Shloka 18

पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम्

Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka

Devanagari script

प्रहृष्टमनसश्चापिददर्शपिशिताशनान् ।वानरांश्चातिदुःखार्तान्रामलक्ष्मणपार्श्वतः ।।।।

Transliteration

prahṛṣṭamanasaś cāpi dadarśa piśitāśanān | vānarāṃś cātiduḥkhārtān rāmalakṣmaṇapārśvataḥ ||

Translation

ນາງຍັງໄດ້ເຫັນພວກຣາກຊະສາຜູ້ກິນເນື້ອທີ່ຍິນດີຮ່າເຮືອງ ແລະໄດ້ເຫັນພວກວານອນຢູ່ໃກ້ພຣະຣາມ ແລະພຣະລັກສະມະນະ ທີ່ຖືກຄວາມໂສກອັນໜັກຫນ່ວງບີບຄັ້ນ।

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• सीता: Sita
• सीता: कर्ता
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• उभौ: both
• उभौ: कर्म
• Type: Noun
• Root: उभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; here as object with 'ददर्श' (accusative sense)

• शयानौ: lying
• शयानौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle, शानच्), प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् to 'उभौ'

• शरतल्पगौ: on a bed of arrows
• शरतल्पगौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शर-तल्प-ग (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शराणां तल्पः, तस्मिन् गः = lying on a bed of arrows); प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् to 'उभौ'

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: कर्म (Apposition to उभौ)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• अपि: also
• अपि: वाक्यालङ्कार
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; अप्यर्थ

• रामम्: Rama
• रामम्: कर्म (Apposition to उभौ)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन, पुंलिङ्ग

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• विसंज्ञौ: unconscious
• विसंज्ञौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विसंज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् to 'उभौ'

• शरपीडितौ: pierced/tormented by arrows
• शरपीडितौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शर-पीडित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पीड्)
• Form: तत्पुरुष-समास (शरैः पीडितौ = afflicted by arrows); क्त-प्रत्ययान्त, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् to 'उभौ'

• विध्वस्तकवचौ: with shattered armor
• विध्वस्तकवचौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विध्वस्त-कवच (कृदन्त + प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विध्वस्तं कवचं यस्य = with shattered armor); प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्

• वीरौ: the two heroes
• वीरौ: कर्म (Apposition)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; उभौ इत्यस्य विशेष्य/विशेषणभाव (heroes, as the two)

• विप्रविद्धशरासनौ: with bows flung away
• विप्रविद्धशरासनौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विप्रविद्ध-शरासन (कृदन्त + प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (विप्रविद्धं शरासनं यस्य = whose bows were cast away/scattered); प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्

• सायकैः: by arrows
• सायकैः: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: सायक (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन, पुंलिङ्ग

• छिन्नसर्वाङ्गौ: with all limbs cut/wounded
• छिन्नसर्वाङ्गौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न-सर्व-अङ्ग (कृदन्त + प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सर्वाणि अङ्गानि छिन्नानि/भिन्नानि यस्य = whose limbs were cut/wounded); प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्

• शरस्तम्बमयौ: as if made of thickets of arrows
• शरस्तम्बमयौ: कर्म (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शर-स्तम्ब-मय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (शराणां स्तम्बः, तन्मयौ = made as it were of clumps of arrows); प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम्

• क्षितौ: on the ground
• क्षितौ: अधिकरण (Place)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी, एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; 'on the ground'

Context

Sita beheld extremely happy Rakshasas, and grief stricken Vanaras, in great agony near Rama and Lakshmana.

Characters & Entities

• Sītā
• rākṣasas (piśitāśana)
• vānaras
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse contrasts moral sensibilities: rejoicing in others’ suffering is adharma, while grief for the righteous reflects compassion and loyalty aligned with dharma.

What is the narrative situation?

From the aerial view, Sītā observes rākṣasas celebrating and vānaras mourning near the seemingly stricken Rāma and Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

The vānaras’ devotion and empathy are emphasized through their sorrow at the apparent fall of their leaders.