Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 95

Devanagari script

सूत उवाच । एतद्वः सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि द्विजो त्तमाः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यस्माच्छेते जनार्दनः

Transliteration

sūta uvāca | etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi dvijo ttamāḥ | hāṭakeśvaraje kṣetre yasmācchete janārdanaḥ

Translation

ສູຕະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຜູ້ປະເສີດ, ຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ທ່ານທັງຫມົດຟັງແລ້ວ ຕາມທີ່ທ່ານຖາມ—ເຖິງເຂດສັກສິດຮາຕະເກສະວະຣະ, ເພາະທີ່ນັ້ນ ຈະນາຣະດະນະ ບັນທົມຢູ່ໃນການພັກອັນບໍລິສຸດ.

Word by Word

• सूतः: Sūta (the narrator)
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• वः: of you / for you
• वः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive) बहुवचन (enclitic form)

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying एतत्)

• आख्यातम्: told, explained
• आख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘has been told’

• यत्: which
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)

• पृष्टः: asked
• पृष्टः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-छ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘asked’ (agreeing with अहम् implied)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानाम् उत्तमाः)

• हाटकेश्वरजे: in/at (the place) of Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरजे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: हाटकेश्वर (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘born in/pertaining to Hāṭakeśvara’ (qualifying क्षेत्रे)

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• यस्मात्: from which / wherefrom
• यस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; relative

• शेते: lies, sleeps
• शेते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• जनार्दनः: Janārdana (Viṣṇu)
• जनार्दनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जनार्दन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: Sūta sits in a forest hermitage assembly, addressing attentive brāhmaṇas; behind him a mental map of Hāṭakeśvara-kṣetra where Janārdana reclines.

Characters & Entities

• Sūta
• Janārdana
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-māhātmya is preserved through sacred narration; knowing the deity’s presence in a place deepens reverence and observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, where Janārdana is said to lie (chete) in holy repose.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is stated here; it identifies the tīrtha and anchors the śayana-related observances to that site.