Rig Veda 3.23.3 — Mandala 3, Sukta 23, Mantra 3
Sukta 3.23
Rishi: Viśvāmitra Gāthina
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by metrical scan)
Samhita Patha (Devanagari)
दश क्षिपः पूर्व्यं सीमजीजनन्त्सुजातं मातृषु प्रियम् । अग्निं स्तुहि दैववातं देवश्रवो यो जनानामसद्वशी ॥
Transliteration
dáśa kṣípaḥ pū́rvyaṃ sīm ajījanan su-jā́taṃ mātṛ́ṣu priyám | agníṃ stúhi daiva-vā́taṃ deva-śravo yó janā́nām ásad vaśī́ ||
Translation
Ten swift kindlings have brought him to birth, the ancient one—well-born, dear among the Mothers. Praise Agni, O Devaśravas, the god-inspired, who sits as master of the peoples.
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (संख्या-विशेषणम्)
TypeNoun (Numeral)
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
क्षिपःthe throwers/casters (ten)
क्षिपः:
कर्तृ (अजीजनन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootक्षिप् (धातु) → क्षिप्/क्षेप (प्रातिपदिक) अथवा ‘क्षिप्’ (नाम)
पूर्व्यम्the ancient/primeval (one/thing)
पूर्व्यम्:
कर्म (अजीजनन् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootपूर्व्य (प्रातिपदिक; पूर्व + य)
सीम्him/indeed
सीम्:
निपात (एव/तम्-प्रत्ययार्थे, ‘him/indeed’)
TypeIndeclinable
Rootसीम् (निपात/अव्यय)
अजीजनन्they generated/produced
अजीजनन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (जनने) caus. √जनय् → अजीजनन्
सुजातम्well-born, nobly born
सुजातम्:
कर्म-विशेषणम् (पूर्व्यम्/अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसुजात (प्रातिपदिक; सु + जात)
मातृषुamong the mothers
मातृषु:
अधिकरण (स्थाने/मध्ये)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
प्रियम्dear, beloved
प्रियम्:
कर्म-विशेषणम् (पूर्व्यम्/अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni
अग्निम्:
कर्म (स्तुहि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
स्तुहिpraise!
स्तुहि:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्तु (स्तुतौ)
दैववातम्(Agni) of divine inspiration/wind; ‘divine-winded’ (epithet)
दैववातम्:
कर्म-विशेषणम् (अग्निम् इत्यस्य)
TypeAdjective/Epithet
Rootदैववात (प्रातिपदिक; दैव + वात)
देवश्रवःO Devaśravas
देवश्रवः:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative name)
Rootदेवश्रवस् (प्रातिपदिक; देव + श्रवस्)
यःwho
यः:
कर्तृ (असद् इत्यस्य)
TypePronoun (Relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जनानाम्of the peoples
जनानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
असत्was / sat
असत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√अस् (भुवि/सत्तायाम्)
वशीmasterful, in control
वशी:
कर्तृ-विशेषणम् (यः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.