Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पशुमुख उवाच यदाचरन्ति विद्वांसः सदा धर्मपरायणाः । तदेव विदुषा कार्यमात्मनो हितमिच्छता

Transliteration

paśumukha uvāca yadācaranti vidvāṃsaḥ sadā dharmaparāyaṇāḥ | tadeva viduṣā kāryamātmano hitamicchatā

Translation

ປະສຸມຸກກ່າວວ່າ: «ສິ່ງໃດທີ່ນັກຮູ້ຜູ້ອຸທິດຕົນແກ່ທຳມະ ປະພຶດຢູ່ເປັນນິດ—ນັ້ນແຫຼະຄວນເຮັດໂດຍຜູ້ສະຫລາດຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດແທ້ແກ່ຕົນ»។

Word by Word

• पशुमुखः: Paśumukha (one with an animal-face)
• पशुमुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पशु (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि (पशोः मुखं यस्य सः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

• यत्: what/that which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative)

• आचरन्ति: practice/perform
• आचरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + चर् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• विद्वांसः: the wise
• विद्वांसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• सदा: always
• सदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)

• धर्मपरायणाः: devoted to dharma
• धर्मपरायणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष (धर्मे परायणः = devoted to dharma)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (demonstrative)

• एव: indeed/only
• एव: Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• विदुषा: by a wise person
• विदुषा: Kartr̥ (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्वस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• कार्यम्: should be done
• कार्यम्: Kriya (Obligation/विधि)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: तव्यत्/यत्-प्रत्ययान्त (gerundive), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (to be done)

• आत्मनः: for oneself/of oneself
• आत्मनः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• हितम्: welfare/good
• हितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of इच्छता)

• इच्छता: by (one) desiring
• इच्छता: Karana (Instrument/करण)
• Type: Verb
• Root: इष् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘by one desiring’

Speaker

Paśumukha

Visual Art Cues

Scene: Paśumukha delivers a concise ethical injunction, gesturing toward a group of learned dharma-followers as exemplars; the listener is urged to imitate their practice.

Characters & Entities

• Paśumukha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sadācāra matters: one should model life on the practices of truly learned, dharma-centered people.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it offers general guidance within the tīrtha-narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not a single rite; the prescription is to adopt the dharmic practices upheld by the wise (vidvāṃsaḥ).