Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

प्रसन्नोस्मि वरं ब्रूहि यत्ते मनसि वर्तते । इति शंभुं समालोक्य तुष्टावेति स हृष्टवान्

Transliteration

prasannosmi varaṃ brūhi yatte manasi vartate | iti śaṃbhuṃ samālokya tuṣṭāveti sa hṛṣṭavān

Translation

ພຣະອົງຕຣັດວ່າ “ເຮົາພໍໃຈແລ້ວ; ຈົ່ງກ່າວພອນ—ສິ່ງໃດຢູ່ໃນໃຈຂອງເຈົ້າ.” ແລ້ວເຂົາເບິ່ງພຣະສັມພູດ້ວຍຄວາມປິຕິ ແລະເລີ່ມສັນລະເສີນ.

Word by Word

• प्रसन्नः: pleased
• प्रसन्नः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वरम्: a boon
• वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; कर्म

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लोट् (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: whatever (that which)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)

• ते: of you, your
• ते: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम; सम्बन्ध (genitive)

• मनसि: in (your) mind
• मनसि: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; अधिकरण (locative)

• वर्तते: exists, is present
• वर्तते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृत् (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative particle)

• शम्भुम्: Śambhu (Śiva)
• शम्भुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• समालोक्य: having looked at
• समालोक्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√लोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) = having looked at

• तुष्टाव: praised
• तुष्टाव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (स्तुतिं चकार)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; quotative particle

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• हृष्टवान्: delighted
• हृष्टवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष्टवत् (प्रातिपदिक; √हृष् + क्तवतुँ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle) = having become delighted

Speaker

Śiva (first line), then Narrator (second line)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi-assembly (typical)

Visual Art Cues

Scene: Śiva, newly manifested, speaks gently: ‘I am pleased—ask a boon.’ The devotee, eyes fixed on Śambhu, begins a hymn with visible joy and trembling reverence.

Characters & Entities

• Śambhu
• Śiva
• Aṅgiras (implicit as the praiser)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When the Lord is pleased, the devotee is invited to state the heart’s desire; gratitude naturally expresses itself as praise.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, where Śambhu is approached as the boon-giver (varada) through devotion.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is prescribed; the act highlighted is stuti (devotional hymn) following divine grace.