Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 200

Devanagari script

चित्रगुप्तेश्वरं लिंगं तदुदीच्यामघापहम् । चित्रगुप्तेश्वरात्पश्चाद्यो दृढेशो महाफलः

Transliteration

citragupteśvaraṃ liṃgaṃ tadudīcyāmaghāpaham | citragupteśvarātpaścādyo dṛḍheśo mahāphalaḥ

Translation

ທາງເໜືອຈາກນັ້ນ ມີລິງຄະຊື່ ຈິຕຣະກຸບເຕສະວະຣະ (Citragupteśvara) ຜູ້ກຳຈັດບາບ. ຖັດຈາກຈິຕຣະກຸບເຕສະວະຣະໄປ ມີ ດຣິດເທສະ (Dṛḍheśa) ຜູ້ປະທານຜົນທາງທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່.

Word by Word

• चित्रगुप्तेश्वरम्: Citraguptēśvara (name)
• चित्रगुप्तेश्वरम्: Karma/Predicate-Noun (कर्म/विधेय)
• Type: Noun
• Root: चित्रगुप्त + ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (चित्रगुप्तस्य ईश्वरः)

• लिङ्गम्: liṅga
• लिङ्गम्: Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-सम्बन्ध/निर्देश, एकवचन; निर्देशक

• उदीच्याम्: in the north
• उदीच्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; दिशि अधिकरणम् — ‘in the northern direction’

• अघापहम्: remover of sin
• अघापहम्: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: अघ + अपह (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (अघं अपहन्ति/अपहरति)

• चित्रगुप्तेश्वरात्: from Citraguptēśvara
• चित्रगुप्तेश्वरात्: Apadana (Ablative/अपादान)
• Type: Noun
• Root: चित्रगुप्त + ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानम् — ‘from Citraguptēśvara’

• पश्चात्: after; behind
• पश्चात्: Adhikarana (Temporal/Locative)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: काल/देशवाचक अव्यय (postposition/adverb)

• यः: who; which
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)

• दृढेशः: Dṛḍheśa (the firm Lord; name)
• दृढेशः: Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: दृढ + ईश (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (दृढः ईशः)

• महाफलः: of great fruit (highly rewarding)
• महाफलः: Visheshana (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महा + फल (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (महৎ फलम् यस्य/महाफलः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: A northward procession: shrine of Citragupteśvara with iconographic hints of ledger/scroll symbolism (as a motif, not literal in liṅga), pilgrims offering water and bilva; further path leads to Dṛḍheśa shrine, evoking firmness like a rock or pillar.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Citragupteśvara
• Citragupta
• Dṛḍheśa
• Śiva-liṅga
• Agha (sin)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage in Kāśī is mapped as a transformative sequence: sin-removal followed by attainment of higher fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Citragupteśvara Liṅga and the subsequent shrine of Dṛḍheśa in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sequential visitation (yātrā/pari-kramā) of the liṅgas is implied as the means to gain aghāpaha and mahāphala results.