Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अद्येयं कार्तिकी पुण्या कृत्तिकायोगसंयुता । यस्यां स्नाने नरैः श्रेयः प्राप्यते पुष्करोदके । आद्यं तु पुष्करं दूरे न गन्तुं शक्यतेऽधुना

Transliteration

adyeyaṃ kārtikī puṇyā kṛttikāyogasaṃyutā | yasyāṃ snāne naraiḥ śreyaḥ prāpyate puṣkarodake | ādyaṃ tu puṣkaraṃ dūre na gantuṃ śakyate'dhunā

Translation

ມື້ນີ້ແມ່ນວັນກາຣຕຕິກີອັນສັກສິດ ປະກອບດ້ວຍການປະສານຂອງກຣິຕຕິກາ; ຜູ້ໃດອາບນ້ຳໃນນ້ຳພຸສກະຣະໃນວັນນີ້ ຈະໄດ້ຮັບຄຸນຄ່າທາງທຳ. ແຕ່ພຸສກະຣະເດີມນັ້ນຢູ່ໄກ ແລະບັດນີ້ບໍ່ອາດໄປໄດ້.

Word by Word

• अद्य: today
• अद्य: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (today/now)

• इयम्: this
• इयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कार्तिकी: Kārtikī (day)
• कार्तिकी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्तिकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुण्या: holy
• पुण्या: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'कार्तिकी' इति विशेषण

• कृत्तिकायोगसंयुता: joined with Kṛttikā-yoga
• कृत्तिकायोगसंयुता: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्तिका (प्रातिपदिक) + योग (प्रातिपदिक) + संयुत (प्रातिपदिक/क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (कृत्तिकायोगेन संयुता)

• यस्याम्: in which (day)
• यस्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (referring to 'कार्तिकी')

• स्नाने: in bathing
• स्नाने: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• नरैः: by men
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• श्रेयः: spiritual good
• श्रेयः: Karma (Result/object attained/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्यते: is obtained
• प्राप्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is obtained)

• पुष्करोदके: in the water of Puṣkara
• पुष्करोदके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक) + उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पुष्करस्य उदकम्)

• आद्यम्: the first
• आद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'पुष्करम्' इति विशेषण

• तु: but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अवधारण-अव्यय (but/indeed)

• पुष्करम्: Puṣkara (the first)
• पुष्करम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दूरे: far away
• दूरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (locative of state: at a distance)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: Karma (Complement of ability/कर्म)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययवत्; 'शक्यते' इत्यस्य पूरक

• शक्यते: is possible
• शक्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (it is possible)

• अधुना: now
• अधुना: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अधुना (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (now)

Speaker

Viśvāmitra (embedded thought/utterance reported by Sūta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Puṣkaratraya / Puṣkara-udaka (local manifestation)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Viśvāmitra speaks to himself in resolve: the sky marked by Kṛttikā stars, three lotus-filled pools nearby; a distant horizon suggests faraway Puṣkara, unreachable now.

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Kārttikī
• Kṛttikā
• Puṣkara (waters)
• Ādya Puṣkara (primary Puṣkara)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When sacred time arrives, one should not miss dharma due to distance; a nearby sanctified tīrtha can confer the intended merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Puṣkara waters in the local Puṣkara-traya, contrasted with the distant “Ādya Puṣkara.”

What ritualistic prescription is mentioned?

Kārttikī bathing in Puṣkara water—especially under the Kṛttikā conjunction—is said to yield śreyas (spiritual good).