Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

सूत उवाच । अर्जुनेनैष विप्रेन्द्राः क्षेत्रेऽत्रैव प्रतिष्ठितः । शयने बोधने चैव प्रातरुत्थाय मानवः

Transliteration

sūta uvāca | arjunenaiṣa viprendrāḥ kṣetre'traiva pratiṣṭhitaḥ | śayane bodhane caiva prātarutthāya mānavaḥ

Translation

ສູຕະກ່າວວ່າ: “ໂອ ທ່ານພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ, ຈັກຣະປານິນີ້ ອາຣຈຸນະໄດ້ອັນເຊີນປະດິດສະຖານໄວ້ໃນເຂດສັກສິດນີ້ເທົ່ານັ້ນ. ໃນເວລາເຂົ້ານອນ ແລະເວລາຕື່ນ—ທັງເວລາລຸກຂຶ້ນຍາມເຊົ້າ—ຄວນໄດ້ເຫັນພຣະອົງ.”

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अर्जुनेन: by Arjuna
• अर्जुनेन: Karana/Agent (Doer in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अर्जुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विप्रेन्द्राः: O best of Brahmins
• विप्रेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, बहुवचन

• क्षेत्रे: in the sacred field/place
• क्षेत्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed/only
• एव: Avyaya (Emphasis/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण (particle of emphasis)

• प्रतिष्ठितः: has been स्थापित/established
• प्रतिष्ठितः: Kriya (State/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शयने: at bedtime/while lying down
• शयने: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; काल/अवसरवाचक (occasion)

• बोधने: at waking
• बोधने: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बोधन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अवसरवाचक

• च: and
• च: Avyaya (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय-बोधक

• एव: indeed
• एव: Avyaya (Emphasis/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय, अवधारण

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (temporal adverb)

• उत्थाय: having risen
• उत्थाय: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-स्था (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (prior action)

• मानवः: a man/person
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cakrapāṇi (installed in the kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (viprendra/dvijottama addressed collectively)

Visual Art Cues

Scene: Sūta explains to the sages that Arjuna installed Cakrapāṇi in the kṣetra; a visual of Arjuna performing pratiṣṭhā with priests, while devotees approach at dusk and dawn for darśana.

Characters & Entities

• Sūta
• Arjuna
• Cakrapāṇi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion is strengthened by regular rhythm—remembering the Lord at waking, sleeping, and dawn.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The kṣetra (sacred region) of Adhyāya 152 where Arjuna established the Cakrapāṇi deity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Darśana at three daily junctures: bedtime (śayana), awakening (bodhana), and rising at dawn (prātaḥ-utthāya).