Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

चस्कन्द रेतः स्वप्नांते दृष्ट्वा कांचिद्वराप्सराम् । तारुण्यभावसंस्थस्य तपोयुक्तस्य सद्द्विजाः

Transliteration

caskanda retaḥ svapnāṃte dṛṣṭvā kāṃcidvarāpsarām | tāruṇyabhāvasaṃsthasya tapoyuktasya saddvijāḥ

Translation

ໂອ ພາມຜູ້ປະເສີດ, ເມື່ອເພິ່ນໄດ້ເຫັນນາງອັບສອນຜູ້ງົດງາມໃນຄວາມຝັນ, ນ້ຳອະສຸຈິຂອງລືສີໜຸ່ມຜູ້ບຳເພັນຕົບະນັ້ນ ກໍໄດ້ເຄື່ອນອອກມາ.

Word by Word

• चस्कन्द: (it) fell/was discharged
• चस्कन्द: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्कन्द् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• रेतः: semen
• रेतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वप्नान्ते: at the end of a dream
• स्वप्नान्ते: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वप्नस्य अन्तः)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकाल (having done)

• काञ्चित्: some
• काञ्चित्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite)

• वराप्सराम्: an excellent apsaras
• वराप्सराम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वरा + अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (वरा अप्सरा)

• तारुण्यभावसंस्थस्य: of one situated in youthful disposition
• तारुण्यभावसंस्थस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तारुण्य + भाव + संस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (तारुण्य-भावे संस्थः)

• तपोयुक्तस्य: of one devoted to austerity
• तपोयुक्तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + युक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (तपसा युक्तः)

• सत्: good, noble
• सत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् (द्विजाः-विशेषण)

• द्विजाः: O brāhmaṇas
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बोधनार्थेऽपि प्रयोगः

Speaker

Sūta (deduced: Purāṇic narration to sages in a Māhātmya context)

Skanda Dialogue

Listener: dwijas ('सद्द्विजाः')

Visual Art Cues

Scene: Night in the hermitage: an ascetic in youthful form sleeps; a luminous apsaras appears in a dream-vision above/near him. The scene conveys subtle temptation and the involuntary nature of the event, with moonlight and ethereal glow.

Characters & Entities

• Apsaras
• Yājñavalkya (contextual)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even the disciplined may face involuntary impulses; dharma narratives often show how consequences unfold and are later integrated into sacred history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger episode belongs to the Yājñavalkya āśrama setting within the Tīrthamāhātmya of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse describes an event connected to ascetic life (tapas).