Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तप्तस्तं गालवः प्राह मा त्वं दुःखपदं व्रज । मद्वाक्यात्पुत्रकं वृक्षं विष्णुसंज्ञं द्रुतं कुरु

Transliteration

taptastaṃ gālavaḥ prāha mā tvaṃ duḥkhapadaṃ vraja | madvākyātputrakaṃ vṛkṣaṃ viṣṇusaṃjñaṃ drutaṃ kuru

Translation

ດ້ວຍຄວາມເມດຕາສົງສານ ກາລະວະໄດ້ກ່າວແກ່ລາວວ່າ: “ຢ່າເຂົ້າໄປສູ່ພາວະແຫ່ງຄວາມໂສກ. ດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຂອງຂ້າ ຈົ່ງຮັບເອົາຕົ້ນໄມ້ນີ້ເປັນລູກຊາຍໂດຍໄວ ແລະຕັ້ງນາມວ່າ ‘ວິສນຸ’.”

Word by Word

• तप्तः: afflicted; distressed
• तप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (गालवः इति विशेषण)

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• गालवः: Gālava
• गालवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गालव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• प्राह: said
• प्राह: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अह्/ब्रू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मा: do not
• मा: Pratishedha (Prohibition)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• दुःखपदम्: state/condition of sorrow
• दुःखपदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दुःखस्य पदम्)

• व्रज: go
• व्रज: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• मत्: my
• मत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-एकवचनार्थे (Genitive sense) अव्ययवत्-प्रयोग; (वाक्यात् इति पदस्य विशेषण)

• वाक्यात्: from (my) statement; by my words
• वाक्यात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• पुत्रकम्: a son (as one)
• पुत्रकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; (वृक्षम् इति विशेषण/उपपद-निर्देशः—‘as a son’)

• वृक्षम्: a tree
• वृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• विष्णुसंज्ञम्: named ‘Viṣṇu’
• विष्णुसंज्ञम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु + संज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विष्णोः संज्ञा यस्य)

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• कुरु: make; do
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Tīrthamāhātmya)

Visual Art Cues

Scene: Gālava, compassionate, raises a hand in reassurance; beside them an aśvattha sapling/tree is indicated as the future ‘son’, with a subtle Viṣṇu-symbol (śaṅkha-cakra) motif suggested near the leaves.

Characters & Entities

• Gālava
• Viṣṇu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma offers remedial paths even in distress—devotional acts and sanctifying nature (tree) can transform grief into merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative is moving toward the puṇya-region connected with Hāṭakeśvara-kṣetra in the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

To ritually accept a tree as one’s ‘son’ and name it “Viṣṇu,” a Purāṇic act of sanctification and dhārmic substitution.