Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

यत्र स्थितः स्वयं साक्षाच्छूलटंको महेश्वरः । तत्राप्लुतानां जंतूनां मोक्षवर्त्मोपदेशकः

Transliteration

yatra sthitaḥ svayaṃ sākṣācchūlaṭaṃko maheśvaraḥ | tatrāplutānāṃ jaṃtūnāṃ mokṣavartmopadeśakaḥ

Translation

ທີ່ໃດທີ່ມະເຫສວຣະ ປະທັບຢູ່ໂດຍປະຈັກສາກໃນຮູບ “ຊູລະຕັງກະ” ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຊີ້ນໍາສັດທັງຫຼາຍຜູ້ໄດ້ອາບນ້ໍາແລ້ວ ໃຫ້ຮູ້ເສັ້ນທາງແຫ່ງໂມກສະ.

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (relative adverb: where)

• स्थितः: standing/abiding
• स्थितः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: स्वतन्त्रार्थक अव्यय (indeclinable: oneself)

• साक्षात्: directly, in person
• साक्षात्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: साक्षात् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: directly/manifestly)

• शूलटङ्कः: (the Lord) bearing trident and axe/pick
• शूलटङ्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूल-टङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (शूलश्च टङ्कश्च)

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (महान् ईश्वरः)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (there)

• आप्लुतानाम्: of those who have bathed/immersed
• आप्लुतानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: आ-प्लु (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुं/नपुंसक (समूह), षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural); अर्थः—स्नात/प्लुत

• जन्तूनाम्: of beings/creatures
• जन्तूनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन (genitive plural)

• मोक्षवर्त्मोपदेशकः: teacher of the path to liberation
• मोक्षवर्त्मोपदेशकः: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-वर्त्म-उपदेशक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (मोक्षस्य वर्त्म, तस्य उपदेशकः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śūlaṭaṅka Maheśvara (within Prayāga tīrtha sphere)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A shrine or sacred spot where Mahādeva stands as Śūlaṭaṅka, trident prominent; freshly bathed pilgrims listen as if receiving liberating instruction; the atmosphere is numinous and didactic.

Characters & Entities

• Maheśvara
• Śūlaṭaṅka
• Prayāga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes supremely liberating when Śiva is present there; sacred bathing is joined to divine instruction toward mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prayāga, described as a seat of Śiva in the form called Śūlaṭaṅka.

What ritualistic prescription is mentioned?

Āplavana/snānā (immersion or bathing) at the tīrtha is implied as the qualifying act.