Valmiki Ramayana 6.128.22 — Yuddha Kanda, Sarga 128, Shloka 22

अयोध्याप्रत्यागमन-सन्देशः

Hanuman Sent Ahead to Ayodhya

Devanagari script

लङ्घयित्वापितृपथंविहगेन्द्रालयंशुभम् ।गङ्गायमुनयोर्भीमंसमतीत्यसमागमम् ।।6.128.21।।शृङ्गबेरपुरंप्राप्यगुहमासाद्यवीर्यवान् ।स वाचाशुभयाहृष्टोहनुमानिदमब्रवीत् ।।6.128.22।।

Transliteration

śṛṅgaverapuraṃ prāpya guham āsādya vīryavān | sa vācā śubhayā hṛṣṭo hanumān idam abravīt ||

Translation

ເມື່ອຮອດເມືອງສຣິງຄເວຣະປຸຣະ ພະຫນຸມານຜູ້ມີລິດໄດ້ພົບກຸຫະ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນເປັນມົງຄຸນນີ້។

Word by Word

• लङ्घयित्वा: having leapt/crossed
• लङ्घयित्वा: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लङ्घ् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund); धातुः लङ्घ् (to leap/cross)

• पितृपथम्: the path of the Pitṛs (ancestral path)
• पितृपथम्: कर्म (object of लङ्घयित्वा)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘पितॄणां पथः’; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• विहगेन्द्रालयम्: the abode/region of the lord of birds (Garuda’s realm)
• विहगेन्द्रालयम्: कर्म (object of लङ्घयित्वा)
• Type: Noun
• Root: विहग (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘विहगेन्द्रस्य आलयः’; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (विहगेन्द्रालयम् इति विशेष्यस्य)

• गङ्गायमुनयोः: of the Ganga and Yamuna
• गङ्गायमुनयोः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: गङ्गा (प्रातिपदिक) + यमुना (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समासः (इतरेतर-द्वन्द्वः) ‘गङ्गा च यमुना च’; स्त्रीलिङ्गम्, षष्ठी-विभक्तिः, द्विवचनम्

• भीमम्: terrible/frightening
• भीमम्: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (समागमम् इति विशेष्यस्य)

• समतीत्य: having crossed/passed beyond
• समतीत्य: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अति + इ (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (absolutive); धातुः इ (to go) उपसर्गौ सम्, अति; अर्थः ‘अतिक्रम्य/पारं गत्वा’

• समागमम्: the confluence/meeting (of rivers)
• समागमम्: कर्म (object of समतीत्य)
• Type: Noun
• Root: सम् + आगम् (धातु) → समागम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• शृङ्गबेरपुरम्: Śṛṅgaverapura (a town)
• शृङ्गबेरपुरम्: कर्म (object of प्राप्य)
• Type: Noun
• Root: शृङ्गबेर (प्रातिपदिक/स्थाननाम) + पुर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः) ‘शृङ्गबेरस्य पुरम्’; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्राप्य: having reached/attained
• प्राप्य: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (absolutive); धातुः आप् (to obtain/reach) उपसर्गः प्र

• गुहम्: Guha
• गुहम्: कर्म (object of आसाद्य)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक, व्यक्तिनाम)
• Form: पुंलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आसाद्य: having approached/met
• आसाद्य: क्रियाविशेषणम् (पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्ययः)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्तम् (absolutive); धातुः सद् (to sit/approach) उपसर्गः आ; अर्थः ‘उपगम्य/समासाद्य’

• वीर्यवान्: valiant, possessing prowess
• वीर्यवान्: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक) + वत् (मतुप्-प्रत्ययः)
• Form: विशेषणम्; पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (हनुमान् इति विशेष्यस्य)

• सः: he (that one)
• सः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाचा: with speech/words
• वाचा: करण (instrument)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• शुभया: pleasant/auspicious
• शुभया: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गम्, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (वाचा इति विशेष्यस्य)

• हृष्टः: joyful, delighted
• हृष्टः: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त-विशेषणम् (past participle); पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• हनुमान्: Hanuman
• हनुमान्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: हनुमत् (प्रातिपदिक, व्यक्तिनाम)
• Form: पुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इदम्: this (statement)
• इदम्: कर्म (object of अब्रवीत्)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• अब्रवीत्: said/spoke
• अब्रवीत्: क्रिया (main verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Context

Valiant Hanuman, flying through the course of the birds, through the auspicious path of the wind god, leaping across Ganga and Yamuna, reached Sringaberipuram, saw Guha, rejoiced and thus spoke charming words.

Characters & Entities

• Hanumān
• Śṛṅgaverapura
• Guha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as honoring bonds: Hanumān seeks out Rāma’s ally Guha and communicates with auspicious, truthful speech.

What is the narrative situation?

Hanumān arrives at Śṛṅgaverapura and begins delivering Rāma’s message to Guha.

Which character virtue is emphasized?

Respectful diplomacy—Hanumān’s joy and courteous speech strengthen righteous alliances.