Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

तवायं बांधवो राम ब्रह्मणः सदनं गतः । ब्रह्मद्वारेण चात्मानं निष्क्रम्य सुमहायशाः

Transliteration

tavāyaṃ bāṃdhavo rāma brahmaṇaḥ sadanaṃ gataḥ | brahmadvāreṇa cātmānaṃ niṣkramya sumahāyaśāḥ

Translation

«ໂອ ຣາມາ, ຍາດພີ່ນ້ອງຂອງເຈົ້າຜູ້ນີ້ ໄດ້ໄປຮອດສະຖານທີ່ພໍ່ພຣະພຣະຫມາ. ຜູ້ມີກຽດຍິ່ງນັ້ນ ໄດ້ອອກໄປ ໂດຍປ່ອຍຕົນຜ່ານ “ປະຕູແຫ່ງພຣະພຣະຫມັນ”.»

Word by Word

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• बांधवः: kinsman, relative
• बांधवः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बान्धव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• राम: O Rama
• राम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन

• ब्रह्मणः: of Brahman / of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन

• सदनम्: abode, dwelling
• सदनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• गतः: has gone
• गतः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गत (कृदन्त, √गम् (धातु), भूतकर्मणि कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्तरि प्रयोगे भूतकृदन्तः (past participle used as finite)

• ब्रह्मद्वारेण: through the Brahma-gate
• ब्रह्मद्वारेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + द्वार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—ब्रह्म-द्वार (तत्पुरुषः)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• आत्मानम्: self
• आत्मानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• निष्क्रम्य: having departed/come out
• निष्क्रम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: निṣ् + √क्रम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया

• सुमहायशाः: very illustrious
• सुमहायशाः: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—सु-महा-यशस् (कर्मधारयः; ‘अत्यन्तं महायशाः’)

Speaker

Ākāśavāṇī (celestial voice)

Skanda Dialogue

Listener: Rāma

Visual Art Cues

Scene: A luminous figure (the departed kinsman) rising upward in a subtle body, a beam of light emerging from the crown (brahma-randhra), while Rāma stands below in awe; celestial path leading to Brahmā’s loka.

Characters & Entities

• Rāma
• Brahmā
• Brahmadvāra (Brahmarandhra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A perfected being may depart consciously through the brahmarandhra, indicating mastery of yoga and a higher post-mortem state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is embedded in a tīrtha-māhātmya narrative, but it does not specify the tīrtha name in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it explains the yogic mode of departure as the reason ordinary cremation is unsuitable.