Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

कस्यचित्त्वथ कालस्य नीलीकुण्ड्यां समाहितः । प्राक्षिपद्ब्राह्मणेंद्राणां वासो विज्ञातवांश्चिरात्

Transliteration

kasyacittvatha kālasya nīlīkuṇḍyāṃ samāhitaḥ | prākṣipadbrāhmaṇeṃdrāṇāṃ vāso vijñātavāṃścirāt

Translation

ຕໍ່ມາ ໃນເວລາໜຶ່ງ ໃນຂະນະທີ່ລາວກໍາລັງເຮັດວຽກຢູ່ທີ່ ນີລີກຸນດີ ດ້ວຍໃຈຈົ່ງຈໍາ, ລາວໄດ້ໂຍນເຄື່ອງນຸ່ງຂອງພຣະພຣາຫມັນຜູ້ສູງສົ່ງລົງໄປ—ເປັນການກະທໍາທີ່ລາວຈຶ່ງຮູ້ຕົວໃນພາຍຫຼັງ.

Word by Word

• कस्यचित्: of some
• कस्यचित्: Sambandha (Genitive-relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक-सम्भव, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; अनिश्चितार्थक (of some)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; विरोध/विशेषार्थक (particle: but/indeed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक (discourse particle: then/now)

• कालस्य: time/period
• कालस्य: Sambandha (Genitive-relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• नीलीकुण्ड्याम्: in (the pond) Nīlīkuṇḍī
• नीलीकुण्ड्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नीलीकुण्डी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्थानवाचक; तत्पुरुषः: 'नील्याः कुण्डी' (name of a pond/well)

• समाहितः: absorbed, intent
• समाहितः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + धा (धातु) → समाहित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'collected/intent, absorbed'

• प्राक्षिपत्: threw (in)
• प्राक्षिपत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + क्षिप् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; धातु: क्षिप् (to throw), उपसर्ग: प्र

• ब्राह्मणेन्द्राणाम्: of the Brahmin chiefs
• ब्राह्मणेन्द्राणाम्: Sambandha (Genitive-relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: 'ब्राह्मणानाम् इन्द्राः' = chiefs of Brahmins

• वासः: garment(s)
• वासः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वासस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वस्त्र (garment)

• विज्ञातवान्: came to know, realized
• विज्ञातवान्: Kriya (Resultant action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु) → विज्ञातवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृत्-प्रत्यय: क्तवत् (perfect participle active), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; 'having come to know'

• चिरात्: after a long time
• चिरात्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चिरात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb: after a long time)

Speaker

Sūta (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nīlīkuṇḍī

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas/sages)

Visual Art Cues

Scene: At the Nīlīkuṇḍī waters, Śuddhaka hurriedly tosses bundles of brāhmaṇa garments into the blue-tinged pool; later, his face shows dawning realization and remorse.

Characters & Entities

• Nīlīkuṇḍī
• brāhmaṇendrāḥ (eminent Brahmins)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Carelessness in matters of purity and trust can become sin-like in consequence; awareness and accountability are essential in dharmic life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nīlīkuṇḍī, a named kuṇḍa (sacred pool) central to the episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the context touches purity norms around Brahmin garments and a sacred/ritual water-body (kuṇḍa).