Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

सांप्रतं वत्सरांतोऽयं विवाहे विहिते सति । कामाग्निरुत्थितः काये सांप्रतं मां प्रबाधते

Transliteration

sāṃprataṃ vatsarāṃto'yaṃ vivāhe vihite sati | kāmāgnirutthitaḥ kāye sāṃprataṃ māṃ prabādhate

Translation

ບັດນີ້ປາຍປີກໍໃກ້ເຂົ້າມາ ແລະ ການແຕ່ງງານກໍໄດ້ຈັດວາງແລ້ວ. ໄຟແຫ່ງກາມະໄດ້ລຸກຂຶ້ນໃນກາຍຂ້ອຍ ແລະ ມັນກໍທໍລະມານຂ້ອຍຢູ່ບັດນີ້.

Word by Word

• सांप्रतम्: now, at present
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (indeclinable adverb of time)

• वत्सरान्तः: the end of the year
• वत्सरान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वत्सर (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st case), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vatsarasya antaḥ)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• विवाहे: in the marriage
• विवाहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)

• विहिते: having been performed/ordained
• विहिते: Adhikarana (Condition/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• सति: when it is/while it is (so)
• सति: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: अस् (धातु) → सत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (present participle) प्रयोगः—सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute)

• कामाग्निः: the fire of desire
• कामाग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (kāmasya agniḥ)

• उत्थितः: arisen
• उत्थितः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत् + स्था (धातु) → उत्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त (past participle, intransitive)

• काये: in the body
• काये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• सांप्रतम्: now
• सांप्रतम्: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सांप्रतम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• माम्: me
• माम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उभयलिङ्ग-प्रयोग; द्वितीया-विभक्ति (2nd case), एकवचन; सर्वनाम

• प्रबाधते: afflicts, torments
• प्रबाधते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + बाध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Maṇibhadra (contextual continuation from preceding speech-marker)

Visual Art Cues

Scene: A richly dressed man speaks in private, confessing that the ‘fire of desire’ burns within; visual metaphor of subtle flames around the torso, with a calendar/seasonal cue of year’s end.

Characters & Entities

• Maṇibhadra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked kāma can pressure one into violating dharma; the Purāṇic narrative highlights the moral danger of desire-driven decisions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This is narrative dialogue within the Tīrthamāhātmya; the tīrtha context is background rather than explicit in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed; it references that the marriage has already been set and frames the ethical tension around it.