Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

नागा ऊचुः । भोगानपि प्रभुंजाना न वयं तत्र पद्मज । शक्नुमो वस्तुमुर्व्यां नस्तस्मात्स्थानं प्रदर्शय । मर्यादया वर्तयामो यत्रस्था मानवैः समम्

Transliteration

nāgā ūcuḥ | bhogānapi prabhuṃjānā na vayaṃ tatra padmaja | śaknumo vastumurvyāṃ nastasmātsthānaṃ pradarśaya | maryādayā vartayāmo yatrasthā mānavaiḥ samam

Translation

ນາກທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ເກີດຈາກດອກບົວ! ແມ່ນແຕ່ພວກເຮົາຈະເສບສຸກກໍຕາມ ພວກເຮົາບໍ່ອາດຢູ່ອາໄສເທິງແຜ່ນດິນໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍຈົ່ງຊີ້ແນະສະຖານທີ່ອັນສົມຄວນ ເພື່ອໃຫ້ພວກເຮົາຢູ່ໃນຂອບເຂດອັນຖືກຕ້ອງ ແລະຢູ່ຮ່ວມກັບມະນຸດ»។

Word by Word

• नागाः: the Nāgas
• नागाः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: नाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• ऊचुः: said
• ऊचुः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्

• भोगान्: enjoyments
• भोगान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्ययम् (even/also)

• प्रभुञ्जानाः: while enjoying
• प्रभुञ्जानाः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र + भुज् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle) ‘प्रभुञ्जान’; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्तृविशेषणम्

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्ययम् (negation)

• वयम्: we
• वयम्: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम् (1st person pronoun)

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम्

• पद्मज: O lotus-born (Brahmā)
• पद्मज: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: पद्मज (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः (पद्मात् जातः); पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

• शक्नुमः: we are able
• शक्नुमः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: शक् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः, बहुवचनम्

• वस्तुम्: to dwell
• वस्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Indeclinable
• Root: वस् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त कृदन्त (infinitive)

• उर्व्याम्: on the earth
• उर्व्याम्: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• नः: for us/to us
• नः: सम्प्रदान (Recipient)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-विभक्तिः, बहुवचनम् (enclitic: of us/to us); अत्र चतुर्थी (dative) अधिकयुक्ता

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: हेतु/अपादान (Reason/Source)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (ablative)

• स्थानम्: a place
• स्थानम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रदर्शय: show (you)
• प्रदर्शय: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थकः), परस्मैपदम्, मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्

• मर्यादया: by/with propriety (due bounds)
• मर्यादया: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: मर्यादा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• वर्तयामः: we conduct ourselves / we live
• वर्तयामः: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (वर्तमानकालः), परस्मैपदम्, उत्तम-पुरुषः, बहुवचनम्; causative sense possible in usage, but form taken as denominative/causative ‘वर्तय’ from √वृत्

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम् (relative adverb: where)

• स्थाः: being situated
• स्थाः: कर्ता (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त ‘स्थ’ (standing/being); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; कर्तृविशेषणम् (we who are situated)

• मानवैः: with humans
• मानवैः: सह (Association)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• समम्: equally/together
• समम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगे अव्ययवत् (adverb: equally/together)

Speaker

Nāgas

Skanda Dialogue

Listener: Sages (frame); internal: Brahmā (Padmajā) addressed by nāgas

Visual Art Cues

Scene: Nāga chiefs speak with folded hands to the Lotus-born (Brahmā): they acknowledge pleasures but request a rightful place on earth to live alongside humans within due bounds.

Characters & Entities

• Nāgas
• Brahmā (Padmaja)
• Mānava (humans)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True dharma is living within maryādā—right limits—so that different beings can coexist without harm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This request sets up the later designation of a specific kṣetra for Nāgas on earth—identified shortly as Cāmatkārapura.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse emphasizes ethical restraint and a sanctioned place of residence.