Adhyaya 47: The Rite of Śrāvaṇa Bright-Fortnight Dvādaśī (Dāmodara Worship) and the Exemplum of King Nṛga
Śrāvaṇa-śukla-dvādaśīvrata-vidhiḥ (Dāmodara-pūjā) tathā Nṛga-rāja-upākhyānam
Ritual-Manual and Didactic Narrative (Vrata-Māhātmya)
ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວະຣາຫະ–ປຣິຖະວີ ບົດນີ້ນໍາເສີນວິທີປະຕິບັດວຣະຕະ Śrāvaṇa śukla-dvādaśī ຕາມສຽງອໍານາດຂອງ ດຸຣວາສະ ແລະ ວາມະເທວະ ເປັນແບບຢ່າງປະເພນີ. ພິທີບູຊາ ດາໂມດະຣະ ກໍານົດການຈັດວາງນາມພຣະວິສນຸລົງໃນອະວະຍະວະແບບ aṅga-nyāsa (ດາໂມດະຣະ, ຮຶສີເກສະ, ສະນາຕະນະ, Śrīvatsadhārin, ຈັກຣະປາṇິ, ຮະຣິ, ມຸຍຊະເກສະ, ພັດຣາ ແລະອື່ນໆ), ການຕັ້ງກຸມພະ, ການວາງຜ້າ, ແລະການໃຫ້ທານແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ເວທ. ຕໍ່ມາມີມາຫາດມະຍະເປັນຫຼັກຖານ: ພຣະຣາຊາ ນຶກຣະ ຜູ້ເຄີຍເກີດເປັນ śūdra ໃນຊາດກ່ອນ ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງໃນປ່າອັນອັນຕະລາຍໂດຍການປາກົດດຸດເທວີ ທີ່ສັງຫານຜູ້ຈູ່ໂຈມ mleccha—ອະທິບາຍວ່າເປັນອໍານາດປົກປ້ອງຂອງການຖືວຣະຕະ Śrāvaṇa-dvādaśī. ບົດນີ້ເນັ້ນວິໄນໃນການປະຕິບັດ, ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕໍ່ສັງຄົມຜ່ານທານ, ແລະການປົກປ້ອງຜູ້ອ່ອນແອໃນພູມທັດທີ່ເປັນປະປັກສັດຕູ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 47
Verse 1
दुर्वासा उवाच । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी । अर्चयेत् परमं देवं गन्धपुष्पैर्जनार्नम् ॥ ४७.१ ॥
ດຸຣະວາສາ ກ່າວວ່າ: «ໃນວັນດວາດະຊີ ໃນຂ້າງຂຶ້ນຂອງເດືອນສຣາວະນະ ຄວນນະມັດສະການພຣະເທວະສູງສຸດ ດ້ວຍເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້ ໂດຍເອີ້ນພຣະອົງວ່າ ‘ຈະນາຣະນ’».
Verse 2
दामोदराय पादौ तु हृषीकेशाय वै कटिम् । सनातनेति जठरमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४७.२ ॥
«ຄວນອຸທິດພຣະບາດແກ່ ດາໂມດະຣະ; ອຸທິດສ່ວນແອວແກ່ ຮຣິສີເກຊະ; ອຸທິດທ້ອງພ້ອມຖ້ອຍຄໍາ ‘ສະນາຕະນ’; ແລະອຸທິດອົກແກ່ຜູ້ທີ່ຊົງເຄື່ອງໝາຍ ສຣີວັດສະ».
Verse 3
चक्रपाणयेति भुजौ कण्ठं च हरये तथा । मुञ्जकेशाय च शिरो भद्रायेति शिखां तथा ॥ ४७.३ ॥
ເມື່ອສະດຸດສຽງ «ແດ່ ຈັກຣະປານິ» ຈົ່ງກຳນົດໄວ້ທີ່ແຂນທັງສອງ; ແລະກຳນົດຄໍໃຫ້ແດ່ ຮະຣິ. ຫົວໃຫ້ແດ່ ມຸນຈະເກສ; ແລະສິຂາ (ຈຸກຜົມ) ໃຫ້ແດ່ ພັດຣາ.
Verse 4
एवं सम्पूज्य संस्थाप्य कुम्भं पूर्ववदेव तु । विन्यस्य वस्त्रयुग्मं तु तस्योपरि ततो न्यसेत् ॥ ४७.४ ॥
ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ບູຊາຢ່າງຄົບຖ້ວນ ແລະສະຖາປະນາກຸມພະ (kumbha) ຕາມເກົ່າແທ້ໆແລ້ວ, ຈົ່ງວາງຜ້າເປັນຄູ່ໄວ້ເທິງນັ້ນ; ແລ້ວຈຶ່ງວາງສິ່ງນັ້ນໄວ້ເທິງກຸມພະນັ້ນ.
Verse 5
काञ्चनं देवदेवं तु दामोदरसनामकम् । तमभ्यर्च्य विधानॆन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् ॥ ४७.५ ॥
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈົ່ງບູຊາພຣະ «ເທວະແຫ່ງເທວະທັງປວງ» ຜູ້ເປັນທອງ ມີນາມວ່າ ດາໂມດະຣະ (Dāmodara) ຕາມພິທີກຳນົດ ດ້ວຍຂອງຫອມ ດອກໄມ້ ແລະເຄື່ອງບູຊາອື່ນໆ ຕາມລຳດັບ.
Verse 6
प्राग्वत् तं ब्राह्मणे दद्याद् वेदवेदाङ्गपारगे । एवं नियमयुक्तस्य प्रभावं तच्छृणुष्व मे ॥ ४७.६ ॥
ເຊັ່ນເກົ່າ ຈົ່ງມອບສິ່ງນັ້ນໃຫ້ແກ່ພຣາຫມະນະ ຜູ້ຊຳນານໃນເວດະ ແລະເວດາງຄະ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຟັງຈາກເຮົາເຖິງອານຸພາບຂອງຜູ້ມີນິຍະມະ ແລະວິໄນປະພຶດ.
Verse 7
एष ते विधिरुद्दिष्टः श्रावणे मासि वै विभो । एतस्याश्च प्रभावं यत् शृणु पापप्रणाशनम् ॥ ४७.७ ॥
ໂອ ຜູ້ມີອຳນາດ, ວິທີການນີ້ໄດ້ຖືກຊີ້ແນະໃຫ້ເຈົ້າໃນເດືອນ ສຣາວະນະ (Śrāvaṇa). ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງອານຸພາບຂອງມັນ—ອັນເປັນການທຳລາຍບາບແລະຄວາມຜິດ.
Verse 8
पुरा कृतयुगे राजा नृगो नाम महाबलः । बभ्राम स वनं घोरं मृगयासक्तमानसः ॥ ४७.८ ॥
ໃນການກ່ອນ ໃນຍຸກກຣິຕະ ມີກະສັດນາມ ນຣຶກະ ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງໃຫຍ່. ດ້ວຍໃຈຕິດພັນການລ່າສັດ ພຣະອົງໄດ້ພາຕົນເຂົ້າໄປໃນປ່າອັນນ່າຢ້ານກົວ.
Verse 9
स कदाचित् तुरङ्गेण हृतो दूरं महद्वनम् । व्याघ्रसिंहगजाकीर्णं दस्युसर्पनिषेवितम् ॥ ४७.९ ॥
ຄັ້ງໜຶ່ງ ພຣະອົງຖືກມ້າພາໄປໄກ ຈົນເຖິງປ່າໃຫຍ່. ປ່ານັ້ນເຕັມໄປດ້ວຍເສືອ ສິງ ແລະຊ້າງ ແລະມີໂຈນກັບງູມາຊຸມນຸມຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 10
एकाकी तत्र राजा तु अश्वं मुच्य तरोरधः । स्वयं कुशमथास्तीर्य सुप्तो दुःखसमन्वितः ॥ ४७.१० ॥
ທີ່ນັ້ນ ກະສັດຢູ່ພຽງລຳພັງ ໄດ້ປ່ອຍມ້າໄວ້ໃຕ້ຕົ້ນໄມ້. ແລ້ວພຣະອົງປູຫຍ້າກຸສະດ້ວຍຕົນເອງ ແລະນອນຫຼັບດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ.
Verse 11
तावत् तत्रैव लुब्धानां सहस्राणि चतुर्दश । आगतानि मृगान् हन्तुं रात्रौ राज्ञः समन्ततः ॥ ४७.११ ॥
ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ມີນັກລ່າສັດຈຳນວນ ສິບສີ່ພັນ ມາຮອດໃນຍາມຄ່ຳ ແລະລ້ອມກະສັດໄວ້ທຸກດ້ານ ໂດຍປາດຖະໜາຈະຂ້າກວາງ.
Verse 12
तत्रापश्यन्त ते सुप्तं हेमरत्नविभूषितम् । नृगं राजानमत्युग्रं श्रिया परमया युतम् ॥ ४७.१२ ॥
ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາເຫັນກະສັດນຣຶກະນອນຫຼັບ ປະດັບດ້ວຍຄຳ ແລະແກ້ວມະນີ. ພຣະອົງນ່າກະຫຼັງຢ່າງຍິ່ງ ແລະມີສິຣິອັນສູງສຸດ.
Verse 13
ते गत्वा त्वरितं व्याधाः स्वभर्त्रे संन्यवेदयन् । सोऽपि रत्नसुवर्णार्थं राजानं हन्तुमुद्यतः ॥ ४७.१३ ॥
ພວກນາຍພານໄດ້ໄປຢ່າງຮວດເຮັດ ແລະແຈ້ງຂ່າວແກ່ຫົວໜ້າຂອງຕົນ; ຫົວໜ້ານັ້ນກໍເພາະຫວັງໄດ້ເພັດພອຍແລະຄຳ ຈຶ່ງອອກໄປດ້ວຍໃຈຈະຂ້າພະຣາຊາ.
Verse 14
तुरगस्य च हेतोस्तु निस्त्रिंशा वनचारिणः । राजानं सुप्तमासाद्य निगृहीतुं प्रचक्रमुः ॥ ४७.१४ ॥
ແຕ່ເພາະເຫດແຫ່ງມ້າ ພວກຄົນຢູ່ປ່າຜູ້ຖືດາບ ໄດ້ເຂົ້າໄປພົບພະຣາຊາຍາມທີ່ພະອົງຫຼັບ ແລະເລີ່ມຈັບກຸມພະອົງ.
Verse 15
तावद् राज्ञः शरीरात् तु श्वेताभरणभूषिता । नारी काचित् समुत्तस्थौ स्त्रक्चन्दनविभूषिता । उत्थाय चक्रमादाय ते म्लेच्छा विनिपातिताः ॥ ४७.१५ ॥
ໃນຂະນະນັ້ນ ຈາກກາຍຂອງພະຣາຊາ ມີນາງຜູ້ໜຶ່ງລຸກຂຶ້ນ ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບສີຂາວ ແລະຕົກແຕ່ງດ້ວຍພວງດອກໄມ້ກັບຈັນທະນ໌. ນາງລຸກຂຶ້ນຖືຈັກຣາ ແລະຟາດລົງພວກມເລັດຈະເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 16
दस्यून् निहत्य सा देवी तस्य राज्ञस्तनुं पुनः । प्रविशन्त्याशु राजा अपि प्रतिबुद्धोऽथ दृष्टवान् । म्लेच्छांस्तु निहतान् दृष्ट्वा सा स्वमूर्त्तिलयं गता ॥ ४७.१६ ॥
ນາງເທວີໄດ້ຂ້າພວກໂຈນແລ້ວ ກໍເຂົ້າກັບໄປໃນກາຍຂອງພະຣາຊາອີກຄັ້ງ. ພະຣາຊາກໍຕື່ນຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ ແລະໄດ້ເຫັນ; ເມື່ອເຫັນພວກມເລັດຈະນອນຕາຍ ນາງກໍຖອນຄືນ ແລະລະລາຍກັບໄປສູ່ຮູບພາບຂອງນາງເອງ.
Verse 17
अश्वमारुह्य स पुनर्वामदेवाश्रमं ययौ । तत्रापृच्छदृषिं भक्त्या का स्त्री के ते निपातिताः । एतत्कार्यमृषे मह्यं कथयस्व प्रसीद मे ॥ ४७.१७ ॥
ພະອົງຂຶ້ນຂີ່ມ້າ ແລ້ວໄປອີກຄັ້ງຫາອາສຣົມຂອງວາມະເທວະ. ທີ່ນັ້ນພະອົງຖາມລະສີດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບສັດທາວ່າ: “ນາງນັ້ນແມ່ນໃຜ, ແລະຜູ້ທີ່ຖືກຟາດລົງເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນໃຜ? ຂໍທ່ານລະສີໂປດບອກເລື່ອງນີ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 18
वामदेव उवाच । त्वमासीच्छूद्रजातीय अन्यजन्मनि पार्थिव । तत्र त्वया ब्राह्मणस्य प्रेषणं कुर्वता श्रुता । श्रावणस्य तु मासस्य शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥ ४७.१८ ॥
ວາມເທວະເວົ້າວ່າ: «ໂອ ກະສັດ, ໃນຊາດອື່ນໜຶ່ງ ເຈົ້າເກີດໃນຊົນຊັ້ນຊູດຣະ. ໃນນັ້ນ ເມື່ອເຈົ້າກຳລັງສົ່ງພຣາຫມັນເປັນທູດ ເຈົ້າໄດ້ຍິນເຖິງວັນດວາດະຊີ ໃນປັກສະສວ່າງ ຂອງເດືອນສຣາວະນະ»។
Verse 19
सविधानात् त्वया राजन् भक्त्या वै समुपोषिता । उपोषितायां तस्यां तु राज्यं लब्धं त्वयानघ ॥ ४७.१९ ॥
ໂອ ກະສັດ, ຕາມພິທີທີ່ກຳນົດໄວ້ ເຈົ້າໄດ້ຖືອຸໂປສະຖະ/ວຣະຕະນັ້ນດ້ວຍສັດທາ. ເມື່ອການຖືນັ້ນສຳເລັດ ເຈົ້າ—ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ໄດ້ຮັບອານາຈັກ.
Verse 20
सर्वापत्सु च सा देवी भवन्तं परिरक्षति । यया विनिहताः क्रूरा म्लेच्छाः पापसमन्विताः । भवांश्च रक्षितो राजन् श्रावणद्वादशी तु सा ॥ ४७.२० ॥
ແລະໃນຄວາມພິບັດທັງປວງ ພຣະເທວີນັ້ນຄຸ້ມຄອງເຈົ້າ. ໂດຍນາງ ພວກມເລັດຊະຜູ້ໂຫດຮ້າຍ ຜູ້ປະກອບບາບ ຖືກທຳລາຍ. ແລະເຈົ້າກໍໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ, ໂອ ກະສັດ; ນາງນັ້ນແທ້ແມ່ນ ສຣາວະນະ-ດວາດະຊີ.
Verse 21
एकैव पाति चापत्सु राज्यं एकैव यच्छति । किं पुनर्द्वादशैतास्तु येनेन्द्रं न ददुः पदम् ॥ ४७.२१ ॥
ຜູ້ດຽວກໍປົກປ້ອງອານາຈັກໃນຍາມພິບັດ, ຜູ້ດຽວກໍປະທານຜົນໄດ້. ແລ້ວຈະກ່າວຢ່າງໃດກັບທັງສິບສອງນັ້ນ—ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ມອບຕຳແໜ່ງອຳນາດແກ່ອິນທຣະ?
Inside Adhyaya 47
How it unfolds
- Where it opens
Varāha instructs Pṛthivī in a vrata framed as received tradition: Durvāsas transmits the observance, and Vāmadeva’s āśrama-lineage functions as an authoritative setting for correct procedure.
- Central event
Prescription of the Śrāvaṇa śukla-dvādaśī Dāmodara-worship: limb-wise name-assignment (aṅga-nyāsa style) to Viṣṇu, kumbha installation, cloth placement, and concluding dāna to a Veda-versed brāhmaṇa; the ritual is then validated by a māhātmya exemplum.
- Climax resolution
Narrative proof peaks when King Nṛga, endangered in a ghoravana by mleccha/dasyu attackers, is saved by a goddess-like protective manifestation who slays the assailants; the rescue is explicitly explained as the fruit of having observed Śrāvaṇa-dvādaśī in a prior context, resolving the crisis and establishing the vrata’s apad-rakṣā power.
- Closing phalashruti
Implied phala: protection in calamity, stabilization of life amid hostile environments, and merit amplified through disciplined fasting/niyama plus socially responsible gifting to a learned brāhmaṇa.
Geographical context
Ghora-vana (dangerous forest); Vāmadevāśrama (hermitage of Vāmadeva).
Tirtha focus
- Pilgrimage MeritNot a tirtha-māhātmya chapter; merit is primarily vrata-based, with āśrama-space functioning as a sanctifying locus for correct observance and transmission.
Ritual instructions
- Primary RitualŚrāvaṇa māsa śukla-pakṣa Dvādaśī vrata: Dāmodara/Viṣṇu-pūjā with aṅga-nyāsa-style nāma-vinyāsa, kumbha-sthāpana, vastra-arpana, and brāhmaṇa-dāna.
- BenefitVrata-māhātmya emphasizes apad-rakṣā (protection in crisis), accumulation of puṇya through disciplined observance, and moral order reinforced by dāna to learned custodians of śruti-smṛti.
The narrative frame
- Varāha (teaching voice; with Durvāsas and Vāmadeva cited as authoritative transmitters within the tradition)Pṛthivī · Instructional and prescriptive (vrata-manual tone) followed by confirmatory exemplum (māhātmya) to secure faith in practice.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta with Vīra-adbhuta inflection
- Emotional ProgressionCalm procedural instruction → heightened tension in the ghoravana crisis → awe and relief at the goddess-like intervention → settled confidence in the vrata’s protective efficacy and the stabilizing role of dāna.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityText does not mandate a specific tirtha; practice is home/temple-feasible. If desired, observe in a Viṣṇu temple setting or an āśrama-associated shrine to mirror the Vāmadeva-āśrama authority motif.
- Best SeasonŚrāvaṇa māsa (monsoon season; timing governed by lunar calendar for śukla Dvādaśī).
- Related FestivalŚrāvaṇa Śukla Dvādaśī (Dvādaśī vrata; Dāmodara/Viṣṇu-focused observance)
Frequently Asked Questions
The text links disciplined observance (niyama and upavāsa) with social duty (dāna to a learned brāhmaṇa) and frames ritual practice as a stabilizing force during crisis (apad-rakṣā), illustrated through a narrative where protective power intervenes against violence in a forest setting.
The observance is specified for Śrāvaṇa māsa during the śukla-pakṣa on dvādaśī (the 12th lunar day of the bright fortnight).
While not a direct ecological treatise, the chapter situates moral order within a hazardous forest ecology (ghora-vana with predators and bandits), implying that disciplined conduct and protective governance reduce harm in vulnerable landscapes—an indirect model of maintaining terrestrial safety and stability within the Varāha–Pṛthivī didactic horizon.
Durvāsas (sage authority), Vāmadeva (ṛṣi with an āśrama), and King Nṛga (royal figure used for exemplum). Social categories appear via references to a prior śūdra birth and to mleccha/dasyu attackers as cultural outsiders in the narrative.
Ask anything about Adhyaya 47 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.