिपेत् वासुदेवेन गोमूत्रं सङ्कर्षणेन गोमयम्
‘ഫട്’ എന്ന ഉച്ചാരണത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന ശിഖാമന്ത്രം ജപിച്ച് ദിക്കുകളിൽ കടുകുവിത്തുകൾ എറിയണം. വാസുദേവമന്ത്രത്തോടെ ഗോമൂത്രം പ്രോക്ഷിക്കയും, സങ്കർഷണമന്ത്രത്തോടെ ഗോമയം ലേപിക്കയും വേണം।
Verse 10
प्रद्युम्नेन पयस्तज्जात् दधि नारायणाद् घृतम् एकद्वित्र्यादिवाराणि घृताद्वै भागतोधिकम्
പ്രദ്യുമ്നനിൽ നിന്ന് പാൽ ഉത്ഭവിക്കുന്നു; അതിൽ നിന്ന് തൈര് ജനിക്കുന്നു; നാരായണനിൽ നിന്ന് നെയ്യ് ലഭിക്കുന്നു. ഒന്ന്, രണ്ട്, മൂന്ന് മുതലായ ആവർത്തിച്ച മഥനം/പാകം ചെയ്താൽ സാധാരണ നെയ്യിനെക്കാൾ ഭാഗങ്ങളായി കൂടുതൽ ലഭ്യത ഉണ്ടാകും।
Verse 11
घृतपात्रे तदेकत्र पञ्चगव्यमुदाहृतम् मण्डपप्रोक्षणायैकञ्चापरम्प्राशनाय च
നെയ്യിന്റെ പാത്രത്തിൽ പഞ്ചഗവ്യം ഒരുമിച്ച് തയ്യാറാക്കണം. അതിലെ ഒരു ഭാഗം മണ്ഡപപ്രോക്ഷണത്തിനായി (പവിത്രീകരണത്തിന്)യും മറ്റൊരു ഭാഗം പ്രാശനം/ആചമനം ചെയ്യുന്നതിനായും വിനിയോഗിക്കണം।
Verse 12
आनीय दशकुम्भेषु इन्द्राद्यान् लोकपान् यजेत् पूज्याज्ञां श्रावयेत्तांश् च स्थातव्यं चाज्ञया हरेः
പത്ത് കുംഭങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് അവയിൽ ഇന്ദ്രാദി ലോകപാലന്മാരെ പൂജിക്കണം. പൂജാനന്തരം ആദരിക്കേണ്ട ആജ്ഞ അവർക്കു ശ്രവിപ്പിച്ച്, ഹരി (വിഷ്ണു)യുടെ വിധിപ്രകാരം അവർ തത്തത് സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളണം.
Verse 13
यागद्रव्यादि संरक्ष्य विकिरान् विकिरेत्ततः मूलाष्टशतसञ्जप्तान् कुशकूर्चान् हरेश् च तान्
യാഗദ്രവ്യാദികളെ സംരക്ഷിച്ച ശേഷം വികിരം (കർമ്മകണങ്ങൾ) ചിതറിക്കണം. തുടർന്ന് മൂലമന്ത്രം എട്ടുനൂറ് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച് സംസ്കൃതമായ കുശകൂർച്ചങ്ങൾ നീക്കണം.
Verse 14
ऐशान्यां दिशि तत्रस्थं स्थाप्यं कुम्भञ्च वर्धनीं कुम्भे साङ्गं हरिं प्रार्च्य वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्
ഈശാന (വടക്കുകിഴക്ക്) ദിശയിൽ അവിടെ കുംഭവും വർധനീ പാത്രവും സ്ഥാപിക്കണം. കുംഭത്തിൽ ഹരിയെ സാംഗമായി വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, വർധനിയിൽ അസ്ത്ര-മന്ത്രത്തെ അർച്ചിക്കണം.
Verse 15
प्रदक्षिणं यागगृहं वर्धन्याच्छिन्नधारया सिञ्चन्नयेत्ततः कुम्भं पूजयेच्च स्थिरासने
യാഗഗൃഹം പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് വർധനിയിൽ നിന്നുള്ള മുറിയാത്ത ജലധാരയാൽ സിഞ്ചനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് സ്ഥിരാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് കുംഭത്തെ പൂജിക്കണം.
Verse 16
सपञ्चरत्नवस्त्राढ्यकुम्भे गन्धादिभिर्हरिम् वर्धन्यां हेमगर्भायां यजेदस्त्रञ्च वामतः
പഞ്ചരത്നവും വസ്ത്രവും സമൃദ്ധമായ കുംഭത്തിൽ ഗന്ധാദി ഉപചാരങ്ങളാൽ ഹരിയെ പൂജിക്കണം. കൂടാതെ സ്വർണ്ണഗർഭമായ വർധനീ പാത്രത്തിൽ ഇടത്തുവശത്ത് സ്ഥാപിച്ച് അസ്ത്ര-മന്ത്രത്തെയും പൂജിക്കണം.
Verse 17
तत्समीपे वास्तुलक्ष्मीं भूविनायकमर्चयेत् स्रपनं कल्पयेद्विष्णोः सङ्क्रान्त्यादौ तथैव च
ആ സ്ഥലത്തിനടുത്ത് വാസ്തു-ലക്ഷ്മിയെയും ഭൂ-വിനായകനെയും വിധിപൂർവ്വം ആരാധിക്കണം. അതുപോലെ സംക്രാന്തി മുതലായ ശുഭകാലങ്ങളിൽ വിഷ്ണുവിന് സ്രപനം (അഭിഷേകം) ഒരുക്കണം.
Verse 18
पूर्णकुम्भान् नव स्थाप्य नवकोणेषु निर्ब्रणान्
ഒൻപത് പൂർണ്ണകുംഭങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് അവയെ ഒൻപത് കോണുകളിൽ വിന്യസിക്കണം; അവ എല്ലാം ദോഷരഹിതവും അഖണ്ഡവും കേടുപാടില്ലാത്തതുമായിരിക്കണം.
Verse 19
पूर्वादिकलसेग्न्यादौ पञ्चामृतजलादिकम् दधि क्षीरं मधूष्णीदं पाद्यं स्याच्चतुरङ्गकम्
കിഴക്കുദിക്കിൽ കലശവിന്യാസവും അഗ്നിപ്രജ്വലനവും തുടങ്ങിയ കർമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുമ്പോൾ പഞ്ചാമൃതം, ജലം മുതലായവ സമർപ്പിക്കണം. തൈര്, പാൽ, തേൻ, ഉഷ്ണജലം—ഇവയാണ് നാലംഗ പാദ്യം (പാദപ്രക്ഷാളനജലം).
Verse 20
पद्मश्यामाकदूर्वाश् च विष्णुपत्नी च पाद्यकम् तथाष्टाङ्गार्घ्यमाख्यातं यवगन्धफलाक्षतम्
പാദ്യത്തിൽ പദ്മം, ശ്യാമാക ധാന്യം, ദൂർവാ പുല്ല്, കൂടാതെ വിഷ്ണുപത്നി (തുളസി) ചേർക്കണം. അഷ്ടാംഗ അർഘ്യം യവം, ഗന്ധദ്രവ്യം, ഫലം, അക്ഷതം എന്നിവകൊണ്ടുള്ളതെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 21
कुशाः सिद्धार्थपुष्पानि तिला द्रव्याणि चार्हणम् लवङ्गकक्कोलयुते दद्यादाचमनीयकम्
കുശപ്പുല്ല്, സിദ്ധാർത്ഥപുഷ്പങ്ങൾ, എള്ള് എന്നിവയും ആരാധനയ്ക്ക് യോഗ്യമായ മറ്റ് ദ്രവ്യങ്ങളും അർപ്പിക്കണം. കൂടാതെ ലവംഗവും കക്കോലവും ചേർത്ത് സുഗന്ധിതമായ ആചമനീയം (ആചമനജലം) നൽകണം.
Verse 22
स्नापयेन्मूलमन्त्रेण देवं पञ्चामृतैर् अपि शुद्धोदं मध्यकुम्भेन देवमूर्ध्नि विनिःक्षिपेत्
മൂലമന്ത്രം ജപിച്ച് ദേവനെ സ്നാപനം ചെയ്യിക്കുകയും പഞ്ചാമൃതങ്ങളാലും അഭിഷേകം നടത്തുകയും വേണം. തുടർന്ന് മധ്യകലശത്തിലെ ശുദ്ധജലം ദേവന്റെ ശിരസ്സിൽ ഒഴിക്കണം.
Verse 23
कलशान्निःसृतं तोयं कूर्चाग्रं संस्पृशेन्नरः शुद्धोदकेन पाद्यञ्च अर्घ्यमाचमनन्ददेत्
കലശത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകി വന്ന ജലം കൂർച (കുശഗുച്ചം)യുടെ അഗ്രഭാഗം കൊണ്ട് സ്പർശിക്കണം. തുടർന്ന് ശുദ്ധജലത്തോടെ പാദ്യം, അർഘ്യം, ആചമനീയം എന്നിവ സമർപ്പിക്കണം.
Verse 24
परिमृज्य पटेनाङ्गं सवस्त्रं मण्डलं नयेत् तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी
വസ്ത്രം കൊണ്ട് ശരീരം തുടച്ച്, വസ്ത്രധാരിയായ നിലയിൽ തന്നെ മണ്ഡലസ്ഥാനത്തേക്ക് പോകണം. അവിടെ പൂജ നടത്തി, പ്രാണസംയമം പാലിക്കുന്ന সাধകൻ കുണ്ഡാദികളിൽ ഹോമം നടത്തണം.
Verse 25
प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश् च तिस्रः पूर्वाग्रगामिनीः चार्हणा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः दूर्वाग्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दक्षिणादुत्तराश् च तिस्रश् चैवओत्तराग्रगाः
ഇരു കൈകളും കഴുകി, അഗ്രഭാഗം കിഴക്കോട്ടു പോകുന്ന മൂന്ന് രേഖകൾ വരയ്ക്കണം. (ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘ചാർഹണാ’ എന്നും, ചിലതിൽ ‘ദൂർവയുടെ അഗ്രം കൊണ്ട്’ എന്നും പാഠഭേദമുണ്ട്.) അതുപോലെ തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ടു, അഗ്രഭാഗം വടക്കോട്ടു നോക്കുന്ന മൂന്ന് രേഖകളും വരയ്ക്കണം.
Verse 26
अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत् ध्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः
അർഘ്യജലത്തോടെ സമ്യക് പ്രോക്ഷണം ചെയ്ത് യോനിമുദ്ര പ്രദർശിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് അഗ്നിരൂപം ധ്യാനിച്ച്, യോനിയിൽ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ച് കുണ്ഡത്തിലേക്ക് നിക്ഷേപിക്കണം.
Verse 27
पात्राण्यासादयेत् पश्चाद्दर्भश्रुक्श्रुवकादिभिः बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश् चनमेव च
അതിനുശേഷം ദർഭ, ശ്രുക്ക്, ശ്രുവാ മുതലായ യാഗോപകരണങ്ങളോടുകൂടി പാത്രങ്ങൾ യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കണം; കൂടാതെ ഭുജമാത്ര പരിധി ദണ്ഡങ്ങൾ, ഇധ്മം (ഇന്ധനക്കട്ടികൾ)യും വ്രശ്ചനം (ചെറുകട്ടികൾ/കാട്ടുകഷണം)യും വയ്ക്കണം.
Verse 28
प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम् प्रस्थद्वयं तण्डुलानां युग्मं युग्ममधोमुखम्
പ്രണീതാ പാത്രം, പ്രോക്ഷണീ പാത്രം, ആജ്യസ്ഥാലി എന്നിവയും ഘൃതാദി ദ്രവ്യങ്ങളും യഥാവിധി ക്രമീകരിക്കണം. തണ്ഡുലം (അരി) രണ്ട് പ്രസ്ഥ അളവാകണം; പാത്രങ്ങൾ ജോഡിയായി, ഓരോ ജോഡിയും വായ് താഴോട്ടാക്കി വയ്ക്കണം.
Verse 29
प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागग्रगं कुशम् अद्भिः पूर्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च
പ്രണീതാ-പ്രോക്ഷണീ പാത്രങ്ങളിൽ കിഴക്കോട്ടു അഗ്രമുള്ള കുശം വെക്കണം. തുടർന്ന് പ്രണീതാ പാത്രം ജലത്തോടെ നിറച്ച്, ദേവനെ ധ്യാനിച്ച് വിധിപൂർവം പൂജിക്കണം.
Verse 30
प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्
പ്രണീതാ പാത്രം മുന്നിൽ സ്ഥാപിക്കുകയും ദ്രവ്യങ്ങളെ മദ്ധ്യത്തിൽ വയ്ക്കുകയും വേണം. തുടർന്ന് പ്രോക്ഷണീ പാത്രം ജലത്തോടെ നിറച്ച് അതിനെ അർച്ചിച്ച് വലത് (ദക്ഷിണ) ഭാഗത്ത് വെക്കണം.
Verse 31
चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत् कुशानास्तीर्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः
അഗ്നിയിൽ ചരു (യാഗപാകം) പാകം ചെയ്യണം; ബ്രഹ്മാ ഋത്വിജനെ ദക്ഷിണഭാഗത്ത് ഇരുത്തണം. കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് കുശ പകരുകയും തുടർന്ന് പരിധി ദണ്ഡങ്ങൾ യഥാസ്ഥാനത്ത് സ്ഥാപിക്കുകയും വേണം.
Verse 32
वैष्णवीकरणं कुर्याद् गर्भाधानादिना नरः गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्जनिः
മനുഷ്യൻ ഗർഭാധാനാദി സംസ്കാരങ്ങളാൽ വൈഷ്ണവീകരണം ചെയ്യണം—ഗർഭാധാനം, പുംസവനം, സീമന്തോന്നയനം എന്നിവ।
Verse 33
नामादिसमावर्तनान्तं जुहुयादष्ट चाहुतीः पूर्णाहुतीः प्रतिकर्म श्रुचा स्रुवसुयुक्तया
‘നാമ’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് സമാവർത്തനാന്തം വരെ എട്ട് ആഹുതികൾ ഹോമത്തിൽ അർപ്പിക്കണം; ഓരോ കർമത്തിലും ശ്രുചിയോടൊപ്പം സ്രുവം ചേർത്ത് പൂർണാഹുതിയും നൽകണം।
Verse 34
कुण्डमध्ये ऋतुमतीं लक्ष्मीं सञ्चिन्त्य होमयेत् कुण्डलक्ष्मीः समाख्याता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मका
കുണ്ഡത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഋതുമതിയായ ലക്ഷ്മിയെ ധ്യാനിച്ച് ഹോമം ചെയ്യണം; അവൾ ‘കുണ്ഡ-ലക്ഷ്മി’ എന്നറിയപ്പെടുന്നു, ത്രിഗുണാത്മക പ്രകൃതി।
Verse 35
सा योनिः सर्वभूतानां विद्यामन्त्रगणस्य च विमुक्तेः कारणं वह्निः परमात्मा च मुक्तिदः
വഹ്നി സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ യോനി/മൂലവും, വിദ്യാ-മന്ത്രഗണങ്ങളുടെ ഉറവിടവും ആകുന്നു; അഗ്നി വിമുക്തിയുടെ കാരണം, പരമാത്മാവും മോക്ഷദാതാവും ആകുന്നു।
Verse 36
प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहू कोणे व्यवस्थितौ ईशानाग्नेयकोणे तु जङ्घे वायव्यनैरृते
കിഴക്കുദിക്കിൽ ശിരസ്സ് എന്നു പറയുന്നു; ഇരുബാഹുക്കൾ കോണുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഈശാനവും ആഗ്നേയവും കോണുകളിൽ ജംഘകൾ, വായവ്യവും നൈഋത്യവും കോണുകളിലും (പാദ/ജംഘാ വിന്യാസം) പറയുന്നു।
Verse 37
उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिर्योनिर्विधीयते गुणत्रयं मेखलाः स्युर्ध्यात्वैवं समिधो दश
ഉദരത്തെ കുണ്ഡമെന്നു പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഗർഭാശയത്തെ യോനി-ആസനമായി ഭാവിക്കണം. മൂന്ന് ഗുണങ്ങളെ മേഖലകളായി ധ്യാനിച്ച്, അങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചതിന് ശേഷം പത്ത് സമിധകൾ അർപ്പിക്കണം.
Verse 38
पञ्चाधिकांस्तु जुहुयात् प्रणवान्मुष्टिमुद्रया पुनराघारौ जुहुयाद्वाय्वग्न्यन्तं ततः श्रपेत्
നിശ്ചിത എണ്ണത്തേക്കാൾ അഞ്ചു അധികം ആഹുതികൾ നൽകണം; മുഷ്ടി-മുദ്ര ധരിച്ചു പ്രണവം (ഓം) ഉച്ചരിക്കണം. തുടർന്ന് വായു-അഗ്നി അന്തമുള്ള മന്ത്രങ്ങളോടെ വീണ്ടും രണ്ട് ആഘാര ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച്, പിന്നെ ശ്രപണം (പാകം) ചെയ്യണം.
Verse 39
ईशान्तं मूलमन्त्रेण आज्यभागौ तु होमयेत् उत्तरे द्वादशान्तेन दक्षिणे तेन मध्यतः
ഈശാനാന്ത മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി രണ്ട് ആജ്യഭാഗങ്ങൾ ഹോമം ചെയ്യണം. വടക്കുവശത്ത് ‘ദ്വാദശാന്ത’ സൂത്രത്തോടെ, തെക്കുവശത്തും അതേ സൂത്രത്തോടെ, മദ്ധ്യത്തിലും അതുപോലെ അർപ്പിക്കണം.
Verse 40
व्याहृत्या पद्ममध्यस्थं ध्यायेद्वह्निन्तु संस्कृतम् वैष्णवं सप्तजिह्वं च सूर्यकोटिसमप्रभम्
വ്യാഹൃതികൾ ഉച്ചരിച്ച്, പദ്മമദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതമായ സംസ്കൃത അഗ്നിയെ ധ്യാനിക്കണം—അത് വൈഷ്ണവസ്വഭാവം, സപ്തജിഹ്വ, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാൻ.
Verse 41
चन्द्रवक्त्रञ्च सूर्याक्षं जुहुयाच्छतमष्ट च तदर्धञ्चाष्ट मूलेन अङ्गानाञ्च दशांशतः
‘ചന്ദ്രവക്ത്ര’യും ‘സൂര്യാക്ഷ’വും എന്ന മന്ത്രദേവതകൾക്കായി നൂറ്റെട്ട് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് അതിന്റെ പകുതി, അഥവാ അമ്പത്തിനാല് ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കണം. പിന്നെയും മൂലമന്ത്രം ചൊല്ലി അങ്കമന്ത്രങ്ങളുടെ ആഹുതികൾ മുഖ്യസംഖ്യയുടെ ദശാംശമായി നടത്തണം.
Frequently Asked Questions
It begins with purification and threshold worship (prokṣaṇa, toraṇa/dvārapāla), proceeds through bhūta-śuddhi–nyāsa–mudrā and protective rites, establishes kalaśas (including lokapālas), and then installs Agni via yoni-mudrā before arranging implements and commencing oblations.
By explicitly defining Agni as the womb of beings and mantras and as the giver of liberation, and by placing Kuṇḍa-Lakṣmī (Prakṛti, tri-guṇa) at the ritual center—making correct external procedure a support for inner metaphysical realization.