Shloka 19

पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम्

Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka

Devanagari script

ततस्सीताददर्शोभौशयानौशरतल्पगौ ।लक्ष्मणंचापिरामंचविसंज्ञौशरपीडितौ ।।।।विध्वस्तकवचौवीरौविप्रविद्धशरासनौ ।सायकैचशिन्नसर्वाङ्गौशरस्तम्बमयौक्षितौ ।।।।

Transliteration

tatas sītā dadarśobhau śayānau śaratalpagau | lakṣmaṇaṃ cāpi rāmaṃ ca visaṃjñau śarapīḍitau | vidhvastakavacau vīrau vipraviddhaśarāsanau | sāyakaiś chinnasarvāṅgau śarastambhamayau kṣitau ||

Translation

ແລ້ວນາງສີຕາໄດ້ເຫັນທັງສອງ—ພຣະຣາມ ແລະພຣະລັກສະມະນະ—ນອນຢູ່ເທິງຕຽງແຫ່ງລູກສອນ ໝົດສະຕິ ແລະຖືກຄວາມເຈັບປວດຈາກລູກສອນບີບຄັ້ນ. ເກາະຂອງວີຣະບຸລຸດທັງສອງແຕກພັງ ຄັນທະນູຖືກສະບັດຫຼຸດ; ອະໄວຍະວະຖືກຕັດແລະຖືກທະລຸດໂດຍລູກສອນ ນອນຢູ່ເທິງດິນປານດັ່ງຮ່າງກາຍທີ່ກໍ່ດ້ວຍກໍລູກສອນ।

Word by Word

• tataḥ: thereafter
• tataḥ: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tataḥ (अव्यय)
• Form: अनन्तर/हेतुवाचक-अव्ययम् (thereafter)

• sītā: Sita
• sītā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: sītā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, प्रथमा, एकवचनम्

• dadarśa: saw
• dadarśa: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √dṛś (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• ubhau: both (of them)
• ubhau: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ubha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम्

• śayānau: lying
• śayānau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √śī (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्तः (present participle, middle sense), पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• śaratalpagau: lying on a bed of arrows
• śaratalpagau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śara-talpaga (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘शरतल्पं गच्छतः/गतौ’ (on a bed of arrows); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• lakṣmaṇam: Lakshmana
• lakṣmaṇam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: lakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• ca: and
• ca: Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• api: also
• api: Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपातः (also)

• rāmam: Rama
• rāmam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• ca: and
• ca: Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• visaṃjñau: unconscious
• visaṃjñau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vi-saṃjña (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• śarapīḍitau: tormented by arrows
• śarapīḍitau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śara-pīḍita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √pīḍ + kta)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘शरैः पीडितौ’ (afflicted by arrows); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• vidhvastakavacau: with shattered armour
• vidhvastakavacau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vidhvasta-kavaca (कृदन्त-प्रातिपदिक; vi-√dhvaṃs + kta + kavaca)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘विध्वस्तं कवचं ययोः’ (whose armour was shattered); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• vīrau: the two heroes
• vīrau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम् — उभौ इत्यस्य विशेषणम्

• vipraviddhaśarāsanau: with bows flung away
• vipraviddhaśarāsanau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vipraviddha-śarāsana (कृदन्त-प्रातिपदिक; vi-pra-√vidh + kta + śarāsana)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘विप्रविद्धं शरासनं ययोः’ (whose bows were cast away); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम्

• sāyakaiḥ: by arrows
• sāyakaiḥ: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: sāyaka (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, तृतीया, बहुवचनम्

• ca: and
• ca: Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• bhinnasarvāṅgau: with all limbs pierced
• bhinnasarvāṅgau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: bhinna-sarva-aṅga (कृदन्त-प्रातिपदिक; √bhid + kta)
• Form: समासः: कर्मधारयः ‘भिन्नानि सर्वाणि अङ्गानि ययोः’ (all limbs wounded); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम्

• śarastambhamayau: like masses of arrows
• śarastambhamayau: Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: śara-stambha-maya (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत्पुरुषः ‘शरस्तम्भमयौ’ (made as if of clumps/reeds of arrows); पुंलिङ्गम्, द्वितीया, द्विवचनम्

• kṣitau: on the ground
• kṣitau: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kṣiti (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, सप्तमी, द्विवचनम् (dual locative)

Context

Thereafter Sita beheld both Rama and Lakshmana lying on the bed of arrows, unconscious, struck by arrows, with shields of darts, arrows with feathers, all limbs wounded with shattered armour, bows and reeds.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• arrows (śara, sāyaka)
• bows (śarāsana)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is tested in suffering: even when righteousness appears defeated, steadfastness and truth endure beyond appearances created by adharma and illusion.

What is the narrative situation?

Sītā is shown a harrowing sight of Rāma and Lakṣmaṇa lying unconscious on an arrow-bed, presented to break her resolve.

Which character virtue is emphasized?

Rāma and Lakṣmaṇa’s warrior steadfastness (vīrya) is implied, while Sītā’s fidelity is tested by the apparent catastrophe.