Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

Transliteration

tadākarṇya tato rāmaḥ saṃbhramāttvarito yayau | dṛṣṭvā tāṃ duḥkhasaṃtaptāṃ svayaṃ duḥkhamavāpa saḥ | uvāca vacanaṃ rāmaḥ kṛtāṃjalipuṭastadā

Translation

ເມື່ອໄດ້ຍິນແລ້ວ ພຣະຣາມກໍຮີບໄປທັນທີດ້ວຍຄວາມຮ້ອນໃຈ. ເຫັນນາງຖືກຄວາມໂສກເຜົາຜານ ພຣະຣາມເອງກໍເກີດຄວາມໂສກ. ແລ້ວພຣະຣາມຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳດ້ວຍການປະນົມມືຄາລະວະ

Word by Word

• तत्: that (message)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘आकर्ण्य’ इत्यस्य कर्म

• आकर्ण्य: having heard
• आकर्ण्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-कर्त्/कर्ण् (धातु; √कर्ण् ‘to hear’)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘आकर्ण्य’ = having heard

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय (adverb of sequence)

• रामः: Rama
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संभ्रमात्: out of agitation/haste
• संभ्रमात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: संभ्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे (ablative of cause)

• त्वरितः: hurried
• त्वरितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्वरित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘रामः’ इत्यस्य विशेषणम्

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दुःखसंतप्ताम्: tormented by sorrow
• दुःखसंतप्ताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुःख (प्रातिपदिक) + संतप्त (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘दुःखेन संतप्ता’)

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb: oneself)

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अवाप: attained/experienced
• अवाप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव-आप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्शभूत/परफेक्ट), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• वचनम्: words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रामः: Rama
• रामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• कृताञ्जलिपुटः: with folded hands
• कृताञ्जलिपुटः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त) + अञ्जलि (प्रातिपदिक) + पुट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (‘कृतः अञ्जलि-पुटः येन’ = hands joined as a hollowed cup)

• तदा: then
• तदा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of time)

Speaker

Vyāsa (narrator)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rāma strides quickly through the forest, urgency in posture; upon seeing the sorrow-stricken lady, his face softens with empathy; he stands with folded hands, beginning to speak.

Characters & Entities

• Vyāsa
• Rāma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic leader responds swiftly to suffering, and true nobility includes empathy and humility (añjali) before the afflicted.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse unfolds within Dharmāraṇya; it emphasizes compassionate action rather than enumerating tirtha-fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual is prescribed; the gesture of añjali reflects reverence and dharmic conduct.