Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

इत्युक्त्वा सा भगवती देवतानां वरप्रदा । विष्णुं महेश्वरं चैव प्रोवाच कुपिता भृशम्

Transliteration

ityuktvā sā bhagavatī devatānāṃ varapradā | viṣṇuṃ maheśvaraṃ caiva provāca kupitā bhṛśam

Translation

ເມື່ອນາງເທວີຜູ້ປະທານພອນແກ່ເທວະດາ ໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ນາງກໍໄດ້ກ່າວຕໍ່ພຣະວິສນຸ ແລະ ພຣະມະເຫສະວະຣ ດ້ວຍຄວາມໂກດຮ້າຍຢ່າງຫນັກ.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Vakya-parisamapti (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्ति-बोधक अव्यय (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त, त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भगवती: the Blessed Goddess
• भगवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवतानाम्: of the deities
• देवतानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• वरप्रदा: giver of boons
• वरप्रदा: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वरप्रदा (प्रातिपदिक; वर + प्रदा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वरं प्रददाति’ इति (giver of boons)

• विष्णुम्: Vishnu
• विष्णुम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन

• महेश्वरम्: Maheshvara (Great Lord, Shiva)
• महेश्वरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक; महा + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘महान् ईश्वरः’

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय

• प्रोवाच: she spoke/addressed
• प्रोवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• कुपिता: angered
• कुपिता: Kartṛ-visheshana (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (प्रातिपदिक; कुप्/कुप्य् धातु → कुपित, क्त/PPP)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त

• भृशम्: greatly
• भृशम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

Speaker

Narrator (contextual; reporting the Goddess’s speech)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: After granting boons, the Blessed Goddess—now fiercely angered—turns and speaks directly to Viṣṇu and Maheśvara, signaling an imminent decisive act.

Characters & Entities

• Bhagavatī (Goddess)
• Viṣṇu
• Maheśvara (Śiva)
• Devatā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Divine Mother governs even the gods, balancing boon-giving mercy with righteous severity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it functions as part of the chapter’s tīrtha narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription is stated in this verse.