Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ऋषय ऊचुः । एवं गतायां सावित्र्यां सकोपायां च सूतज । किं कृतं तत्र गायत्र्या ब्रह्माद्यैश्चापि किं सुरैः

Transliteration

ṛṣaya ūcuḥ | evaṃ gatāyāṃ sāvitryāṃ sakopāyāṃ ca sūtaja | kiṃ kṛtaṃ tatra gāyatryā brahmādyaiścāpi kiṃ suraiḥ

Translation

ພວກລຶສີກ່າວວ່າ: ໂອ ບຸດແຫ່ງ ສູຕະ, ເມື່ອ ສາວິຕຣີ ຈາກໄປດ້ວຍຄວາມໂກດ, ໃນທີ່ນັ້ນ ກາຍະຕຣີ ໄດ້ເຮັດອັນໃດ? ແລະ ພຣະພຣະຫມາ ກັບເທວະອື່ນໆ ໄດ້ເຮັດອັນໃດດ້ວຍ?

Word by Word

• ऋषयः: sages
• ऋषयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (Adverb: thus/in this manner)

• गतायाम्: when (she) had gone
• गतायाम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (Past participle), सति-सप्तमी (locative absolute)

• सावित्र्याम्: Sāvitrī (in the case: when Sāvitrī...)
• सावित्र्याम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; सति-सप्तमी

• सकोपायाम्: being angry
• सकोपायाम्: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स + कोप + (प्रातिपदिक) कोप (भाव)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण, सति-सप्तमी

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (Conjunction)

• सूतज: O son of Sūta
• सूतज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सूत + ज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (Past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘किं कृतम्’ = what was done

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (Adverb of place)

• गायत्र्या: by Gāyatrī
• गायत्र्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गायत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• ब्रह्माद्यैः: by Brahmā and others
• ब्रह्माद्यैः: Karana (Agent/Instrumental group/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (Conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अवधारण-अव्यय (Particle: also/even)

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• सुरैः: by the gods
• सुरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन

Speaker

Ṛṣis (the assembled sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (narrative locus)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A council of sages questioning the sūta: they evoke the dramatic moment—Sāvitrī leaving in anger—while the divine assembly (Brahmā and devas) remains in a pavilion; Gāyatrī’s role is anticipated.

Characters & Entities

• Sāvitrī
• Gāyatrī
• Brahmā
• Sūta
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It frames inquiry into dharma and consequence—how divine beings respond when powerful vows and words (especially of a pativratā) set events in motion.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The question continues the narrative situated in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya of the Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse introduces narrative inquiry rather than a ritual instruction.