Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

त्यजैनं रोहिणीमार्गं सांप्रतं त्वं शनैश्चर । मद्वाक्यादन्यथाऽहं त्वां नयिष्यामि यमक्षयम्

Transliteration

tyajainaṃ rohiṇīmārgaṃ sāṃprataṃ tvaṃ śanaiścara | madvākyādanyathā'haṃ tvāṃ nayiṣyāmi yamakṣayam

Translation

“ຈົ່ງລະທິ້ງເສັ້ນທາງ Rohiṇī ນີ້ໃນບັດນີ້ເດີ, Śanaiścara. ຖ້າເຈົ້າຂັດຄໍາຂ້ອຍ ຂ້ອຍຈະນໍາເຈົ້າໄປສູ່ສໍານັກຂອງພຣະຍົມ (Yama)”।

Word by Word

• त्यज: abandon/leave
• त्यज: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद

• एनम्: this (one/it)
• एनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — सर्वनाम-रूप

• रोहिणीमार्गम्: the path of Rohiṇī
• रोहिणीमार्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी + मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रोहिण्याः मार्गः)

• सांप्रतम्: now
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (at present/now)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Addressed subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन — उत्तम/मध्यम-पुरुष-सर्वनाम (2nd person pronoun)

• शनैश्चर: O Śanaiścara
• शनैश्चर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शनैश्चर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन

• मद्वाक्यात्: from my word/command
• मद्वाक्यात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: मद् (सर्वनाम) + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मम वाक्यम्) — ‘from my word’

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (otherwise)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन — उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन — मध्यमपुरुष-सर्वनाम

• नयिष्यामि: I will lead/take
• नयिष्यामि: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नी (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• यमक्षयम्: to Yama’s realm
• यमक्षयम्: Gati-karma (Destination object/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: यम + क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (यमस्य क्षयः/यमक्षयः) — ‘Yama’s abode/realm of Yama’

Speaker

Daśaratha

Visual Art Cues

Scene: The hero confronts Śani and commands him to abandon Rohiṇī’s path; the threat of being sent to Yama’s realm hangs in the air, with Yama’s shadowy presence implied.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Śanaiścara
• Rohiṇī
• Yama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma includes firm, righteous restraint of harmful influences; authority must be exercised for protection, not ego.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse belongs to a tīrtha-māhātmya chapter, but this line emphasizes the moral drama rather than naming the tīrtha explicitly.

What ritualistic prescription is mentioned?

None stated here; the focus is on a dhārmic warning to avert harm.