Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 65

Devanagari script

तथा प्राणसमाऽभीष्टा सीता तव प्रभो । दृश्यते किं न पार्श्वस्था एतन्नः कौतुकं परम्

Transliteration

tathā prāṇasamā'bhīṣṭā sītā tava prabho | dṛśyate kiṃ na pārśvasthā etannaḥ kautukaṃ param

Translation

“ທຳນອງດຽວກັນ ສີຕາ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງກວ່າຊີວິດ ໂອ ພຣະອົງ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ເຫັນຢືນຢູ່ຂ້າງກາຍທ່ານ? ນີ້ແມ່ນຄວາມພິສົດຍິ່ງສຸດຂອງພວກເຮົາ.”

Word by Word

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक) — adverb ‘likewise’

• प्राणसमाऽभीष्टा: dear as life, beloved
• प्राणसमाऽभीष्टा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राण + सम (प्रातिपदिक) + अभीष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: समाससमूहः: (1) प्राणसम = तत्पुरुष (प्राणैः समा ‘equal to life’), (2) प्राणसम + अभीष्टा = कर्मधारय/तत्पुरुष (प्राणसमा च सा अभीष्टा च); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular; सीता इति विशेषण

• सीता: Sita
• सीता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular

• तव: of you/your
• तव: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular

• प्रभो: O lord
• प्रभो: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन — Vocative, Singular

• दृश्यते: is seen/appears
• दृश्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग — Present, 3rd person, Singular; passive ‘is seen’

• किम्: why/what
• किम्: Prashna (Interrogative/प्रश्न)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थे क्रियाविशेषणवत् — ‘why/what?’

• न: not
• न: Pratishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय — negation

• पार्श्वस्था: standing at (your) side
• पार्श्वस्था: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पार्श्व + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पार्श्वे स्थिता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular; सीता इति विशेषण

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular

• नः: our
• नः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन — Genitive, Plural (‘of us/our’)

• कौतुकम्: curiosity, wonder
• कौतुकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular

• परम्: great, supreme
• परम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Neuter, Nominative, Singular; कौतुकम् इति विशेषण

Speaker

Vānaras

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vānaras speak of Sītā with astonished sorrow; Rāma’s posture tightens, eyes lowered; the empty space beside him is emphasized as a narrative symbol.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma (implied as Prabhu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse highlights the gravity of separation and the moral seriousness with which dharmic communities attend to disruptions in righteous household order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No named tīrtha appears in this verse; it functions as part of the Kiṣkindhā-centered sacred narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.