Adhyaya 23

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानविधिकथनं नाम द्वाविंशोध्यायः अथ त्रयोविंशोध्यायः पूजाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत् कृत्वा सर्वमाप्नुयात् प्रक्षालिताङ्घ्रिराचम्य वाग्यतः कृतरक्षकः

ഇങ്ങനെ ആദിമഹാപുരാണമായ ആഗ്നേയപുരാണത്തിൽ ‘സ്നാനവിധി-കഥനം’ എന്ന ഇരുപത്തിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘പൂജാവിധി-കഥനം’ എന്ന ഇരുപത്തിമൂന്നാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! പൂജയുടെ ക്രമം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് അനുഷ്ഠിച്ചാൽ എല്ലാ അഭീഷ്ടഫലങ്ങളും ലഭിക്കും. ആദ്യം പാദങ്ങൾ കഴുകി, ആചമനം ചെയ്ത്, വാക്ക് നിയന്ത്രിച്ച്, രക്ഷാകർമ്മം നിർവഹിച്ചു, പിന്നെ പൂജയിൽ പ്രവേശിക്കണം.

Verse 2

ध्यायं हरिं देवमिति घचिह्नितपुस्तकपाठः प्राङ्मुखः स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्माद्यपरमेव च यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकं

‘ദേവനായ ഹരിയെ ഞാൻ ധ്യാനിക്കുന്നു’ എന്ന ചിഹ്നിത പാഠം ജപിച്ചുകൊണ്ട് साधകൻ കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് സ്വസ്തികാസനത്തിൽ ഇരിക്കണം; വിധിപ്രകാരം പദ്മാദി മുദ്രകളും ചെയ്യണം. തുടർന്ന് നാഭിമധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘യം’ ബീജത്തെ ധ്യാനിക്കണം—അത് ധൂമ്രവർണ്ണവും ഉഗ്രവായുതത്ത്വസ്വഭാവവും ആകുന്നു.

Verse 3

विशेषयेदशेषन्तु ध्यायेत् कायात्तु कल्मषं क्षौं हृत्पङ्कजमध्यस्थं वीजं तेजोनिधिं स्मरन्

അതിനുശേഷം എല്ലാം പൂർണ്ണമായി വേർതിരിച്ച് (വിശേഷിച്ച്) ദേഹത്തിലെ കല്മഷം നീങ്ങുന്നതായി ധ്യാനിക്കണം. ഹൃദയപങ്കജത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ‘ക്ഷൗം’ ബീജത്തെ സ്മരിക്കണം—അത് തേജസ്സിന്റെ നിധിയാണ്.

Verse 4

अधोर्ध्वतिर्यग्गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्मषं दहेत् शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

താഴേക്കും മുകളേക്കും വശങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്ന ജ്വാലകളാൽ കല്മഷം ദഹിപ്പിക്കണം. തുടർന്ന് ആകാശത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചന്ദ്രാകൃതിയുള്ള രൂപത്തെ ധ്യാനിക്കണം; അത് അമൃതസമാന ജലധാരകൾ വർഷിക്കുന്നതായി ഭാവിക്കണം.

Verse 5

हृत्पद्मव्यापिभिर्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्पिभिः

ആ സുധാധാര ഹൃദയപദ്മത്തിൽ നിന്നു വ്യാപിച്ച് ദേഹമൊട്ടാകെ പടരുന്നു; വിവേകിയായ साधകൻ അതിനാൽ തന്റെ ശരീരം മുഴുവനായി പ്ലാവിതമാക്കണം. അത് സുഷുമ്നാ എന്ന യോനിമാർഗസ്വരൂപ നാഡിയിലൂടെ നീങ്ങി, എല്ലാ നാഡികളിലും വ്യാപിക്കണം.

Verse 6

शोधयित्वा न्यसेत्तत्त्वं करशुद्धिरथास्त्रकं व्यापकं हस्तयोरादौ दक्षिणाङ्गुष्ठतोङ्गकं

കൈകൾ ശുദ്ധീകരിച്ച ശേഷം തത്ത്വന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് കരശുദ്ധി, പിന്നെ അസ്ത്രകമന്ത്രന്യാസം. അതിനുശേഷം വ്യാപകന്യാസം—ഇരുകൈകളിലും ആദ്യം, വലത് അങ്കുഷ്ഠത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് വിരലുകളുടെ അങ്കസ്ഥാനങ്ങളിൽ മന്ത്രം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 7

मूलं देहे द्वादशाङ्गं न्यसेन्मन्त्रैर् द्विषट्ककैः हृदयं च शिरश् चैव शिखा वर्मास्त्रलोचने

മൂലമന്ത്രം ദേഹത്തിലെ ദ്വാദശ അങ്കങ്ങളിൽ ദ്വിഷട്ക (പന്ത്രണ്ടക്ഷര) മന്ത്രങ്ങളാൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് ഹൃദയം, ശിരസ്, ശിഖാ, വർമ്മ/കവചം, അസ്ത്രം, ലോചനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ന്യാസവും ചെയ്യണം.

Verse 8

उदरं च तथा पृष्ठं बाहुरुजानुपादकं मुद्रां दत्त्वा स्मरेत् विष्णुं जप्त्वाष्टशतमर्चयेत्

ഉദരം, പൃഷ്ഠം, ബാഹു, ഉരസ്, ജാനു, പാദം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മുദ്ര ധരിച്ചു വിഷ്ണുവിനെ സ്മരിക്കണം. ജപം ചെയ്ത് എട്ടുനൂറ് (അർച്ചന/ഉപചാരം) കൊണ്ട് ആരാധിക്കണം.

Verse 9

वामे तु वर्धनीं न्यस्य पूजाद्रव्यं तु दक्षिणे प्रक्षाल्यास्त्रेण चार्घ्येण गन्धपुष्पान्विते न्यसेत्

ഇടത്തുവശത്ത് വർധനീ (തളിക്കൽപാത്രം) വെച്ച് വലത്തുവശത്ത് പൂജാദ്രവ്യങ്ങൾ വെക്കണം. അസ്ത്രമന്ത്രവും അർഘ്യവും കൊണ്ട് പ്രക്ഷാളനം ചെയ്ത്, ഗന്ധപുഷ്പസഹിതമായ അർഘ്യം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 10

चैतन्यं सर्वगं ज्योतिरष्टजप्तेन वारिणा फडन्तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं परे

എട്ട് പ്രാവശ്യം ജപിച്ച ജലത്താലും ‘ഫട്’ യുക്ത ജലത്താലും സിഞ്ചനം ചെയ്ത്, കൈയിൽ സർവ്വഗമായ ചൈതന്യജ്യോതിരൂപ പരമഹരിയെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 11

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं वह्निदिङ्मुखाः अधर्मादीनि गात्राणि पूर्वादौ योगपीठके

അഗ്നിദിക്കുമുഖത്തിലും മറ്റ് ദിക്കുമുഖങ്ങളിലും ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം, ഐശ്വര്യം എന്നിവ വിന്യസിക്കണം. യോഗപീഠത്തിൽ കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അധർമ്മാദികളെ അംഗങ്ങളായി നിയോഗിക്കണം.

Verse 12

कूर्मं पीठे ह्य् अनन्तञ्च यमं सूर्यादिमण्डलं पाठः स्वकामान् दाहयेत् सुधीः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वकमाह्लादयेत् सुधीरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थलं तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं पठेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः पद्ममिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः विमलाद्याः केशरस्थानुग्रहा कर्णिका स्थिता

ആസനത്തിൽ കൂർമവും അനന്തനും (ശേഷൻ) കൂടാതെ സൂര്യാദി മണ്ഡലങ്ങളും ധ്യാനിക്കണം. പാഠഭേദപ്രകാരം ഈ ജപം ബുദ്ധിമാന്റെ ലോകകാമങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; മറ്റൊരു പാഠത്തിൽ അത് ആഗ്രഹങ്ങളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി/സിദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആ (ജലം/വിധി)കൊണ്ട് സ്ഥലം പ്രോക്ഷിച്ച്, കൈയിൽ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ച് മന്ത്രം പാരായണം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പദ്മം ധ്യാനിക്കണം—വിമലാദികൾ കേശരസ്ഥാനത്ത്, കർണിക മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 13

पूर्वं स्वहृदये ध्यात्वा आवाह्यार्चैश् च मण्डले अर्घ्यं पाद्यं तथाचामं मधुपर्कं पुनश् च तत्

ആദ്യം സ്വന്തം ഹൃദയത്തിൽ ദേവനെ ധ്യാനിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ ആവാഹനം ചെയ്ത് അർച്ചന നടത്തണം. തുടർന്ന് അർഘ്യം, പാദ്യം, ആചമനം, മധുപർകം എന്നിവ സമർപ്പിച്ച്—വിധിപ്രകാരം വീണ്ടും അതേ ക്രമം അനുഷ്ഠിക്കണം.

Verse 14

स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च भूषणं गन्धपुष्पकं धूपदीपनैर् वेद्यानि पुण्डरीकाक्षविद्यया

സ്നാനം, വസ്ത്രവും ഉപവീതവും, ആഭരണങ്ങൾ, ഗന്ധവും പുഷ്പവും, കൂടാതെ ധൂപവും ദീപവും—ഇവ പുണ്ഡരീകാക്ഷ-വിദ്യ പ്രകാരം സമർപ്പിക്കേണ്ട ഉപചാരങ്ങളാണ്.

Verse 15

यजेदङ्गानि पूर्वादौ द्वारि पूर्वे परेण्डजं दक्षे चक्रं गदां सौम्ये कोणे शङ्खं धनुर्न्यसेत्

കിഴക്കിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അങ്ങദേവതകളെ പൂജിക്കണം. കിഴക്കൻ ദ്വാരത്തിൽ ഗരുഡധ്വജം സ്ഥാപിക്കണം; തെക്കിൽ ചക്രം, സൗമ്യമായ (വടക്കൻ) ദിക്കിൽ ഗദ; കോണിൽ ശംഖവും ധനുസ്സും കൂടി വിന്യസിക്കണം.

Verse 16

देवस्य वामतो दक्षे चेषुधी खड्गमेव च वामे चर्म श्रियं दक्षे पुष्टिं वामेग्रतो न्यसेत्

ദേവന്റെ ഇടത്തും വലത്തും ക്രമമായി ഇഷുധി (അമ്പുതൂണി)യും ഖഡ്ഗവും സ്ഥാപിക്കണം. ഇടത്ത് ചർമ്മം (ഢാൽ), വലത്ത് ശ്രീ (ലക്ഷ്മി), ഇടത്ത് പുഷ്ടി; മുന്നിൽ വിധിപ്രകാരം എല്ലാം ന്യസിക്കണം.

Verse 17

वनमालाञ्च श्रीवत्सकौस्तुभौ दिक्पतीन्वहिः स्वमन्त्रैः पूजयेत् सर्वान् विष्णुरर्घोवसानतः

സ്വസ്വ മന്ത്രങ്ങളാൽ വനമാല, ശ്രീവത്സ, കൗസ്തുഭം എന്നിവയും, പുറത്തുള്ള ദിക്‌പതിമാരെയും പൂജിക്കണം—വിഷ്ണുവിന് അർഘ്യം സമർപ്പിക്കുന്നതിന്റെ അവസാനം വരെ എല്ലാവരെയും ആരാധിക്കണം.

Verse 18

व्यस्तेन च समस्तेन अङ्गैर् वीजेन वै यजेत् जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्त्वार्ध्यञ्च समर्प्य च

അംഗമന്ത്രങ്ങളെ വ്യസ്തവും സമസ്തവും ആയ രൂപങ്ങളിൽ, കൂടാതെ ബീജമന്ത്രത്താലും പൂജ നടത്തണം. ജപം ചെയ്ത് പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് സ്തുതി ചെയ്ത്, തുടർന്ന് അർഘ്യം സമർപ്പിക്കണം.

Verse 19

हृदये विन्यसेद्ध्यात्वा अहं ब्रह्म हरिस्त्विति आगच्छावाहने योज्यं क्षमस्वेति विसर्जने

ധ്യാനിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ ഇങ്ങനെ വിന്യസിക്കണം—“അഹം ബ്രഹ്മ; ത്വം ഹരി (വിഷ്ണു).” ആവാഹനത്തിൽ “ആഗച്ഛ” (വരിക) എന്നും, വിസർജനത്തിൽ “ക്ഷമസ്വ” (ക്ഷമിക്ക) എന്നും പ്രയോഗിക്കണം.

Verse 20

एवमष्टाक्षराद्यैश् च पूजां कृत्वा विमुक्तिभाक् एकमूर्त्यर्चनं प्रोक्तं नवव्यूहार्चनं शृणु

ഇങ്ങനെ അഷ്ടാക്ഷരാദി മന്ത്രങ്ങളാൽ പൂജ ചെയ്താൽ साधകൻ മോക്ഷത്തിന് അർഹനാകുന്നു. ഏകമൂർത്തി അർച്ചനം പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി നവവ്യൂഹ അർച്ചനം കേൾക്കുക.

Verse 21

अङ्गुष्ठकद्वये न्यस्य वासुदेवं बलादिकान् तर्जन्यादौ शरीरेथ शिरोललाटवक्त्रके

ഇരുവിരലങ്കുഷ്ഠങ്ങളിൽ വാസുദേവനെ ന്യസിച്ച്, തുടർന്ന് ചൂണ്ടുവിരൽ മുതലായ ക്രമത്തിൽ ബലാദികളെ ശരീരത്തിൽ വിന്യസിക്കണം—ശിരസ്, ലലാടം, മുഖം എന്നിവയിൽ യഥാക്രമം।

Verse 22

हृन्नाभिगुह्यजान्वङ्घ्रौ मध्ये पूर्वादिकं यजेत् एकपीठं नवव्यूहं नवपीठञ्च पूर्ववत्

ഹൃദയം, നാഭി, ഗുഹ്യസ്ഥാനം, മുട്ടുകൾ, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥിതമായ ദേവതകളെ പൂജിക്കണം; മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് കിഴക്ക് മുതലായ ദിശാക്രമത്തിൽ യജനവും നടത്തണം. ഏകപീഠം, നവവ്യൂഹം, നവപീഠം എന്നിവയും മുൻവിധിപോലെ പൂജിക്കണം।

Verse 23

चिह्नितपुस्तकपाठः अस्मल्लब्धपुस्तकेषु विष्णुरर्घोवसानत इति विष्णावर्घौ च मानतः इति च पाठो वर्तते अयन्स्वसमीचीन इव प्रतिभाति विष्णुमर्घ्यासनादिभिरिति तु युक्तः पाठः मध्यगुल्फादितः पिस्फच इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नवाब्जे नवमूर्त्या च नवव्यूहञ्च पूर्ववत् इष्टं मध्ये ततः स्थाने वासुदेवञ्च पूजयेत्

ചിഹ്നിത പാഠം (പാഠഭേദം): ഞങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമായ പാണ്ഡുലിപികളിൽ “viṣṇur argho ’vasānataḥ” എന്നും “viṣṇāv arghau ca mānataḥ” എന്നും പാഠം കാണുന്നു. ഇത് അത്ര സമുചിതമെന്നു തോന്നുന്നില്ല; യുക്തമായ പാഠം “viṣṇum arghyāsanādibhiḥ” — അർഘ്യം, ആസനം മുതലായ ഉപചാരങ്ങളാൽ വിഷ്ണുവിനെ പൂജിക്കണം. (മറ്റൊരു പാഠഭേദം: “madhya-gulphāditaḥ … pisphaca” ങയിൽ.) ചിഹ്നിത പാഠം: ഒൻപത് ദളങ്ങളുള്ള പദ്മത്തിൽ ഒൻപത് മൂർത്തികളോടെയും, മുൻവിധിപോലെ നവവ്യൂഹത്തോടെയും പൂജിച്ച്, ഇഷ്ടമായ മദ്ധ്യത്തിൽ ആ സ്ഥാനത്ത് വാസുദേവനെയും പൂജിക്കണം।