Sarga 128
अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः (Hanuman Sent Ahead to Ayodhya)
युद्धकाण्ड
ຢູ່ເທິງພຸສປະກະວິມານ (Puṣpaka) ພຣະຣາມທອດພຣະເນດເຫັນອະໂຍທະຍາ ແລະລະລຶກເຫດການສຳຄັນໃນທາງກັບ—ເຂົ້າໃກ້ມະຫາສະໝຸດ, ທ່ານເທວະສະໝຸດປາກົດ, ການສ້າງສະພານ, ການປະຫານຣາວະນະ ແລະພອນຈາກເທວະທັງຫຼາຍ. ຈາກນັ້ນພຣະອົງມອບໝາຍໃຫ້ຫນຸມານເປັນທູດດ່ວນ ໄປອະໂຍທະຍາກ່ອນ. ພຣະຣາມຊົງກຳຊັບໃຫ້ຫນຸມານກວດເບິ່ງເຈດຈຳນົງພາຍໃນຂອງພຣະພະຣະຕະ ຜ່ານເຄື່ອງໝາຍພາຍນອກ—ສີໜ້າ, ສາຍຕາ, ຄຳເວົ້າ—ເນື່ອງຈາກຄວາມອຸດົມສົມບູນຂອງລາຊະອານາຈັກທີ່ສືບທອດອາດລໍ້ລວງໄດ້ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີຄຸນທຳ. ນີ້ເປັນແນວທາງການຢືນຢັນທາງການເມືອງກ່ອນການສືບລາຊະສົມບັດອັນລະອຽດອ່ອນ. ຫນຸມານແປງເປັນຮູບມະນຸດ ເດີນທາງຢ່າງວ່ອງໄວ ຂ້າມບ່ອນບັນຈົບຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ–ຍະມຸນາ ໄປຮອດສຣິງຄະເບຣະປຸຣະ (Śṛṅgaberapura) ແລະທັກທາຍກຸຫະ ພ້ອມຂ່າວສຸກສະບາຍຂອງພຣະຣາມ ແລະເສັ້ນທາງການເດີນທາງ. ເມື່ອມຸ່ງໄປນັນທິຄຣາມ ລາວເຫັນການສຳເລັດລາຊະການຂອງພຣະພະຣະຕະຢ່າງສົມຖະ—ຮ່າງກາຍຜອມ, ແຕ່ງກາຍນັກບວດ, ແລະປົກຄອງໂດຍຍຶດ “ປາດຸກາ” (pādukā) ຂອງພຣະຣາມເປັນນິມິດ ໂດຍມີມະນະຕຣີ, ພຣາຫມະນ໌ ແລະແມ່ທັບຢືນພ້ອມ. ຫນຸມານປະກາດຊັຍຊະນະຂອງພຣະຣາມ, ການໄດ້ພຣະນາງສີຕາຄືນ, ແລະການພົບກັນທີ່ໃກ້ຈະມາ. ພຣະພະຣະຕະຊົງລົ້ມລົງດ້ວຍຄວາມປິຕິ ກອດຫນຸມານ ແລະປະທານຂອງກຳນັນຫຼາຍປະການເພື່ອຂ່າວມົງຄຸນ ຢືນຢັນຄວາມຈົ່ງຮັກ ແລະການປົກຄອງຕາມທຳມະໃນຍາມຜ່ານຜັນ.
Shlokas
Verse 1
अयोध्यांतुसमालोक्यचिन्तयामासराघवः ।प्रियकामःप्रियंरामस्ततस्त्वरितविक्रमः ।।।।
ເມື່ອຈ້ອງເບິ່ງອະໂຍທະຍາ ຣາຆະວະ—ພຣະຣາມ ຜູ້ມຸ່ງຫາສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະວ່ອງໄວໃນການກະທຳອັນເດັດຂາດ—ກໍເລີ່ມຄິດໄຕ່ຕອງ (ຈາກລົດເວຫາ)។
Verse 2
चिन्तयित्वाततोदृष्टिंवानरेषुन्यपातयत् ।उवाचधीमांस्तेजस्वीहनूमन्तंप्लवङ्गमम् ।।।।
ແລ້ວພຣະຣາມ—ຜູ້ມີປັນຍາແລະສະຫວ່າງໄສ—ທົດທວນຊົ່ວຄາວ ທອດພຣະເນດໄປຫາໝູ່ວານະຣະ ແລ້ວຕຣັດເຖິງ ພຣະຫນຸມານ ຜູ້ເປັນຍອດໃນບັນດາຜູ້ກະໂດດຂ້າມ
Verse 3
अयोध्यांत्वरितोगत्वाशीघ्रंप्लवगसत्तम ।जानीहिकछचित्कुशलीजनोनृपतिमन्दिरे ।।।।
“ໂອ ຍອດວານອນ ຈົ່ງຮີບໄປອະໂຍທະຍາໂດຍໄວ ແລະຈົ່ງຮີບສືບໃຫ້ແນ່ວ່າ ຜູ້ຄົນໃນພະຣາຊວັງຂອງພຣະຣາຊາ ຢູ່ດີມີສຸກຫຼືບໍ່.”
Verse 4
शृङ्गबेरिपुरंप्राप्यगुहंगहनगोचरम् ।निषादाधिपतिंब्रूहिकुशलंवचनान्मम ।।।।
ເມື່ອເຈົ້າໄປຮອດເມືອງສຣິງຄເວຣີປຸຣະແລ້ວ ຈົ່ງໄປພົບກຸຫະ ຜູ້ເປັນຫົວໜ້າແຫ່ງນິສາດ ຜູ້ເຄີຍເດີນທາງໃນປ່າລຶກ ແລະຈົ່ງຖ່າຍທອດຄໍາຂອງຂ້າ ເພື່ອຖາມໄຖ່ຄວາມສຸກສະບາຍຂອງທ່ານນັ້ນ.
Verse 5
श्रुत्वातुमांकुशलिनमरोगंविगतज्वरम् ।भविष्यतिगुहःप्रीतस्सममात्मसमस्सखा ।।।।
“ເມື່ອລາວໄດ້ຍິນວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າປອດໄພ ມີສຸຂະພາບດີ ແລະພົ້ນຈາກຄວາມທຸກຮ້ອນ ກຸຫະຈະປິຕິຍິນດີ—ຜູ້ເປັນມິດສະຫາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແລະເປັນທີ່ຮັກເທົ່າກັບຕົນເອງ.”
Verse 6
अयोध्यायाश्चतेमार्गंप्रवृत्तिंभरतस्य च ।निवेदयिष्यतिप्रीतोनिषादाधिपतिर्गुहः ।।।।
“ດ້ວຍຄວາມປິຕິ ກຸຫະ—ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຊາວນິສາດ—ຈະບອກເສັ້ນທາງໄປອະໂຍທະຍາໃຫ້ທ່ານ ແລະຈະແຈ້ງເຖິງສະພາບການ ແລະຄວາມປະພຶດຂອງພະພຣະຕະດ້ວຍ.”
Verse 7
भरतस्तुत्वयावाच्यःकुशलंवचनान्मम ।सिद्धार्थंशंसमांतस्मैसभार्यंसहलक्ष्मणम् ।।।।
“ຕໍ່ພະພຣະຕະ ທ່ານຈົ່ງນຳຄຳຖາມໄຖ່ສຸກທຸກຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄປກ່າວແກ່ພຣະອົງ; ແລະຈົ່ງແຈ້ງວ່າ ພາລະກິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າສຳເລັດແລ້ວ ແລະກຳລັງກັບຄືນ—ພ້ອມດ້ວຍພຣະຊາຍາ ແລະພ້ອມດ້ວຍພະລັກສະມະນະ.”
Verse 8
हरणंचापिवैदेह्यारावणेनबलीयसा ।सुग्रीवेण च सम्वादंवालिनश्चवधंरणे ।।।।
ຈົ່ງບອກເຂົາດ້ວຍວ່າ ໄວເທຫີ (ສີຕາ) ຖືກຣາວະນະຜູ້ມີິດທິ໌ລັກພາໄປ, ວ່າຂ້າໄດ້ຜູກມິດເປັນພັນທະມິດກັບສຸກຣີວ, ແລະວ່າວາລິນຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ.
Verse 9
मैथिल्यन्वेषणंचैवयथाचाधिगतात्वया ।लङ्घयित्वामहातोयमापगापतिमव्ययम् ।।।।
ຈົ່ງເລົ່າອີກວ່າ ໄດ້ອອກຕາມຫາໄມຖິລີ (ສີຕາ) ແນວໃດ ແລະທ່ານໄດ້ພົບນາງແນວໃດ ຫຼັງຈາກກະໂດດຂ້າມມະຫາສະໝຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ບໍ່ເຄີຍແຫ້ງ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງນ້ຳທັງປວງ.
Verse 10
उपयानंसमुद्रस्यसागरस्य च दर्शनम् ।यथा च कारितस्सेतूरावणश्चयथाहतः ।।।।
“ຈົ່ງບອກເຂົາດ້ວຍ ເຖິງການທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໄປຫາມະຫາສະໝຸດ ສາຄະຣະ ແລະວ່າມະຫາສະໝຸດໄດ້ປາກົດຕົນແນວໃດ; ສະພານຖືກໃຫ້ສ້າງຂຶ້ນແນວໃດ; ແລະຣາວະນະຖືກປະຫານແນວໃດ.”
Verse 11
वरदानंमहेन्द्रेणब्रह्मणावरुणेन च ।महादेवप्रसादाच्छपित्राममसमागमम् ।।।।
“(ຈົ່ງບອກເຂົາ) ເຖິງພອນປະທານທີ່ມະເຫນທຣະ ພຣະພຣົມ ແລະວະຣຸນ ໄດ້ປະທານ; ແລະໂດຍພຣະກະຣຸນາ (ປຣະສາດ) ຂອງພຣະມະຫາເທວະ ເຖິງການໄດ້ພົບພໍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.”
Verse 12
उपयातं च मांसौम्य भरतायनिवेदय ।सहराक्षसराजेनहरीणामीश्वरेण च ।।।।
ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນ ຈົ່ງໄປກາບທູນພຣະພະຣະຕະວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງມາຮອດ—ພ້ອມດ້ວຍພຣະເຈົ້າແຫ່ງກອງວານະຣ ແລະ ກະສັດແຫ່ງຣາກະສະ.
Verse 13
जित्वाशत्रुगणान्रामःप्राप्यचानुत्तमंयशः ।उपायानंसमृद्धार्थस्सहमित्रैर्महाबलैः ।।।।
ພຣະຣາມ ໄດ້ຊະນະຫມູ່ສັດຕູ ແລະ ໄດ້ຮັບກຽດສັກສີອັນສູງສຸດ ບັນລຸພຣະປະສົງແລ້ວ ແລະກຳລັງເສດັດກັບຄືນພ້ອມມິດສະຫາຍຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 14
एतच्छ्रुत्वायमाकारंभजतेभरतस्ततः ।स च तेवेदितव्यःस्यात्सर्वंयच्छापिमांप्रति ।।।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນີ້ແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະຈະມີທ່າທີແນວໃດ—ໂດຍສະເພາະຕໍ່ຂ້າພະເຈົ້າ—ຈົ່ງສັງເກດແລະເຂົ້າໃຈໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ແລ້ວນຳມາກາບທູນຄືນ.
Verse 15
ज्ञेयाःसर्वे च वृत्तान्ताःभरतस्येङ्गितानि च ।तत्त्वेनमुखवर्णेनदृष्ट्याव्याभाषितेन च ।।।।
ຈົ່ງຮູ້ໃຫ້ແທ້ຈິງທັງຫມົດກ່ຽວກັບເຫດການ ແລະ ນິຍະໃນໃຈຂອງພຣະພະຣະຕະ—ຈາກສີໜ້າ ສາຍຕາ ແລະ ລີລາການເວົ້າ.
Verse 16
सर्वकालसमृद्धंहिहस्त्यश्वरथसङ्कुलम् ।पितृपैतामहंराज्यंकस्यनावर्तयेन्मनः ।।।।
ອານາຈັກສືບທອດຈາກບິດາແລະບັນພະບຸລຸດນີ້ ອຸດົມສົມບູນທຸກການ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຊ້າງ ມ້າ ແລະລົດສົງຄາມ—ໃຈຂອງໃຜຈະບໍ່ຖືກດຶງດູດໂດຍທຳມະຊາດ?
Verse 17
सङ्गत्याभरत्श्रीमान् राज्येनार्थीस्वयंभवेत् ।प्रशास्तुवसुधांसर्वामखिलांरघुनन्दनः ।।।।
ຖ້າເມື່ອໄດ້ພົບກັນແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະຜູ້ສົງເກີດປາດຖະນາລາຊະອານາຈັກດ້ວຍພຣະອົງເອງ ກໍຂໍໃຫ້ ພຣະຣະຄຸນັນທະນະ ຄວາມປິຕິແຫ່ງວົງສາຣະຄຸ ປົກຄອງແຜ່ນດິນທັງປວງ
Verse 18
तस्यबुद्धिं च विज्ञायव्यवसायं च वानर ।यावन्नदूरंयाताःस्मक्षिप्रमागन्तुमर्हसि ।।।।
ໂອ ວານະຣະ! ເມື່ອເຈົ້າໄດ້ຮູ້ແລ້ວທັງໃຈຄິດແລະຄວາມຕັ້ງໃຈຂອງລາວ ເຈົ້າພຶງກັບມາໃຫ້ໄວ ກ່ອນທີ່ພວກເຮົາຈະໄປໄກເກີນໄປ
Verse 19
इतिप्रतिसमादिष्टोहनूमान्मारुतात्मजः ।मानुषःधारयनृपमयोध्यांत्वरितोययौ ।।।।
ເມື່ອໄດ້ຮັບພຣະບັນຊາແລ້ວ ພຣະຫນຸມານ ບຸດແຫ່ງພຣະມາຣຸຕະ ຈຶ່ງຮັບຮູບເປັນມະນຸດ ແລະຮີບເດີນທາງໄປຫາ ອະໂຍທະຍາ
Verse 20
अतोत्पपातवेगेनहनूमान्मारुतात्मजः ।गरुत्मानिववेगेनजिघृक्षन्पन्नगोत्तमम् ।।।।
ແລ້ວພຣະຫນຸມານ ບຸດແຫ່ງພຣະມາຣຸຕະ ກໍກະໂດດຜຸດຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມໄວອັນແຮງກ້າ ດັ່ງພຣະຄຣຸດພຸ່ງໄປເພື່ອຈັບພະຍານາກຜູ້ປະເສີດ
Verse 21
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।।।
ລາວໄດ້ໂຜນຂ້າມເສັ້ນທາງບັນພະບຸລຸດອັນເປັນມົງຄຸນ ໄປຮອດແດນອັນສຸພະມົງຄຸນເປັນທີ່ສະຖິດຂອງຈອມກະສັດແຫ່ງນົກ ແລະໄດ້ຂ້າມສັງຄົມອັນນ່າຢ້ານຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາກັບຍະມຸນາໄດ້ສຳເລັດ.
Verse 22
लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।6.128.21।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।6.128.22।।
ເມື່ອຮອດເມືອງສຣິງຄເວຣະປຸຣະ ພະຫນຸມານຜູ້ມີລິດໄດ້ພົບກຸຫະ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເປັນມົງຄຸນນີ້។
Verse 23
सखातुतवकाकुत्स्थोरामस्सत्यपराक्रमः ।ससीतस्सहसौमित्रिस्सत्वांकुशलमब्रवीत् ।।।।
“ມິດຂອງທ່ານ ພຣະຣາມແຫ່ງວົງສາກາກຸດສະຖະ ຜູ້ມີວິລະກຳຕັ້ງຢູ່ໃນສັດຈະ ພ້ອມດ້ວຍນາງສີຕາ ແລະ ເສົາມິດຣີ (ພຣະລັກສະມະນະ) ຝາກຖາມໄຖ່ຄວາມສຸກສະບາຍຂອງທ່ານ.”
Verse 24
पञ्चमीमद्यरजनीमुषित्वावचनान्मुनेः ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञातंद्रक्ष्यस्यद्यैवराघवम् ।।।।
“ມື້ນີ້ແມ່ນຄືນທີຫ້າ; ເມື່ອພັກຄ້າງຄືນຕາມພຣະວາຈາຂອງມຸນີ ແລະໄດ້ຮັບອະນຸຍາດຈາກພຣະພາຣະດວາຊ ທ່ານຈະໄດ້ເຫັນພຣະຣາຆະວະໃນມື້ນີ້ເທົ່ານັ້ນ.”
Verse 25
एवमुक्त्वामहातेजास्सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।उत्पपातमहावेगाद्वेगवान्विचारयन् ।।।।
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ຂົນກາຍພອງຊູດ້ວຍປິຕິ ກໍໂຜນຂຶ້ນອີກຄັ້ງດ້ວຍຄວາມໄວອັນມະຫາສານ ພ້ອມທັງມຸ່ງໃຈຕໍ່ເສັ້ນທາງຂອງຕົນ.
Verse 26
सोऽपश्यद्रामतीर्थं च नदींवालुकिनींतथा ।वरूथींगोमतींचैवभीमंशालवनंतथा ।।।।प्रजाश्चबहुसाहस्रीःस्फीतान्जनपदानपि ।
ຕາມທາງໄປ ລາວໄດ້ເຫັນ ຣາມະ-ຕີຣຖະ ແລະ ແມ່ນ້ຳ ວາລຸກິນີ; ອີກທັງ ວະຣູຖີ ແລະ ໂຄມະຕີ ພ້ອມທັງປ່າສາລອັນນ່າຢ້ານ—ພ້ອມດ້ວຍແຄວ້ນດິນອັນຮຸ່ງເຮືອງ ແລະ ຝູງຊົນນັບພັນໃນຖິ່ນຖານຕ່າງໆ.
Verse 27
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।।।
ເມື່ອເດີນທາງໄກດ້ວຍຄວາມໄວ ຮນຸມານ—ດຸຈຊ້າງໃນຫມູ່ວານອນ—ກໍມາຮອດຫມູ່ໄມ້ທີ່ອຸດົມດ້ວຍດອກໄມ້ ໃກ້ນັນດິຄຣາມ. ທີ່ນັ້ນ ສະຕຣີຜູ້ແຕ່ງກາຍງາມ ພ້ອມລູກໆ ແລະຜູ້ເຖົ້າ ພາກັນເດີນຫຼິ້ນຢ່າງສະບາຍໃຈ ດຸຈຢູ່ໃນສວນຂອງພຣະອິນທຣ໌ ແລະເຫມືອນຫມູ່ໄມ້ໃນປ່າໄຈຕຣະຣະຖະຂອງທ້າວກຸເວຣ.
Verse 28
सःगत्वादूरमध्वानंत्वरितःकपिकुञ्जरः ।।6.128.27।।आससादद्रुमान् फुल्लान्नन्दिग्रामसमीपगान् ।स्त्रीभिस्सपुत्रैर्वृद्धैश्चरममाणैःस्वलङ्कृतैः ।सुराधिपस्योपवनेयथाचैत्ररथेद्रुमान् ।।6.128.28।।
ລາວໄດ້ມາຮອດຫມູ່ໄມ້ທີ່ກຳລັງບານ ໃກ້ນັນດິຄຣາມ. ທີ່ນັ້ນ ສະຕຣີພ້ອມລູກໆ ແລະຜູ້ເຖົ້າ—ແຕ່ງກາຍງາມ ແລະຢູ່ຢ່າງສະບາຍ—ພາກັນເລີ່ນຢູ່ໃນສວນ ດຸຈຢູ່ໃນສວນສຳລານຂອງພຣະອິນທຣ໌ ເຫມືອນຫມູ່ໄມ້ອັນໂດງດັງໃນໄຈຕຣະຣະຖະຂອງທ້າວກຸເວຣ.
Verse 29
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।। ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।। ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ໃນລະຍະປະມານໜຶ່ງໂກຣສະຈາກອະໂຍທະຍາ ລາວໄດ້ເຫັນ ພຣະພະຣະຕະ—ນຸ່ງຫົ່ມຜ້າເປືອກໄມ້ ແລະ ໜັງກວາງດຳ—ຊົງໂສກເສົ້າ ແລະຊົງຜອມ ຢູ່ເປັນຜູ້ອາໄສໃນອາສຣົມ; ຜົມເປັນຊະຕາ ກາຍປະເປື້ອນຝຸ່ນຄົນ ຖືກຄວາມທຸກຈາກການພຣາກພີ່ນ້ອງບີບຄັ້ນ. ຊົງສັນດານດ້ວຍຜົນໄມ້ແລະຮາກໄມ້ ສຳລວມຕົນ ເປັນຕະປະສີຜູ້ດຳເນີນຕາມທຳ. ຊະຕາອັນສູງຊັນຂອງພຣະອົງໂດດເດັ່ນ ແລະນຸ່ງຫົ່ມວັລກະລະກັບໜັງສັດ. ຊົງມີວິໄນ ຈິດໃຈຖືກຂັດເກົາດ້ວຍການພາວະນາ ສ່ອງສະຫວ່າງດຸຈພຣະພຣະຫມະຣິສີ. ໂດຍຕັ້ງພາດຸກາຂອງພຣະຣາມໄວ້ເບື້ອງໜ້າ ພຣະອົງຈຶ່ງປົກຄອງແຜ່ນດິນ ເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງຊົນທັງສີ່ວັນນະຈາກຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່. ມີອຳມາດ ພຣາຫມະປຸໂຣຫິດຜູ້ບໍລິສຸດ ແລະຫົວໜ້າກອງທັບກັບສະຫາຍຜູ້ນຸ່ງຜ້າກາສາຍະຄອຍປະຄອງຢູ່ຂ້າງກາຍ.
Verse 30
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ຫນຸມານ ບຸດແຫ່ງພະມາຣຸຕ ໄດ້ປະນົມມື ກ່າວຖ້ອຍຄຳດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແກ່ພຣະພະຣະຕ ຜູ້ຮູ້ທຳ ດຸຈດັ່ງທຳມະມີຮ່າງກາຍປາກົດ។
Verse 31
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ພຣະກາກຸດສະຖະ ຜູ້ທີ່ທ່ານໂສກອາໄລ—ປະທັບຢູ່ໃນປ່າທັນຑະກາຣັນຍະ ນຸ່ງຫົ່ມເປືອກໄມ້ ແລະຊົງຊະຕາ—ໄດ້ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມາບອກຂ່າວຄວາມສຸກສະບາຍຂອງພຣະອົງແກ່ທ່ານ។
Verse 32
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
“ໂອ ຍອດວານອນ ຈົ່ງຮີບໄປອະໂຍທະຍາໂດຍໄວ ແລະຈົ່ງຮີບສືບໃຫ້ແນ່ວ່າ ຜູ້ຄົນໃນພະຣາຊວັງຂອງພຣະຣາຊາ ຢູ່ດີມີສຸກຫຼືບໍ່.”
Verse 33
क्रोशमात्रेत्वयोध्यायाचशीरकृष्णाजिनम्बरम् ।।6.128.29।।ददर्शभरतंदीनंकृशमाश्रमवासिनम् ।जटिलंमलदिग्धाङ्गंभ्रातृव्यसनकर्शितम् ।।6.128.30 ।फलमूलाशिनंदान्तंतापसंधर्मचारिणम् ।समुन्नतजटाभारंवल्कलाजिनवाससम् ।।6.128.31।।नियतंभावितात्मानंब्रह्मर्षिसमतेजसम् ।पादुकेतेपुरस्कृत्यप्रशासन्तंवसुन्धराम् ।।6.128.32 ।चातुर्वर्णस्यलोकस्यत्रातारंमहतोभयात् ।उपस्थितममात्यैश्चशुचिभिश्चपुरोहितैः ।।6.128.33।।बलमुख्यैश्चयुक्तैश्चकाषायाम्बरदारिभिः ।
ເຂົາໄດ້ເຫັນພຣະພະຣະຕ—ຜູ້ຄຸ້ມຄອງຊົນທັງສີ່ວັນນະຈາກຄວາມຢ້ານກົວອັນໃຫຍ່—ປະທັບຢືນຢູ່ນັ້ນ ມີອຳມາດຜູ້ໃຈບໍລິສຸດ ແລະປຸໂຣຫິດຜູ້ຜ່ອງໃສຄອຍຮັບໃຊ້ ພ້ອມດ້ວຍແມ່ທັບຫົວໜ້າ ແລະຜູ້ມີວິໄນນຸ່ງຫົ່ມຜ້າກາສາຍະສີຄໍາໝ້ອງ।
Verse 34
नहितेराजपुत्रंतंचीरकृष्णाजिनाम्बरम् ।।।।परिभोक्तुंव्यवस्यन्तिपौरावैधर्मवत्सलाः ।
ເພາະຊາວເມືອງຜູ້ຮັກທຳ ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງໃຈຈະເສບສຸກຄວາມສຳລານ ເມື່ອພຣະຣາຊະກຸມານຂອງພວກເຂົາເອງ ຍັງນຸ່ງຫົ່ມຜ້າເປືອກໄມ້ ແລະ ໜັງກວາງດຳຢູ່.
Verse 35
तम्धर्ममिवधर्मज्ञंदेहवन्तमिवापरम् ।।।।उवाचप्राञ्जलिर्वाक्यंहनूमान्मारुतात्मजः ।
ຫນຸມານ ບຸດແຫ່ງພະມາຣຸຕ ໄດ້ປະນົມມື ກ່າວຖ້ອຍຄຳດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແກ່ພຣະພະຣະຕ ຜູ້ຮູ້ທຳ ດຸຈດັ່ງທຳມະມີຮ່າງກາຍປາກົດ។
Verse 36
वसन्तंदण्डकारण्येयंत्वंचीरजटाधरम् ।।।।अनुशोचसिकाकुत्स्थं स त्वांकौशलमब्रवीत् ।
ພຣະກາກຸດສະຖະ ຜູ້ທີ່ທ່ານໂສກອາໄລ—ປະທັບຢູ່ໃນປ່າທັນຑະກາຣັນຍະ ນຸ່ງຫົ່ມເປືອກໄມ້ ແລະຊົງຊະຕາ—ໄດ້ໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມາບອກຂ່າວຄວາມສຸກສະບາຍຂອງພຣະອົງແກ່ທ່ານ។
Verse 37
प्रियमाख्यामितेदेवशोकंत्यजसुदारुणम् ।।।।अस्मिन्मुहूर्तेभ्रात्रात्वंरामेणसहसङ्गतः ।
ໂອ ທ່ານຜູ້ສູງສົງ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຂ່າວອັນນ່າຍິນດີແກ່ທ່ານ; ຈົ່ງລະທິ້ງຄວາມໂສກອັນຮ້າຍແຮງນີ້. ໃນຂະນະນີ້ເທົ່ານັ້ນ ທ່ານຈະໄດ້ພົບພ້ອມກັບພຣະຣາມ ພີ່ນ້ອງຂອງທ່ານ.
Verse 38
निहत्यरावणंरामःप्रतिलभ्य च मैथिलीम् ।।।।उपयातिसमृद्धार्थःसहमित्रैर्महाबलैः ।
ພຣະຣາມໄດ້ປະຫານຣາວະນະ ແລະໄດ້ຄືນໄດ້ພຣະນາງໄມຖິລີ (ສີຕາ). ເມື່ອພະລະກິດສຳເລັດສົມບູນແລ້ວ ບັດນີ້ພຣະອົງກຳລັງເສດັດມາ ພ້ອມດ້ວຍມິດສະຫາຍຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 39
लक्ष्मणश्चमहातेजावैदेही च यशस्विनी ।।।।सीतासमग्रारामेणमहेन्द्रेणशचीयथा ।
ແລະພຣະລັກສະມະນະຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ກັບພຣະໄວເທຫີຜູ້ມີກຽດຍົດ—ພຣະນາງສີຕາຜູ້ຄົບຖ້ວນປອດໄພ—ຢູ່ຄຽງຂ້າງພຣະຣາມ ດັ່ງພຣະສະຈີຢູ່ຄຽງມະເຫນທຣ (ພຣະອິນທຣ).
Verse 40
एवमुक्तोहनुमताभरतःकैकयीसुतः ।।।।पपातसहसाहृष्टोहर्षान्मोहमुपागमत् ।
ເມື່ອຖືກຫນຸມານກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພະພຣະຕະ ພຣະໂອຣສແຫ່ງໄກເກຍີ ກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງກະທັນຫັນ ລົ້ມລົງທັນທີ ແລະຖືກຄວາມເປັນລົມຈາກຄວາມຍິນດີອັນລົ້ນເຫຼືອຄອບງໍາ.
Verse 41
ततोमुहूर्तादुत्थायप्रत्याश्वस्य च राघवः ।।।।हनूमन्तमुवाचेदंभरतःप्रियवादिनम् ।
ຕໍ່ມາພຽງຊົ່ວຄາວ ພຣະອົງກໍລຸກຂຶ້ນ ແລະຕັ້ງສະຕິໄດ້ອີກຄັ້ງ; ພະພຣະຕະ ແຫ່ງວົງສ໌ຣາຆະວະ ຈຶ່ງກ່າວຄໍານີ້ແກ່ຫນຸມານ ຜູ້ມີວາຈາອ່ອນຫວານ.
Verse 42
अशोकजैःप्रीतिमयैःकपिमालिङ्ग्यसम्भ्रमात् ।।।।सिषेचभरतःश्रीमान्विपुलैरश्रुबिन्धुभिः ।
ແລ້ວພະພຣະຕະຜູ້ມີສິຣິສົມບັດ ດ້ວຍຄວາມສະເທືອນໃຈອັນແຮງກ້າ ໄດ້ກອດວານອນ (ຫນຸມານ) ດ້ວຍຄວາມຮັກອັນເກີດຈາກປິຕິ ແລະຊຸກຊື້ນເຂົາດ້ວຍນ້ໍາຕາອັນຫຼາຍຫຼວງ.
Verse 43
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
ໂອ ຜູ້ອ່ອນໂຍນເມດຕາ! ເຈົ້າເປັນເທວະດາ ຫຼືເປັນມະນຸດ ທີ່ມາທີ່ນີ້ດ້ວຍຄວາມກະຣຸນາ? ເນື່ອງຈາກເຈົ້າໄດ້ເລົ່າຂ່າວອັນນ່າປິຕິຍິນດີ ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບລາງວັນອັນເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ເຈົ້າ: ງົວໜຶ່ງແສນຕົວ ແລະບ້ານເມືອງອັນດີເລີດເກີນກວ່າໜຶ່ງຮ້ອຍ ພ້ອມທັງສາວພຣະສິນດີສິບຫົກນາງເປັນພັນລະຍາ ປະດັບຕຸ້ມຫູ; ຜິວພັນດັ່ງຄໍາ ອວຍວະອ່ອນຊ້ອຍງາມ ໃບໜ້ານຸ່ມນວນດັ່ງຈັນທຣາ ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທຸກປະການ ແລະເກີດໃນຕະກູນສູງສົງ.
Verse 44
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
ໂອ ທ່ານຜູ້ອ່ອນໂຍນ! ເນື່ອງດ້ວຍຂ່າວສານອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະນ່າຍິນດີທີ່ທ່ານໄດ້ກ່າວມາ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍປະທານງົວໜຶ່ງແສນຕົວ ແລະບ້ານອັນປະເສີດອີກໜຶ່ງຮ້ອຍແຫ່ງແກ່ທ່ານ.
Verse 45
देवोवामानुषोवात्वमनुक्रोशादिहागतः ।।6.128.43।।प्रियाख्यानस्यतेसौम्यददामिब्रुवतःप्रियम् ।गवांशतसहस्रं च ग्रामाणां च शतंपरम् ।।6.128.44।।सकुण्डलाश्शुभाचाराभार्याःकन्यास्तुषोडश ।हेमवर्णास्सुनासोरूश्शशिसौम्याननाःस्त्रियः ।।6.128.45।।सर्वाभरणसम्पन्नास्सम्पन्नाःकुलजातिभिः ।
“(ຂ້າພະເຈົ້າຈະມອບ) ສາວພຣະຈັນທຣາສິບຫົກນາງເປັນພັນລະຍາ—ສວມຕຸ້ມຫູ ມີຈິດປະພຶດດີ ຜິວພັນດັ່ງຄຳ ດັ່ງດີທັງດັ່ງດັງແລະຕົ້ນຂາ ໃບໜ້າອ່ອນໂຍນດຸດດວງຈັນ—ປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງອາພອນທຸກປະການ ແລະພ້ອມດ້ວຍຊາດກຳເນີດສູງສົ່ງ ແລະຄວາມຮັ່ງມີ.”
Verse 46
निशम्यरामागमनंनृपात्मजःकपिप्रवीरस्यतदाद्भुतोपमम् ।प्रहर्षितोरामदिदृक्ष्याऽभवत्पुनश्चहर्षादिदमब्रवीद्वचः ।।।।
ເມື່ອພຣະຣາຊະບຸດ (ພະຣະຕະ) ໄດ້ຍິນຈາກວີຣະກະປິຜູ້ເລີດ ຂ່າວອັນນ່າອັດສະຈັນເຖິງການກັບຄືນຂອງພຣະຣາມ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມປິຕິ ປາຖະໜາຈະໄດ້ເຫັນພຣະຣາມອີກ ແລະດ້ວຍຄວາມຍິນດີຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້.
Frequently Asked Questions
Rāma instructs Hanumān to verify Bharata’s intent before the royal reunion, acknowledging that even a rightful heir may be tested by the kingdom’s prosperity; the envoy must read intention through observable conduct rather than assumption.
Legitimate rule is sustained by self-restraint and transparent intention: Bharata’s ascetic regency under the pādukā symbolizes governance as stewardship, while Rāma’s caution models responsible political discernment aligned with dharma.
Ayodhyā’s approach route is mapped through Śṛṅgaberapura (Guha’s domain), the Gaṅgā–Yamunā confluence, Nandigrāma (Bharata’s seat), and named rivers/forests (Gomatī, Vālukiṇī, Varūthinī, Śālavana), with the pādukā as the key cultural emblem of delegated sovereignty.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.