Adhyaya 18

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ अष्टादशो ऽध्यायः स्वायम्भुववंशवर्णनम् अग्निर् उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात् सुतौ अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोन्विताम्

ഇങ്ങനെ ആദിമ മഹാപുരാണമായ അഗ്നിപുരാണത്തിലെ ‘ജഗത്സർഗവർണനം’ എന്ന പതിനേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ‘സ്വായംഭുവവംശവർണനം’ എന്ന പതിനെട്ടാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. അഗ്നി പറഞ്ഞു—സ്വായംഭുവ മനുവിൽ നിന്ന് പ്രിയവ്രതനും ഉത്തരാനപാദനും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; തപസ്സിൽ സമ്പന്നയായ ശതരൂപാ എന്ന കന്യയും അവൻ ജനിപ്പിച്ചു।

Verse 2

न् भूतमुच्चावचं प्रजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः निश्चितमिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां सद्रूपाञ्च तपोन्वितामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजीजनत् सुतां कन्यां शतरूपां तपोन्वितामिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः काम्यां कर्दमभार्यातः सम्राट् कुक्षिर्विराट् प्रभुः सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः

‘ഭൂതമുച്ചാവചം പ്രജാ’ എന്നത് ങ-ചിഹ്നിത പാഠം; ‘നിശ്ചിതം’ എന്നത് ഖ-പാഠം. ‘സദ്രൂപയും തപസ്സിൽ യുക്തയുമായ ഒരു കന്യയെ അവൻ ജനിപ്പിച്ചു’ എന്നത് ഗ-പാഠം; ‘തപോന്വിതയായ ശതരൂപാ എന്ന കന്യയെ അവൻ ജനിപ്പിച്ചു’ എന്നത് ങ-പാഠം. കർദമന്റെ ഭാര്യ കാമ്യയിൽ നിന്ന് സമ്രാട്, കുക്ഷി, വിരാട്, പ്രഭു എന്നിവർ ജനിച്ചു. സുരുചിയിൽ നിന്ന് ഉത്തരാനപാദനു ഉത്തമൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു।

Verse 3

सुनीत्यान्तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने

സുനീതിയുടെ പുത്രനായ ധ്രുവൻ കീർത്തിക്കായി തപസ്സു ചെയ്തു. ഹേ മുനേ, ധ്രുവൻ മൂവായിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു।

Verse 4

तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम् श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च

അവനിൽ പ്രസന്നനായ ഹരി (വിഷ്ണു) മുനിമാരുടെ അഗ്രത്തിൽ അവന് സ്ഥിരവും അചലവും ആയ ഒരു സ്ഥാനമുദാനം ചെയ്തു. ഉശനാ (ശുക്രാചാര്യൻ) അവന്റെ വർദ്ധി കണ്ടു അതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകവും പാരായണം ചെയ്തു।

Verse 5

अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहोद्भुतम् यमद्य पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

അഹോ! അവന്റെ തപസ്സിന്റെ വീര്യം എത്ര അത്ഭുതം; കേട്ടതും അത്യന്തം വിസ്മയകരം. കാരണം ഇന്ന് സപ്തർഷികൾ ധ്രുവനെ മുൻപിൽ വെച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 6

तस्मात् शिष्टिञ्च भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत शिष्टेराधत्त सुछाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्

അവനിൽ നിന്നു ശിഷ്ടിയും ഭവ്യനും ജനിച്ചു; ധ്രുവനിൽ നിന്നു ശംഭുവും ജനിച്ചു. ശിഷ്ടിയിൽ നിന്നു സുച്ഛായ പാപരഹിതരായ അഞ്ചു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 7

रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम् रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्

അവൻ (ദേവൻ) റിപ്പു—അധർമ്മത്തിന്റെ ശത്രു, റിപ്പുഞ്ജയ—ശത്രുജയി, റിപ്പ്ര—പവിത്രൻ; വൃകല—ചെന്നായ-ധ്വജധാരി, വൃകതേജസ്—ചെന്നായപോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൻ. ശത്രുനിവാരകൻ, ബൃഹതീ—വിശാലൻ, ചാക്ഷുഷ—സർവദർശി, സർവതേജസ്—സർവവ്യാപി തേജസ്സുള്ളവൻ.

Verse 8

अजीजनत् पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम् मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः

ചാക്ഷുഷ (മനു) പുഷ്കരിണിയിൽ നിന്നു മനുവിനെ (ചാക്ഷുഷ എന്ന പേരിൽ) ജനിപ്പിച്ചു; വീരിണിയിൽ നിന്നു പത്തു ഉത്തമ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു; നഡ്വലയിൽ നിന്നുമും ശ്രേഷ്ഠ പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.

Verse 9

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः अग्निष्टुरतिरात्रश् च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ഊരു, പുരു, ശതദ്യുമ്ന, തപസ്വി, സത്യവാക്, കവി, അഗ്നിഷ്ടു, അതിരാത്ര, കൂടാതെ സുദ്യുമ്നയും അഭിമന്യുകനും—ഇവരാണ് വംശപരമ്പരയിൽ പ്രസിദ്ധമായ നാമങ്ങൾ.

Verse 10

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडग्नेयी महाप्रभान् अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसङ्गयम्

ഊരുവിന്റെ (തുട/ഊരു) അഗ്നേയീ ആറു മഹാപ്രഭ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—അംഗ, സുമനസ്, സ്വാതി, ക്രതു, അങ്കിരസ്, സങ്കയ.

Verse 11

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत स्थानमुत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः यदत्र इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तस्मात् श्लिष्टिञ्च इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः श्लिष्टेआराधत्त इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः उरूरिति ख,ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः

അംഗരാജനിൽ നിന്നു സുനീഥയുടെ ഏകപുത്രനായ വേണൻ ജനിച്ചു. അവൻ പ്രജാരക്ഷകൻ അല്ല, പാപാസക്തൻ; അതിനാൽ ഋഷിമാർ കുശപ്പുല്ലിന്റെ അഗ്രങ്ങളാൽ അവനെ വധിച്ചു.

Verse 12

प्रजार्थमृषयोथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं वेणस्य मथितो पाणौ सम्बभूव पृथुर् नृपः

പിന്നീട് പ്രജകളുടെ ക്ഷേമത്തിനായി ഋഷിമാർ വേണന്റെ വലങ്കൈ മഥിച്ചു. വേണന്റെ കൈമഥനത്തിൽ നിന്ന് രാജാവ് പൃഥു ജനിച്ചു.

Verse 13

तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ മുനിമാർ പറഞ്ഞു—“ഈ മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ പ്രജകളെ ആനന്ദിപ്പിക്കും; മഹത്തായ യശസ്സും പ്രാപിക്കും.”

Verse 14

स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव पृथुर्वैण्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः

അവൻ ധനുസ്സും കവചവും ധരിച്ച് ജനിച്ചു; തന്റെ തേജസ്സാൽ ദുഷ്ടതയെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനെന്നപോലെ. വേണപുത്രനായ പൃഥു—ക്ഷേത്രവംശജനായി—സകല പ്രജകളെയും സംരക്ഷിച്ചു.

Verse 15

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः स पृथिवीपतिः तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

രാജസൂയാഭിഷിക്തരായ രാജാക്കന്മാരിൽ അവൻ ആദ്യ ഭൂമിപതി ആയിരുന്നു. അവനിൽ നിന്നുതന്നെ നിപുണരായ രണ്ടു ഉദ്യോഗസ്ഥർ—സൂതനും മാഗധനും—ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 16

तत्स्तोत्रञ्चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात् दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च

ആ രണ്ടു വീരന്മാർ ആ സ്തോത്രം രചിച്ചു. ജനങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിച്ചതിനാൽ അവൻ രാജാവായി. അവനാൽ പശുവിനെ ദോഹനം ചെയ്തു—വിളസിദ്ധിക്കും പ്രജകളുടെ ജീവധാരണത്തിനും.

Verse 17

सह देवैर् मुनिगणैर् गन्धर्वैः साप्सरोगणैः पितृभिर्दानवैः सर्पैर् वीरुद्भिः पर्वतैर् जनैः

ദേവന്മാരോടും മുനിഗണങ്ങളോടും ഗന്ധർവന്മാരോടും അപ്സരാസമൂഹങ്ങളോടും കൂടെ; പിതൃകളോടും ദാനവന്മാരോടും സർപ്പങ്ങളോടും; വള്ളികൾ-ഔഷധികളോടും പർവതങ്ങളോടും ജനങ്ങളോടും കൂടി.

Verse 18

तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरन्तेन प्राणानधारयत्

ഏത് ഏത് പാത്രങ്ങളിലേക്കാണ് വസുന്ധരയെ ദോഹനം ചെയ്തതോ, അവിടെയൊക്കെയും അവൾ ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെ ക്ഷീരം നൽകി; ആ ക്ഷീരത്താൽ അവർ ജീവൻ നിലനിർത്തി.

Verse 19

पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात् व्यजायत

പൃഥുവിന് ധർമ്മജ്ഞരായ രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—അന്തർദ്വി, പാലിൻ. അന്തർധാനനിൽ നിന്ന് ശിഖണ്ഡി ഹവിറ്ധാനനെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 20

हविर्धानात् षडाग्नेयी धीषणाजनयत् सुतान् प्राचीनवर्हिषं शुक्रं गयं कृष्णं व्रजाजिनौ

ഹവിറ്ധാനനിൽ നിന്ന് ഷഡാഗ്നേയീ (ധീഷണാ) പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—പ്രാചീനവർഹിഷ്, ശുക്ര, ഗയ, കൃഷ്ണ, വ്രജ, അജിന.

Verse 21

प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः प्राचीनवर्हिर्भगवान् महानासीत्प्रजापतिः

കിഴക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ അഗ്രങ്ങളുള്ള കുശപ്പുല്ലുകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ യജ്ഞം ചെയ്തതിനാൽ ആ ഭഗവാൻ മഹാപ്രജാപതി ‘പ്രാചീനവർഹി’ എന്ന മഹാനാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 22

सवर्णाधत्त सामुद्री दश प्राचीनवर्हिषः राजसूयाभिव्यक्तानामाद्य इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः शुभ्रमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः सुवर्णाधत्त इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

സവർണാധത്ത, സാമുദ്രീ, പ്രാചീനവർഹിയുടെ പത്തു പുത്രന്മാർ—ചില പാഠങ്ങളിൽ ‘രാജസൂയത്തിൽ പ്രകടിതരായവരിൽ ആദ്യം’, മറ്റിടത്ത് ‘ശുഭ്ര’, മറ്റിടത്ത് ‘സുവർണാധത്ത’—ഇവരെല്ലാം ‘പ്രചേതസർ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായി ധനുർവേദത്തിൽ പാരംഗതരായിരുന്നു।

Verse 23

अपृथग्धर्मचरणास् ते तप्यन्त महत्तपः दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

ധർമ്മാചരണത്തിൽ വഴിമാറാതെ അവർ മഹത്തപസ്സു ചെയ്തു; സമുദ്രജലത്തിൽ ശയനിച്ച് പത്തായിരം വർഷം നിലകൊണ്ടു।

Verse 24

प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश् च निर्गताः भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश् च ते

പ്രജാപതിത്വം പ്രാപിച്ച് അവർ തൃപ്തരായി വിഷ്ണുവിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു. ഭൂമിയും ആകാശവും വൃക്ഷങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ചിരുന്നു; അവർ ആ വൃക്ഷങ്ങളെയേ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 25

मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम् उपगम्याब्रवीदेतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

അപ്പോൾ വായിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയും കാറ്റുകളും, വൃക്ഷനാശവും കണ്ട രാജാ സോമൻ ആ പ്രജാപതിമാരുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു അവരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 26

कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम् तपस्विनो मुनेः कण्डोः प्रम्लोचायां ममैव च

കോപം നിയന്ത്രിക്കുവിൻ. അവർ നിങ്ങള്ക്ക് ശ്രേഷ്ഠയായ കന്യക മാരിഷയെ നൽകും—തപസ്വിയായ മുനി കണ്ടുവിന്റെയും അപ്സരസ്സ് പ്രമ്ലോചയുടെയും പുത്രിയായി ജനിച്ചവൾ; അതിനാൽ എനിക്കുമൊപ്പം ബന്ധമുള്ളവൾ.

Verse 27

भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलङ्करी अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति

ഭാവി അറിഞ്ഞ സ്രഷ്ടാവ് അവളെ സൃഷ്ടിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഇവൾ നിങ്ങളുടെ ഭാര്യയായിരിക്കട്ടെ, കുലത്തിന്റെ അലങ്കാരം. ഇവളിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ ജനിക്കും; അവൻ പ്രജകളെ പോഷിപ്പിക്കുകയും വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യും.”

Verse 28

प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षोस्याञ्च ततो ऽभवत् अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदोथ चतुष्पदः

പ്രചേതസ്സുകൾ അവളെ (വിവാഹമായി) സ്വീകരിച്ചു; അവളിൽ നിന്ന് ദക്ഷൻ ജനിച്ചു. പിന്നെ അവനിൽ നിന്ന് സ്ഥാവരവും ജംഗമവും, ദ്വിപദവും ചതുഷ്പദവും ആയ സകല ജീവികളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 29

स सृष्ट्वा मनसा दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

ദക്ഷൻ ആദ്യം മനസ്സുകൊണ്ട് സൃഷ്ടി നടത്തി; തുടർന്ന് സ്ത്രീകളെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവൻ പത്ത് (പുത്രിമാരെ) ധർമ്മനു നൽകി, പതിമൂന്ന് കശ്യപനു അർപ്പിച്ചു.

Verse 30

सप्ताविंशति सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्

അവൻ ഇരുപത്തേഴു (പുത്രിമാർ/ഭാഗങ്ങൾ) സോമനു നൽകി; നാലെണ്ണം അരിഷ്ടനേമിക്കു; രണ്ടെണ്ണം ബഹുപുത്രനു; രണ്ടെണ്ണം അങ്കിരസിനും നൽകി.

Verse 31

तासु देवाश् च नागाद्या मैथुनान्मनसा पुरा धर्मसर्गम्प्रवक्ष्यामि दशपत्नीषु धर्मतः

അവരിൽ ദേവന്മാരും നാഗാദികളും പൂർവകാലത്ത് മാനസിക മൈഥുനത്തിലൂടെ സന്തതി സൃഷ്ടിച്ചു. ഇനി ധർമ്മാനുസാരമായി പത്ത് ഭാര്യമാരിൽ നിന്നുള്ള ധർമ്മസർഗ്ഗം ക്രമമായി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 32

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्यान् साध्या व्यजायत मरुत्त्वया मरुत्त्वन्तो वसोस्तु वसवो ऽभवन्

വിശ്വയിൽ നിന്ന് വിശ്വേദേവന്മാർ ഉദ്ഭവിച്ചു; സാധ്യയിൽ നിന്ന് സാധ്യന്മാർ ജനിച്ചു; മരുത്ത്വതിയിൽ നിന്ന് മരുത്തുകൾ പിറന്നു; വസുവിൽ നിന്ന് വസുക്കൾ ഉണ്ടായിത്തീർന്നു.

Verse 33

भानोस्तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास्तु मुहूर्तजाः कण्ठोरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णोरिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः स दृष्ट्वा मनसा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः द्वे चैव भाण्डवे तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सम्बाया धर्मतो घोषो नागवीथी च यामिजा

ഭാനു (സൂര്യൻ)യുടെ പുത്രന്മാർ ഭാനവന്മാർ; മുഹൂർത്തത്തിൽ നിന്ന് മുഹൂർത്തജന്മാർ ജനിച്ചു. (കാലവിഭാഗങ്ങളുടെ അധിദേവ-നാമഗണനയിൽ) സമ്ബായാ, ധർമതഃ, ഘോഷ, നാഗവീഥീ, യാമിജാ എന്നിവയും ചേർത്ത് പറയുന്നു.

Verse 34

पृथिवीविषयं सर्वमरुन्धत्यां व्यजायत सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्पा इन्दोर् नक्षत्रतः सुताः

പൃഥ്വിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എല്ലാം അരുന്ധതിയിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചു. സംകല്പയിൽ നിന്ന് സംകല്പന്മാർ ജനിച്ചു—നക്ഷത്രപരമ്പരയിലൂടെ ചന്ദ്രന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 35

आपो ध्रुवञ्च सोमञ्च धरश् चैवानिलोनलः प्रत्यूषश् च प्रभावश् च वसवोष्टौ च नामतः

ആപ, ധ്രുവ, സോമ, ധര; അനിലയും അനലയും; കൂടാതെ പ്രത്യൂഷയും പ്രഭാവവും—ഇവരാണ് നാമതഃ അഷ്ട വസുക്കൾ.

Verse 36

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा ध्रुवस्य कालो लोकान्तो वर्चाः सोमस्य वै सुतः

ആപയ്ക്ക് വൈതണ്ഡ്യൻ എന്ന പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ ശ്രമൻ, ശാന്തൻ, മുനി എന്ന മുനിയും ഉണ്ടായിരുന്നു. ധ്രുവനിൽ നിന്ന് കാലനും ലോകാന്തനും ജനിച്ചു; സോമന്റെ പുത്രൻ വർചാ ആയിരുന്നു.

Verse 37

धरस्य पुत्रो द्रविणो हुतहव्यवहस् तथा मनोहरायाः शिशिरः प्राणोथ रमणस् तथा

ധരയുടെ പുത്രൻ ദ്രവിണൻ; അതുപോലെ ഹുതഹവ്യവഹനും ഉണ്ട്. മനോഹരയിൽ നിന്ന് ശിശിരൻ, പ്രാണൻ, കൂടാതെ രമണൻ ജനിച്ചു.

Verse 38

पुरोजवोनिलस्यासीदविज्ञातो ऽनलस्य च अग्निपुत्रः कुमारश् च शरस्तम्बे व्यजायत

പുരോജവൻ അനിലൻ (വായു)യിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; അനലൻ (അഗ്നി)ക്കും അവൻ അജ്ഞാതനായിരുന്നു. അഗ്നിപുത്രനായ കുമാരൻ ശറപ്പുല്ലുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ജനിച്ചു.

Verse 39

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्टजः कृत्तिकातः कार्त्तिकेयो यतिः सनत्कुमारकः

അവന് (സ്കന്ദൻ/കാർത്തികേയൻ) ഉള്ള നാമങ്ങൾ—ശാഖ, വിശാഖ, നൈഗമേയ, പൃഷ്ടജ, കൃത്തികാത, കാർത്തികേയ, യതി, സനത്കുമാരക.

Verse 40

प्रत्यूषाद्देवलो जज्ञे विश्वकर्मा प्रभावतः कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानाञ्च वर्धकिः

പ്രത്യൂഷയിൽ നിന്ന് ദേവലൻ ജനിച്ചു; പ്രഭാവയിൽ നിന്ന് വിശ്വകർമ്മൻ—ആയിരം ശില്പങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും ദേവന്മാരുടെ വർധകി (മുഖ്യ ശില്പി)യും ആകുന്നു.

Verse 41

मनुष्याश्चोप्जीवन्ति शिल्पं वै भूषणादिकं सुरभी कश्यपाद्रुद्रानेकादश विजज्ञुषी

മനുഷ്യർ ശില്പപ്രവൃത്തികളാൽ—ആഭരണാദികളുടെ നിർമ്മാണം മുതലായവയാൽ—ജീവിക നേടുന്നു. സുരഭി കശ്യപനാൽ ഏകാദശ രുദ്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 42

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती स्तकपाठः धर्मश् चैवानिलोनल इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः धरिष इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः मरणस्तथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः जातः सनत्कुमारत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः युवती इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अजैकपादहिर्ब्रघ्नस्त्वष्टा रुद्राश् च सत्तम

മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താലും തപശ്ശക്തിയാലും പരിപാകം പ്രാപിച്ച ആ സതി, ഹേ ശ്രേഷ്ഠനേ, അജൈകപാദൻ, അഹിർബുധ്ന്യൻ, ത്വഷ്ടാ എന്നിവരെയും രുദ്രഗണങ്ങളെയും പ്രസ്ഫുടമാക്കി.

Verse 43

त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश्चापराजितः

ത്വഷ്ടാവിന്റെ ശ്രീമാനായ പുത്രൻ വിശ്വരൂപൻ മഹായശസ്സുള്ളവൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ഹരൻ, ബഹുരൂപൻ, ത്ര്യംബകൻ, അപരാജിതൻ.

Verse 44

वृषाकपिश् च शम्भुश् च कपर्दी रैवतस् तथा मृगव्याधस्य सर्पश् च कपाली दश चैककः रुद्राणां च शतं लक्षं यैर् व्याप्तं सचराचरं

വൃഷാകപി, ശംഭു, കപർദീ, റൈവത; മൃഗവ്യാധ, സർപ്പ, കപാലീ, ദശ, ഏകക—ഈ നാമരൂപങ്ങളാൽ ലക്ഷത്തോളം രുദ്രന്മാർ ചരാചരമായ സർവ്വജഗത്തെയും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.