Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 33

Devanagari script

भास्कर उवाच । एष विंध्याचलोऽस्माकं मार्गमावृत्य संस्थितः । स्पर्द्धया गिरिमुख्यस्य सुमेरोर्मुनिसतम

Transliteration

bhāskara uvāca | eṣa viṃdhyācalo'smākaṃ mārgamāvṛtya saṃsthitaḥ | sparddhayā girimukhyasya sumerormunisatama

Translation

ພຣະພາສກະ ກ່າວວ່າ: «ພູວິນທະຍະນີ້ ຢືນຂວາງທາງຂອງພວກເຮົາ ເນື່ອງຈາກຄວາມແຂ່ງຂັນກັບພູສຸເມຣຸ ຜູ້ເປັນຈອມພູ—ໂອ ມຸນີຜູ້ປະເສີດ!»

Word by Word

• भास्करः: Bhāskara (the Sun)
• भास्करः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — Nominative singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् — Perfect 3rd person singular

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — Nominative singular

• विंध्याचलः: the Vindhya mountain
• विंध्याचलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विंध्य (प्रातिपदिक) + अचल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (विंध्यः अचलः); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — Proper noun, nominative singular

• अस्माकम्: our
• अस्माकम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् — Genitive plural

• मार्गम्: path
• मार्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् — Accusative singular

• आवृत्य: having blocked
• आवृत्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: आ-वृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund) — having covered/blocked

• संस्थितः: is standing, has remained
• संस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-स्था (धातु)
• Form: कृदन्तः; क्त-प्रत्ययान्तः (PPP); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् — PPP ‘standing/remaining’

• स्पर्द्धया: out of rivalry
• स्पर्द्धया: Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: स्पर्द्धा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् — Instrumental singular

• गिरिमुख्यस्य: of the chief of mountains
• गिरिमुख्यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरीणां मुख्यः); पुल्लिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् — Genitive singular

• सुमेरोः: of Sumeru
• सुमेरोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सुमेरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् — Genitive singular

• मुनिसत्तम: O best of sages
• मुनिसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः; पुल्लिङ्गः, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम् — Vocative singular

Speaker

Bhāskara (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vindhyācala (as sacred mountain complex; implied)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Muni-sattama (the sage; Agastya implied by prior feats)

Visual Art Cues

Scene: Bhāskara (the Sun) speaks, pointing to the towering Vindhya ridge swelling upward, blocking the luminous solar chariot’s path; in the far cosmic background rises golden Meru, the axis of the worlds.

Characters & Entities

• Bhāskara (Sūrya)
• Vindhyācala
• Sumeru

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pride and rivalry disturb cosmic harmony; the wise are invoked to restore balance and right order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vindhyācala is the key geographic entity introduced here, framing the māhātmya’s sacred-geography narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse introduces a cosmic problem (obstruction of the Sun’s course).