Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Verse 1

सनंदन उवाच । ज्योतिषांगं प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । यस्य विज्ञान मात्रेण धर्मसिद्धिर्भवेन्नृणाम् ॥ १ ॥

ສະນັນດະນະ ກ່າວວ່າ: ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍອົງຄວາມຮູ້ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຈໂຢຕິສະ (Jyotiṣa) ດັ່ງທີ່ພຣະພຣະຫມາເຄີຍສອນໄວ້ແຕ່ກ່ອນ; ເພີຍແຕ່ເຂົ້າໃຈມັນ ມະນຸດກໍບັນລຸຄວາມສໍາເລັດໃນທຳມະ।

Verse 2

त्रिस्कंधं ज्यौतिषां शास्त्रं चतुर्लक्षमुदाहृतम् । गणितं जातकं विप्र संहितास्कंधसंज्ञिताः ॥ २ ॥

ໂອ ພຣາຫມະນະ, ວິຊາຈໂຢຕິສະ (Jyotiṣa) ຖືກກ່າວວ່າມີສາມສະຄັນດະ ແລະກວ້າງໄປເຖິງສີ່ແສນ. ສາຂາຂອງມັນເອີ້ນວ່າ ຄະນິຕະ (Gaṇita), ຊາຕະກະ (Jātaka), ແລະ ສັມຫິຕາ (Saṃhitā).

Verse 3

गणिते परिकर्मादि खगमध्यस्फुटक्रिंये । अनुयोगश्चंद्रसूर्यग्रहणं तचोदस्याकम् ॥ ३ ॥

ໃນຄະນິຕະ ມີການສອນວຽກຂັ້ນຕົ້ນ (parikarman) ແລະວິທີການທີ່ແມ່ນຍໍາເພື່ອກໍານົດຕໍາແໜ່ງທີ່ແທ້ຂອງດາວເຄາະໃນຟ້າ; ຍັງມີໂຈດປະຍຸກ, ການຄໍານວນຄຣາສຈັນ-ຄຣາສຕາເວັນ ແລະວິທີຮູ້ເຫດປັດໃຈຂອງມັນດ້ວຍ।

Verse 4

छाया श्रृङ्गोन्नतियुती पातसाधानमीरितम् । जातके राशिभेदाश्च ग्रहयोनिश्च योनिजम् ॥ ४ ॥

ໄດ້ກ່າວແລ້ວເຖິງວິທີການອາໄສເງົາ (gnomon), ເຄື່ອງມືຮູບຄ້າຍເຂົາ, ແລະການວັດຄວາມສູງ ເພື່ອກຳນົດ «pāta» (ການຕົກ/ຄ່າເບື້ອງທາງດາລາສາດ). ໃນຊາຕະກະ (ແຜນຜັງເກີດ) ກໍອະທິບາຍຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຣາສີ, ແຫຼ່ງກຳເນີດຂອງດາວ (graha-yoni) ແລະສິ່ງທີ່ເກີດຈາກນັ້ນ (yoni-ja).

Verse 5

निषेकजन्मारिष्टानि ह्यायुर्दायो दशाक्रमः । कर्माजीवं चाष्टवर्गो राजयोगाश्च नाभसाः ॥ ५ ॥

ແທ້ຈິງແລ້ວ ມັນກ່າວເຖິງນິມິດໃນຍາມປະສົມພັນແລະຍາມເກີດ, ລາງຮ້າຍ, ການກຳນົດອາຍຸ, ລຳດັບດາຊາ (daśā), ການດຳລົງຊີວິດຕາມກຳ, ລະບົບອັດຖະກະວັກຄະ (aṣṭakavarga), ຣາຊະໂຢກະ (rāja-yoga) ແລະ ນາບະສະໂຢກະ (nābhasa).

Verse 6

चंद्रयोगाः प्रव्रज्याख्या राशिशीलं च दृक्फलम् । ग्रहभावफलं चैवाश्रययोगप्रकीर्णके ॥ ६ ॥

ໃນພາກວ່າດ້ວຍອາສະຣະຍະໂຢກະ (āśraya-yoga) ອັນຫຼາກຫຼາຍ ໄດ້ອະທິບາຍໂຢກະຂອງຈັນ (candra-yoga), ໂຢກະຊື່ «pravrajyā» (ການອອກບວດ/ການສະຫຼະ), ນິໄສແລະຄວາມປະພຶດຕາມຣາສີ, ຜົນຈາກມຸມມອງຂອງດາວ, ແລະຜົນຂອງດາວກັບເຮືອນ (bhāva) ດ້ວຍ.

Verse 7

अनिष्टयोगाः स्रीजन्मपलं निर्याणमेव च । नष्टजन्मविधानं च तथा द्रेष्काणलक्षणम् ॥ ७ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໄດ້ອະທິບາຍໂຢກະອັນບໍ່ເປັນມົງຄຸນ, ຜົນທີ່ຊີ້ຖຶງການເກີດເປັນຍິງ, ນິມິດແຫ່ງຄວາມຕາຍ, ວິທີກຳນົດຂໍ້ມູນເກີດທີ່ສູນຫາຍ, ແລະລັກສະນະຂອງ dreṣkāṇa (ການແບ່ງ 1/3 ຂອງຣາສີ).

Verse 8

संहिताशास्त्ररूपं च ग्रहचारोऽब्दलक्षणम् । तिथिवासरनक्षत्रयोगतिथ्यर्द्धसंज्ञकाः ॥ ८ ॥

ມັນປະກອບດ້ວຍຮູບແບບຂອງສັມຫິຕາ-ຊາສະຕຣະ (Saṃhitā-śāstra), ເສັ້ນທາງເຄື່ອນໄຫວຂອງດາວ, ແລະລັກສະນະຂອງປີ—ຕິຖິ (tithi), ວາຣະ (vāra), ນັກຊັດຕຣະ (nakṣatra), ໂຢກະ (yoga), ແລະຊື່ເຕັກນິກກ່ຽວກັບຄຶ່ງຕິຖິ (tithy-arddha).

Verse 9

मुहूर्तोपग्रहाः सूयसंक्रांतिर्गोचरः क्रमात् । चंद्रता राबलं चैव सर्वलग्रार्तवाह्वयः ॥ ९ ॥

ຕາມລໍາດັບຄວນພິຈາລະນາ: ອົງປະກອບຍ່ອຍຂອງມຸຫູຣຕະ (ເວລາເລືອກ), ສູຣຍະສັງກຣານຕິ (ດວງອາທິດເຂົ້າຣາສີ), ໂກຈະຣະ (ການໂຄຈອນຂອງດາວ), ສະພາບດວງຈັນ, ກໍາລັງຂອງຣາຫູ, ແລະນິມິດຈາກລັກນະທັງປວງກັບລະດູການ।

Verse 10

आधानपुंससीमंतजातनामान्नभुक्तयः । चौलङ्कर्ण्ययणं मौंजी क्षुरिकाबंधनं तथा ॥ १० ॥

ສັງສະກາຣະທີ່ກໍານົດໄວ້ມີ: ອາທານ (ພິທີອຸທິດເພື່ອການປະສົມພັນ), ປຸມສະວະນ (ພິທີເພື່ອໄດ້ບຸດ), ສີມັນໂຕນນະຍະນ (ພິທີແຫວກຜົມໃນຄັນ), ຊາຕະກັມມະ (ພິທີເກີດ), ນາມະກະຣະນ (ຕັ້ງຊື່), ອັນນະປຣາຊະນ (ປ້ອນອາຫານແຂງຄັ້ງທໍາອິດ); ພ້ອມທັງ ຈູລະ (ໂກນຜົມ), ກັນນະເວທ (ເຈາະຫູ), ອຸປະນະຍະນ (ເຂົ້າສຶກສາເວດ), ການສວມສາຍມຸນຈະ/ຍັຊໂຍປະວີຕ (ສາຍສັກສິດ), ແລະການຜູກມີດໂກນເພື່ອການໂກນຄັ້ງທໍາອິດ।

Verse 11

समावर्तिनवैवाहप्रतिष्टासद्मलक्षणम् । यात्राप्रवेशनं सद्योवृष्टिः कर्मविलक्षणम् ॥ ११ ॥

ນິມິດແລະເຄື່ອງໝາຍກ່ຽວກັບ: ການກັບຄືນຫຼັງສໍາເລັດພະນັກສຶກສາ (ສະມາວັດຕະນະ), ການແຕ່ງງານ, ປຣະຕິດຖາ (ການປະດິດຕັ້ງພຣະຮູບ/ສະຖານບູຊາ), ແລະລັກສະນະມົງຄຸນຂອງເຮືອນ. ຍັງກ່ຽວກັບການອອກເດີນທາງ ແລະການເຂົ້າສະຖານທີ່; ພ້ອມທັງຝົນຕົກທັນທີ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນເຄື່ອງຊີ້ພິເສດທີ່ຜູກພັນກັບພິທີແລະການກະທໍາ।

Verse 12

उत्पत्तिलक्षणं चैव सर्वं संक्षेपतो ब्रुवे । एकं दश शतं चैव सहस्रायुतलक्षकम् ॥ १२ ॥

ຂ້ອຍຈະກ່າວໂດຍຫຍໍ້ເຖິງລັກສະນະແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງສັບພະສິ່ງ. ກ່ອນອື່ນ ຈົ່ງເຂົ້າໃຈມາດຕາຂອງຈໍານວນ: ໜຶ່ງ, ສິບ, ຮ້ອຍ, ພັນ, ໝື່ນ, ແລະ ລັກ (ແສນ).

Verse 13

प्रयुतं कोटिसंज्ञां चार्बुदमब्जं च रर्ववकम् । निरवर्व च महापद्मं शंकुर्जलधिरेव च ॥ १३ ॥

ເກີນຈາກຈໍານວນກ່ອນໜ້າ ມີຊື່ຂອງຈໍານວນທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນຕາມລໍາດັບ: ປຣະຍຸຕະ (prayuta), ຕໍ່ມາ ໂກຕິ (koṭi), ຕໍ່ມາ ອັຣບຸດ (arbuda), ຕໍ່ມາ ອັບຈະ (abja), ຕໍ່ມາ ຣັຣວະວະກະ (rarvavaka), ຕໍ່ມາ ນິຣະວັຣວະ (niravarva), ຕໍ່ມາ ມະຫາປັດມະ (mahāpadma), ຕໍ່ມາ ສັງກຸ (śaṅku), ແລະຕໍ່ມາ ຈະລະທິ (jaladhi—ມະຫາສະໝຸດ) ເປັນຊື່ຕໍ່ເນື່ອງຂອງຈໍານວນທີ່ໃຫຍ່ຂຶ້ນເລື້ອຍໆ।

Verse 14

अत्यं मध्यं परार्द्धं च संज्ञा दशगुणोत्तराः । क्रमादुत्क्रमतो वापि योगः कार्योत्तरं तथा ॥ १४ ॥

ຄໍາກໍານົດ «ອັດຍ», «ມັດຍ», ແລະ «ປະຣາດທະ» ແມ່ນຊື່ເອີ້ນທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນເປັນສິບເທົ່າຕາມລໍາດັບ. ການຮວມ (ໂຍກ/ການບວກຮວມ) ຈະເຮັດຕາມລໍາດັບ ຫຼືກັບລໍາດັບກໍໄດ້; ແລະການຄໍານວນຈະດໍາເນີນຕໍ່ເນື່ອງ ໃຫ້ຜົນຂອງຂັ້ນໜຶ່ງເປັນຂັ້ນຕໍ່ໄປ.

Verse 15

हन्याद्गुणेन गुण्यं स्यात्तैनैवोपांतिमादिकान् । शुद्धेद्धरोयद्गुणश्चभाज्यांत्यात्तत्फलं मुने ॥ १५ ॥

ຈົ່ງໃຊ້ຄຸນຄວາມດີເພື່ອກໍາຈັດສິ່ງທີ່ຕ້ານຄຸນຄວາມດີ; ແລະດ້ວຍຄຸນນັ້ນເອງ ຈົ່ງປະຫານຄວາມບົກພ່ອງຍ່ອຍໆ ແລະອື່ນໆ. ເມື່ອຄວາມປະພຶດຖືກຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ຄຸນໃດທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນນັ້ນຈະໃຫ້ຜົນຕາມສົມຄວນ ໂອ ມຸນີ.

Verse 16

समांकतोऽथो वर्गस्यात्तमेवाहुः कृतिं बुधाः । अंत्यात्तु विषमात्त्यक्त्वा कृतिं मूलंन्यसेत्पृथक् ॥ १६ ॥

ຈາກຕົວເລກທີ່ເທົ່າກັນ (ຄູ່) ຈະໄດ້ຄ່າກໍາລັງສອງ; ນັກຮູ້ເອີ້ນນັ້ນວ່າ «ກຣິຕິ» (ກໍາລັງສອງ). ແຕ່ຈາກຕົວສຸດທ້າຍ ຖ້າເປັນຄີກ (ຄີກ/ຄູ່ບໍ່ໄດ້) ໃຫ້ຖິ້ມມັນໄປ ແລ້ວວາງ «ກຣິຕິ» ເປັນສ່ວນ «ມູລະ» (ຮາກ/ຖານ) ແຍກຕ່າງຫາກ.

Verse 17

द्विगुणेनामुना भक्ते फलं मूले न्यसेत्क्रमात् । तत्कृतिं च त्यजेद्विप्र मूलेन विभजेत्पुनः ॥ १७ ॥

ໂອ ຜູ້ມີພັກຕິ, ຈົ່ງນໍາຜົນທີ່ໄດ້ມາວາງກັບເຂົ້າໃນ «ມູລະ» ຕາມຂັ້ນຕອນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນສອງເທົ່າ. ແລ້ວ ໂອ ພຣາຫມະນະ, ຈົ່ງລະທິ້ມຜົນກາງ ແລະແບ່ງ/ຄໍານວນໃໝ່ ໂດຍອີງໃສ່ «ມູລະ» ອີກຄັ້ງ.

Verse 18

एवं मुहुर्वर्गमूलं जायते च मुनीश्वर । समत्र्यङ्कहतिः प्रोक्तो घनस्तत्रविधिः पदे ॥ १८ ॥

ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໂອ ຈອມມຸນີ, ຄ່າຮາກກໍາລັງສອງຈຶ່ງໄດ້ມາຊໍ້າໆ. ແລະຜົນຄູນຂອງຕົວເລກທີ່ເທົ່າກັນສາມຕົວ ເອີ້ນວ່າ «ຄະນະ» (ກໍາລັງສາມ/ຄິວບ); ໃນກໍລະນີນັ້ນ ວິທີການກໍໃຫ້ນໍາໃຊ້ເປັນຂັ້ນໆ.

Verse 19

प्रोच्यते विषमं त्वाद्यं समे द्वे च ततः परम् । विशोध्यं विषमादंत्याद्धनं तन्मूलमुच्यते ॥ १९ ॥

ຄໍາທໍາອິດຖືກກ່າວວ່າເປັນຈໍານວນຄີກ; ຕໍ່ມາອີກສອງຄໍາເປັນຈໍານວນຄູ່. ຈາກຄໍາຄີກສຸດທ້າຍ ໃຫ້ຫັກອອກຕາມທີ່ຕ້ອງການ; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນຖືກເອີ້ນວ່າເປັນຮາກ/ພື້ນຖານຂອງຊັບນັ້ນ.

Verse 20

त्रिघ्नाद्भजन्मूलकृत्या समं मूले न्यसेत्फलम् । तत्कृतित्वेन निहतान्निघ्नीं चापि विशोधयेत् ॥ २० ॥

ຈາກພືດທີ່ເອີ້ນວ່າ «ຕຣິຄນາ» ໃຫ້ຈັດພິທີກຣິຕຍາທີ່ອີງຮາກ ແລະນໍາຜົນໄມ້ວາງຄູ່ກັນໄວ້ທີ່ໂຄນຮາກ. ດ້ວຍອານຸພາບຂອງການກະທໍານັ້ນ ຜູ້ທີ່ຖືກພິທີຮ້າຍກະທົບຈະພົ້ນທຸກ ແລະແມ່ນແຕ່ພະລັງທີ່ກົດຂີ່ (ນິຄນີ) ກໍຖືກຊໍາລະໃຫ້ສະອາດ/ຖືກລົບລ້າງ.

Verse 21

घनं च विषमादेवं घनमूलं मुर्हुभवेत् । अन्योन्यहारनिहतौ हरांशौ तु समुच्छिदा ॥ २१ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອນໍາຄ່າກໍາລັງສາມ (ຄິວບ) ອອກຈາກຈໍານວນຄີກ ຮາກຄິວບຂອງມັນຈະໄດ້ມາຊໍ້າໆ ຕາມວິທີທີ່ກໍານົດ. ແລະເມື່ອຕົວຫານແລະຕົວຖືກຫານ (ຫຼືສ່ວນຂອງມັນ) ຖືກຫັກລ້າງກັນດ້ວຍຕົວຫານຂອງກັນແລະກັນ ຕົວຫານແລະສ່ວນເສດຈະຖືກຫຼຸດລົງຈົນຫາຍໄປສິ້ນເຊີງ.

Verse 22

लवा लवघ्नाश्च हरा हरघ्ना हि सवर्णनम् । भागप्रभागे विज्ञेयं मुने शास्रार्थचिंतकैः ॥ २२ ॥

ໂອ ມຸນີ, ຄໍາວ່າ «ລະວາ» ແລະ «ລະວະຄນາ», ແລະທໍານອງດຽວກັນ «ຫະຣາ» ແລະ «ຫະຣະຄນາ» ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຊື່ໃນຊັ້ນດຽວກັນ (ເປັນຄໍາພ້ອມຄວາມ). ຜູ້ທີ່ພິຈາລະນາອະທິບາຍແຫ່ງສາດສະຕຣາ ຄວນຮູ້ແຈ້ງເປັນພິເສດໃນເລື່ອງເສດສ່ວນ ແລະເສດສ່ວນຍ່ອຍ.

Verse 23

अनुबंधेऽपवाहे चैकस्य चेदधिकोनकः । भागास्तलस्थहारेण हरं स्वांशाधिकेन तान् ॥ २३ ॥

ໃນກໍລະນີການບວກ (anubandha) ແລະການລົບ (apavāha) ຖ້າມີພາກໜຶ່ງໃຫຍ່ກວ່າ ຫຼືນ້ອຍກວ່າ ໃຫ້ຄໍານວນສ່ວນໂດຍເອົາຕົວຫານທີ່ຢູ່ຂ້າງລຸ່ມເປັນຮາຣາ; ແລ້ວແບ່ງສ່ວນເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຕົວຫານທີ່ເພີ່ມຂຶ້ນດ້ວຍສ່ວນຂອງມັນເອງ.

Verse 24

ऊनेन चापि गुणयेद्धनर्णं चिंतयेत्तथा । कार्यस्तुल्यहरां शानां योगश्चाप्यंततो मुने ॥ २४ ॥

ແມ່ນແຕ່ຈໍານວນຂາດຫຼືນ້ອຍ ກໍຄວນຄໍານວນດ້ວຍການຄູນ ແລະພິຈາລະນາຍອດຄົງເຫຼືອ ຫຼືໜີ້ສິນຢ່າງລະມັດລະວັງ. ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ຕົວແບ່ງແລະສ່ວນຕ່າງໆ ເທົ່າກັນ ແລ້ວທ້າຍສຸດ ໂອ ມຸນີ ຈົ່ງບວກສະຫຼຸບເພື່ອໄດ້ຜົນສຸດທ້າຍ.

Verse 25

अहारराशौ रूप्यं तु कल्पयेद्धरमप्यथा । अंशाहतिश्छेदघातहृद्भिन्नगुणने फलम् ॥ २५ ॥

ໃນກອງຂອງຕົວແບ່ງ (ອະຫາຣະ-ຣາຊິ) ຈົ່ງຄໍານວນຄ່າ ‘ຣູປະຍະ’ ແລະຄ່າ ‘ທະຣະ’ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຜົນເກີດຈາກການຄູນສ່ວນເສດ, ການແບ່ງແລະການຄູນ, ພ້ອມການຄໍານວນແບບແຍກໃນໃຈ.

Verse 26

छेदं चापि लवं विद्वन्परिवर्त्य हरस्य च । शेषः कार्यो भागहारे कर्तव्यो गुणनाविधिः ॥ २६ ॥

ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນ, ຈົ່ງສະຫຼັບຕົວແບ່ງກັບຕົວຖືກແບ່ງ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດຕົວແບ່ງອອກ. ສ່ວນເຫຼືອຈົ່ງໄດ້ມາດ້ວຍວິທີແບ່ງ, ແລ້ວຈຶ່ງນໍາວິທີຄູນມາໃຊ້ຕໍ່ໄປ.

Verse 27

हारांशयोः कृती वर्गे घनौ घनविधौ मुने । पदसिद्ध्यै पदे कुर्यादथोरवं सर्वतश्च रवम् ॥ २७ ॥

ໂອ ມຸນີ, ໃນການຝຶກສວດຕາມວິທີທີ່ເອີ້ນວ່າ ຮາຣະ ແລະ ອັມສະ, ແລະໃນຊັ້ນ ກຣິຕິ, ຈົ່ງນໍາ “ຄະນະ” ມາໃຊ້ຕາມຂັ້ນຕອນຄະນະ. ເພື່ອໃຫ້ຄໍາ (pada) ສໍາເລັດ, ຈົ່ງອອກສຽງໃຫ້ຖືກໃນທຸກຄໍາ, ແລ້ວໃຫ້ເກີດສຽງກັງວານກະຈາຍໄປທຸກທິດ.

Verse 28

छेदं गुणं गुणं छेदं वर्गं मूलं पदं कृतिम् । ऋणं स्वं स्वमृणं कुर्यादृश्ये राशिप्रसिद्धये ॥ २८ ॥

ເພື່ອໃຫ້ຜົນປາກົດຊັດ ແລະໃຫ້ຈໍານວນເປັນທີ່ຮູ້ແນ່: ຈົ່ງເອົາການແບ່ງເປັນການຄູນ ແລະເອົາການຄູນເປັນການແບ່ງ; ເອົາກໍາລັງສອງກັບໄປເປັນຮາກ ແລະເອົາຮາກໄປເປັນກໍາລັງສອງ; ລົດກໍາລັງໃຫ້ເປັນຖານ ແລະຍົກຖານໃຫ້ເປັນກໍາລັງ; ແລະເຮັດຄ່າລົບໃຫ້ເປັນບວກ ແລະຄ່າບວກໃຫ້ເປັນລົບ.

Verse 29

अथ स्वांशाधिकोने तु लवाढ्यो नो हरो हरः । अंशस्त्वविकृतस्तत्र विलोमे शेषमुक्तवत् ॥ २९ ॥

ບັດນີ້ ເມື່ອ (ຕົວຫານ) ນ້ອຍກວ່າອັມຊະຂອງຕົນ ໂດຍມີສ່ວນເກີນ ບໍ່ຄວນເອົາຜົນຫານ (ຮະຣະ) ແຕ່ໃຫ້ເພີ່ມລະວະ. ໃນວິທີນັ້ນ ອັມຊະຍັງຄົງເດີມ; ແລະໃນວິທີກັບຄືນ (ວິໂລມ) ໃຫ້ກ່າວສ່ວນເຫຼືອຕາມທີ່ອະທິບາຍໄວ້ກ່ອນ.

Verse 30

उद्दिष्टाराशिः संक्षिप्तौ हृतोंऽशै रहितो युतः । इष्टघ्नदृष्टेनैतेन भक्तराशिरनीशितः ॥ ३० ॥

ປະລິມານທີ່ກໍານົດໄວ້ (uddiṣṭa-rāśi) ເມື່ອຫຍໍ້ລົງ ແລ້ວຫານດ້ວຍສ່ວນ (aṁśa) ແລະປັບແກ້ໂດຍລົບຫຼືເພີ່ມຕາມຄວາມຈໍາເປັນ—ດ້ວຍວິທີ «ຄູນດ້ວຍຄ່າທີ່ປາດຖະໜາ» (iṣṭa-ghna) ແລະນໍາຜົນທີ່ຄໍານວນໄດ້ມາໃຊ້ ຈຶ່ງກໍານົດຄ່າຜົນຫານ (bhakta-rāśi) ໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ.

Verse 31

योगोन्तरेणोनयुतोद्वितोराशीतसंक्रमे । राश्यंतरहृतं वर्गोत्तरं योसुतश्च तौ ॥ ३१ ॥

ໃນເວລາທີ່ພະອາທິດເຄື່ອນຜ່ານເຂົ້າສູ່ລາສີໜຶ່ງ ໃຫ້ເອົາ 82 ຄູນສອງ ເພີ່ມ 9 ແລ້ວຫັກອອກຕາມຊ່ວງຫ່າງຂອງ yoga. ແບ່ງຜົນນັ້ນດ້ວຍຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງລາສີ; ໃຫ້ເອົາຜົນຫານພ້ອມສ່ວນເຫຼືອເປັນຄ່າທີ່ຄໍານວນໄດ້.

Verse 32

गजग्रीष्टकृतिर्व्यैका दलिता चेष्टभाजिता । एकोऽस्य वर्गो दलितः सैको राशिः परो मतः ॥ ३२ ॥

ໃຫ້ເອົາໜ່ວຍດຽວເປັນຖານໃນການປະຕິບັດ; ເມື່ອຫຍໍ້ລົງ ແລ້ວຫານຕາມກົດແຫ່ງການຄໍານວນ ຈະໄດ້ກໍາລັງສອງຂອງຄ່າທີ່ຫຍໍ້ນັ້ນ. ແລ້ວໜ່ວຍດຽວນັ້ນເອງ ຖືກນັບເປັນລາສີຜົນ ດັ່ງທີ່ບັນດາລະສີສອນໄວ້.

Verse 33

द्विगुणेष्टहृतं रूपं श्रेष्टं प्राग्रूपकं परम् । वर्गयोगांतरे व्येके राश्योर्वर्गोस्त एतयोः ॥ ३३ ॥

ຮູບຄ່າທີ່ໄດ້ຈາກການຄູນສອງ ແລ້ວຫານດ້ວຍຄ່າທີ່ປາດຖະໜາ ຖືກປະກາດວ່າເປັນວິທີເບື້ອງຕົ້ນອັນດີເລີດ ແລະສູງສຸດ. ໃນຂັ້ນຕອນທີ່ກ່ຽວກັບການເພີ່ມກໍາລັງສອງ ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຜົນກໍາລັງສອງເປັນຂອງຄ່າທັງສອງນີ້ (ຮ່ວມກັນ).

Verse 34

इष्टवगेकृतिश्चेष्टघनोष्टग्रौ च सौककौ । एषीस्यानामुभे व्यक्ते गणिते व्यक्तमेव च ॥ ३४ ॥

ຍັງມີການສອນເຖິງການແບ່ງປະເພດຕາມຄວາມປາດຖະໜາ ແລະວິທີກໍ່ຮ່າງ; ມາດຕະວັດຂອງການເຄື່ອນໄຫວ ແລະຄວາມໜາແນ່ນ; ກົດກ່ຽວກັບຮິມຝີປາກ ແລະຄໍ; ແລະສອງຢ່າງ—eṣī ແລະ īsyā—ຖືກເຮັດໃຫ້ແຈ້ງຊັດ. ໃນຄະນິດສາດດ້ວຍ ວິທີ «ແຈ້ງຊັດ» ແຕ່ຢ່າງດຽວ ຖືກວາງໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນ.

Verse 35

गुणघ्नमूलोनयुतः सगुणार्द्धे कृतं पदम् । दृष्टस्य च गुणार्द्धो न युतं वर्गीकृतं गुणः ॥ ३५ ॥

ເມື່ອນໍາຮາກສະແຄວຣ໌ໄປປະສົມກັບພະຈົດລົບທີ່ຖືກຄູນດ້ວຍສັມປະສິດ ແລະນໍາໃຊ້ພ້ອມກັບຄື່ງໜຶ່ງຂອງສັມປະສິດ ກໍເກີດເປັນຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປ. ສໍາລັບຄ່າທີ່ກໍາລັງພິຈາລະນາ ຄື່ງໜຶ່ງຂອງສັມປະສິດ—ຖ້າບໍ່ໄດ້ເພີ່ມເຂົ້າກັບຮາກ—ເມື່ອຍົກກໍາລັງສອງແລ້ວ ຈະເປັນສັມປະສິດທີ່ໄດ້ຈາກການຍົກກໍາລັງສອງ.

Verse 36

यदा लवोनपुम्राशिर्दृश्यं भागोनयुग्भुवा । भक्तं तथा मूलगुणं ताभ्यां साध्योथ व्यक्तवत् ॥ ३६ ॥

ເມື່ອນໍາກອງລວມທີ່ເຫັນໄດ້ມາເປັນສ່ວນໜຶ່ງ—ກໍານົດໂດຍການແບ່ງ ແລະການຈັດວາງ—ແລ້ວ mūla-guṇa (ຄຸນຮາກ) ກໍຖືກກໍານົດໃນທໍານອງດຽວກັນ. ແລະຈາກສອງຢ່າງນີ້ ສະພາບທີ່ປາກົດຈະຖືກສ້າງຕັ້ງ ດັ່ງກັບເຫັນໄດ້ໂດຍກົງ.

Verse 37

प्रमाणेच्छे सजातीये आद्यंते मध्यगं फलम् । इच्छघ्नमाद्यहृत्सेष्टं फलं व्यस्ते विपर्ययात् ॥ ३७ ॥

ເມື່ອປາດຖະໜາຫາ pramāṇa ເປັນເຄື່ອງມືແຫ່ງຄວາມຮູ້ອັນຖືກຕ້ອງ ແລະຫັນໄປຫາສິ່ງທີ່ເປັນຊະນິດດຽວກັນ ຜົນຈະເກີດຂຶ້ນຢູ່ກາງ ລະຫວ່າງຕົ້ນແລະປາຍ. ແຕ່ເມື່ອປາດຖະໜານັ້ນຖືກທໍາລາຍ ຜົນຄືສິ່ງທີ່ເຫຼືອຢູ່ຫຼັງຈາກຕັດການກະຕຸ້ນຄັ້ງທໍາອິດ; ແລະຖ້າກັບລໍາດັບ ຜົນຈະກົງກັນຂ້າມ.

Verse 38

पंचरास्यादिकेऽन्योन्यपक्षं कृत्वा फलच्छिदाम् । बहुराशिवधं भक्ते फलं स्वल्पवधेन च ॥ ३८ ॥

ໃນລະບົບເຊັ່ນຄໍາສອນເລື່ອງຣາສີຫ້າ ໂດຍຈັດວາງ “ຝ່າຍ” ທີ່ຕໍ່ຕ້ານກັນໃຫ້ປະກົບກັນ ເພື່ອຕັດຜົນທີ່ບໍ່ພຶງປາດຖະໜາ ສາມາດລົບລ້າງຜົນຂອງການປະສົມຣາສີອັນຮ້າຍຫຼາຍໆ ໄດ້ດ້ວຍການຕັດອອກເພີງໜ້ອຍດຽວ.

Verse 39

इष्टकर्मवधेमूलं च्युतं मिश्रात्कलांतरे । मानघ्नकालश्चातीतकालाघ्नफलसंहृताः ॥ ३९ ॥

ຮາກຖານທີ່ທຳລາຍບຸນຂອງພິທີກຳທີ່ປາດຖະນາ ຈະຫຼຸດຫາຍໄປຕາມການເວລາ ຈາກສິ່ງທີ່ປົນປະສົມດ້ວຍເຈດຕະນາອື່ນ. ເມື່ອເວລາທີ່ທຳລາຍຄວາມຍິ່ງຍະໂສມາຮອດ ຜົນທີ່ຖືກເວລາຕັດທອນແລ້ວ ກໍຖືກເກັບກວາດຈົນໝົດສິ້ນ।

Verse 40

स्वयोगभक्तानिघ्नाः स्युः संप्रयुक्तदलानि च । बहुराशिपलात्स्वल्पराशिमासफलं बहु ॥ ४० ॥

ໃບໄມ້ທີ່ນຳໃຊ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງໃນການບູຊາພຣະວິສນຸ ຈະເປັນຜູ້ທຳລາຍອຸປະສັກໃຫ້ແກ່ຜູ້ອຸທິດຕົນໃນໂຍກະແລະພັກຕິຂອງຕົນ. ແລະຈາກກອງໃບໄມ້ໃຫຍ່ທີ່ຖວາຍ ແມ່ນແຕ່ວັດຕະປະຕິບັດປະຈຳເດືອນນ້ອຍໆ ກໍໃຫ້ຜົນຫຼາຍ.

Verse 41

चेद्राशिविवरं मासफलांतरहृतं च यः । क्षेपा मिश्रहताः क्षेपोयोगभक्ताः फलानि च ॥ ४१ ॥

ຖ້າແບ່ງຊ່ອງຫວ່າງລະຫວ່າງຮາສີດ້ວຍຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຜົນປະຈຳເດືອນ ຄ່າເພີ່ມ (kṣepa) ຈະຕ້ອງນຳໄປຄູນກັບຄ່າປົນ (miśra). ແລ້ວຄ່າທີ່ໄດ້ນັ້ນ ແມ່ນຜົນທີ່ເກີດຈາກການແບ່ງດ້ວຍຜົນບວກຂອງ kṣepa ທັງຫມົດ.

Verse 42

भजेच्छिदोंशैस्तैर्मिश्रै रूपं कालश्च पूर्तिकृत् । पूर्णोगच्छेत्समेध्यव्येसमेवर्गोर्द्धितेत्यतः ॥ ४२ ॥

ຄວນບູຊາພຣະເຈົ້າດ້ວຍສ່ວນເສດປົນປະສົມເຫຼົ່ານັ້ນ—ໂດຍອາໄສຮູບ (ມູຣຕິ), ເວລາ, ແລະການກະທຳທີ່ເຕີມໃຫ້ຄົບຖ້ວນສິ່ງທີ່ຂາດ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນສິ່ງທີ່ຄວນຖືກຈຸດໃຫ້ສະຫວ່າງແລະຊຳລະ ຍ່ອມບັນລຸຄວາມເຕັມພ້ອມ; ແລະລຳດັບທາງວິນຍານກໍຖືກຍົກສູງແລະສົມບູນ.

Verse 43

व्यस्तं गच्छतं फलं यद्गुणवर्गं भचहि तत् । व्येकं व्येकगुणाप्तं च प्राध्नं मानं गुणोत्तरे ॥ ४३ ॥

ເມື່ອຈະໄດ້ຜົນດ້ວຍວິທີເປັນຂັ້ນໆ ຈົ່ງແບ່ງຜົນນັ້ນດ້ວຍກຸ່ມປັດໃຈ (guṇa-varga) ທີ່ໄດ້ນຳໃຊ້. ແລ້ວເມື່ອເອົາປັດໃຈແຕ່ລະອັນແຍກອອກ ຈະໄດ້ຄ່າວັດທີ່ສອດຄ່ອງ; ແລະໃນການຄຳນວນຂັ້ນສູງທີ່ກ່ຽວກັບປັດໃຈ ຄ່າຫຼັກກໍຖືກກຳນົດຕາມນັ້ນ.

Verse 44

भुजकोटिकृतियोगमूलं कर्णश्च दोर्भवेत् । श्रुतिकृत्यंतरपद कोटिर्दोः कर्णवर्गयोः ॥ ४४ ॥

ຮາກແຫ່ງ «ໂຍກະ» ທີ່ເກີດຈາກການຕໍ່ກັນທີ່ປາຍແຂນ ກ່າວວ່າແມ່ນ «ຫູ» ແລະແຂນເອງກໍສອດຄ່ອງກັບນັ້ນ. ລະຫວ່າງຫູແລະແຂນ ມີຈຸດກາງເອີ້ນ «ໂກຕິ» ເປັນຂໍ້/ມຸມ ຢູ່ໃນກຸ່ມທີ່ກ່ຽວກັບຫູແລະແຂນ.

Verse 45

विंवरात्तत्कर्णपदं क्षेत्रे त्रिचतुरस्रके । राश्योरंतरवर्गेण द्विघ्ने घाते युते तयोः ॥ ४५ ॥

ໃນພື້ນທີ່ຮູບສາມຫຼ່ຽມ ຫຼື ສີ່ຫຼ່ຽມ ຄ່າທີ່ສອດຄ່ອງກັບ «ກັນນະ» (ເສັ້ນທະແຍງ) ພຶງຫາດ້ວຍວິທີ «ວິໍມວະ»: ເອົາກຳລັງສອງຂອງຄ່າສອງດ້ານມາບວກກັນ ແລະເມື່ອຈຳເປັນ ໃຫ້ນຳສອງເທົ່າຂອງກຳລັງສອງແຫ່ງຄວາມແຕກຕ່າງໄປໃຊ້ ເພື່ອໄດ້ຜົນ.

Verse 46

वर्गयोगोथ योगांतहंतिर्वर्गांतरं भवेत् । व्यास आकृतिसंक्षण्णोव्यासास्यात्परिधिर्मुने ॥ ४६ ॥

ໄດ້ຄ່າ «ຜົນບວກຂອງກຳລັງສອງ» (varga-yoga) ແລະການຫັກລົບທ້າຍຂອງຜົນຄູນ ກໍເຮັດໃຫ້ເກີດ «ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງກຳລັງສອງ». ໂອ ມຸນີ, ເສັ້ນຜ່າສູນກາງ (vyāsa) ຖືກກຳນົດຕາມຮູບຮ່າງທີ່ພິຈາລະນາ; ແລະຈາກເສັ້ນຜ່າສູນກາງ ຈຶ່ງໄດ້ຄ່າຮອບວົງ/ປະລິມານ (paridhi).

Verse 47

ज्याव्यासयोगविवराहतमूलोनितोऽर्द्धितः । व्यासः शरः शरोनाञ्च व्यासाच्छरगुणात्पदम् ॥ ४७ ॥

ເອົາຮາກກຳລັງສອງຂອງຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ເກີດຈາກການຫັກກຳລັງສອງຂອງລັດສະໝີອອກຈາກກຳລັງສອງຂອງຄອດ/ສາຍຄັນທະນູ (jyā) ແລ້ວແບ່ງເປັນສອງ—ນີ້ແມ່ນ «ສະຣະ» (śara, ລູກສອນ). ຈາກສະຣະ ແລະເສັ້ນຜ່າສູນກາງ (vyāsa) ຮ່ວມກັນ ຕາມຄຸນສົມບັດຂອງສາຍຄັນທະນູ ຈຶ່ງໄດ້ຄ່າທີ່ຕ້ອງການ (pada).

Verse 48

द्विघ्नं जीवाथ जीवार्द्धवर्गे शरहृते युते । व्यासोष्टतेभवेदेवं प्रोक्तं गणितकोविदैः ॥ ४८ ॥

ກ່າວໄວ້ວ່າ: «ກ່ອນອື່ນ ໃຫ້ຄູນສອງຄ່າທີ່ເອີ້ນວ່າ jīva. ແລ້ວນຳໄປບວກກັບກຳລັງສອງຂອງຄ່າຄື່ງໜຶ່ງຂອງ jīva, ແລະຍັງບວກອີກກັບຄ່າທີ່ໄດ້ຫຼັງຈາກຫັກອອກຫ້າ. ດ້ວຍວິທີນີ້ ຜົນຈະເປັນ “ຊາວແປດ”» ດັ່ງທີ່ນັກຄະນິດຜູ້ຊຳນານໄດ້ກ່າວໄວ້.

Verse 49

चापोननिघ्नः परिधिः प्रगङ्लः परिधेः कृते । तुर्यांशेन शरध्नेनाघेनिनाधं चतुर्गणम् ॥ ४९ ॥

ຄ່າປະລິມົນ (paridhi) ຂອງວົງມົນ ໄດ້ມາໂດຍນໍາເສັ້ນຜ່າສູນກາງຄູນກັບຄ່າສັດສ່ວນທີ່ກໍານົດໄວ້. ເພື່ອຫາປະລິມົນ ຈົ່ງໃຊ້ການປັບແກ້ສ່ວນໜຶ່ງໃນສີ່ ຕາມກົດຄໍານວນ ເປັນການດໍາເນີນສີ່ປະການ (caturgaṇa).

Verse 50

व्यासध्नं प्रभजेद्विप्र ज्या काशं जायते स्फुटा । ज्यांघ्रीषुध्नोवृत्तवर्गोबग्धिघ्नव्यासाढ्यमौर्विहृत् ॥ ५० ॥

ໂອ ພຣາຫມັນ! ຈົ່ງແບ່ງເສັ້ນຜ່າສູນກາງ; ຈາກນັ້ນ ຄ່າສາຍຄັນທະນູ (jyā) ຈະປາກົດຢ່າງແຈ້ງ. ໂດຍອາໄສ jyā ແລະມາດຕາອື່ນໆ—ນໍາວົງມົນ, ກໍາລັງສອງ ແລະເສັ້ນຜ່າສູນກາງ—ຈຶ່ງຫາຜົນຕາມກົດຂອງສາຍຄັນ (jyā).

Verse 51

लब्धोनवृत्तवर्गाद्रिपदेर्धात्पतिते धनुः । स्थूलमध्यापृवन्नवेधो वृत्तांकाशेषभागिकः ॥ ५१ ॥

ເມື່ອໄດ້ຄ່າຄັນທະນູ (dhanuḥ) ໂດຍຖອນຮາກກໍາລັງສາມຈາກກໍາລັງສອງຂອງສ່ວນເຫຼືອຂອງວົງມົນ ກໍໃຫ້ນໍາໄປໃຊ້. ສໍາລັບວົງມົນທີ່ກາງໜາ ‘ການເຈາະ/ການວັດໃໝ່’ (nava-vedha) ກໍານົດໂດຍແບ່ງຕາມສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຄ່າວົງມົນ.

Verse 52

वृत्तांगांशकृतिर्वेधनिप्रीयनकरामितौ । वारिव्यासहतं दैर्ध्यंवेधांगुलहतं पुनः ॥ ५२ ॥

ປະລິມົນຂອງວົງມົນ ໄດ້ມາໂດຍນໍາເສັ້ນຜ່າສູນກາງຄູນກັບຄ່າຄົງທີ່ທີ່ຕັ້ງໄວ້ (ຄ່າປະມານ). ເສັ້ນຜ່າສູນກາງວັດດ້ວຍຄວາມກວ້າງນິ້ວ (aṅgula) ຈົນເຖິງເລັບ; ແລ້ວຄວາມຍາວກໍຄໍານວນອີກຄັ້ງໂດຍຄູນຕາມໜ່ວຍ aṅgula.

Verse 53

खरवेंदुरामविहतं मानं द्रोणादिवारिणः । विस्तारायामवेधानांमंगुल्योन्यनाडिघ्नाः ॥ ५३ ॥

ມາດຕະຖານການວັດຂອງແຫຼວ—ເລີ່ມຈາກ droṇa ແລະອື່ນໆ—ຖືກກໍານົດໂດຍການນັບຄໍານວນທີ່ແນ່ນອນ. ສໍາລັບຄວາມກວ້າງ, ຄວາມຍາວ ແລະການເຈາະ (ຄວາມເລິກ) ໜ່ວຍວັດອີງໃສ່ aṅgula (ຄວາມກວ້າງນິ້ວ) ແລະການແບ່ງຍ່ອຍຕໍ່ໆກັນ ຈົນເຖິງ nāḍī ທີ່ປັບມາດຕະຖານໃຫ້ຄວາມແຕກຕ່າງກົງກັນ.

Verse 54

रसांकाभ्राब्धिभिर्भक्ता धान्ये द्रोणादिकामितिः । उत्सेधव्यासदैर्ध्याणामंगुल्यान्यस्य नो द्विज ॥ ५४ ॥

ໂອ ທ່ານທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ເມື່ອແບ່ງມາດຕາວັດເຂົ້າທັນຍາຫານ ຕາມຈໍານວນທີ່ຄໍາ «ຣະສະ», «ອັງກະ», «ອັບຣະ», «ອັບທິ» ຊີ້ບອກ ຈະໄດ້ມາດຕາທີ່ປາດຖະໜາ ເລີ່ມຈາກ «ໂດຣະນະ» ແລະອື່ນໆ; ສ່ວນຄວາມສູງ ຄວາມກວ້າງ ແລະຄວາມຍາວ ໃຫ້ໃຊ້ «ອັງກຸລະ» (ຄວາມກວ້າງນິ້ວ) ເປັນໜ່ວຍ.

Verse 55

मिथोघ्नाति भजेत्स्वाक्षेशैर्द्रोणादिमितिर्भवेत् । विस्ताराद्यं गुलान्येवं मिथोघ्नान्यपसांभवेत् ॥ ५५ ॥

ເມື່ອນໍາມາດຕາທີ່ເອີ້ນວ່າ «ມິໂທຄະນາ» ໄປແບ່ງດ້ວຍ «ອັງກຸລະ» ຂອງຕົນ ຈະໄດ້ມາດຕາມາດຕະຖານ ເລີ່ມຈາກ «ໂດຣະນະ» ແລະອື່ນໆ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຈາກຄວາມກວ້າງແລະມາດຕາເສັ້ນອື່ນໆ «ກຸລາ» ແລະມາດຕາຍ່ອຍທັງຫຼາຍ ກໍເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການແບ່ງສັດສ່ວນແບບນີ້.

Verse 56

वाणेभमार्गणैर्लब्धं द्रोणाद्यं मानमादिशेत् । दीपशंकुतलच्छिद्रघ्नः शंकुर्भैवंभवेन्मुने ॥ ५६ ॥

ຈາກມາດຕະຖານທີ່ໄດ້ດ້ວຍໄມ້ວັດແລະເຊືອກວັດ ພຶງກໍານົດຊຸດມາດຕາເລີ່ມຈາກ «ໂດຣະນະ». ໂອ ມຸນີ, «ຊັງກຸ» (ເສົາວັດ/gnomon) ຄວນເປັນແບບ «ໄພວະ» ຄືແບບທີ່ກໍາຈັດຂໍ້ບົກພ່ອງ ເຊັ່ນ ຄວາມຜິດພາດຈາກແສງໄຟ, ເສົາ, ຜິວໜ້າ ແລະຮູຮ່ອງ.

Verse 57

नरोन दीपकशिखौच्यभक्तो ह्यथ भोद्वने । शंकौनृदीपाधश्छिद्रघ्नैर्दीपौच्च्यं नरान्विते ॥ ५७ ॥

ຜູ້ໃດມີຄວາມເລື່ອມໃສໃນການຮັກສາເປວໄຟໃຫ້ສູງແລະນິ່ງ ໃນປ່າພຶງວາງສິ່ງປົກປ້ອງໄວ້ໃຕ້ຖານຕັ້ງໂຄມໄຟ. ໂດຍໃຊ້ມາດຕາທີ່ກໍາຈັດຂໍ້ບົກພ່ອງ (ເຊັ່ນ ຊ່ອງຫວ່າງ ແລະການຮົ່ວໄຫຼ) ໂຄມໄຟຈຶ່ງຖືກຮັກສາໃຫ້ຍົກສູງຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະປອດໄພທ່າມກາງຜູ້ຄົນ.

Verse 58

विंशकुदीपौच्चगुणाच्छाया शंकूद्धृता भवेत् । दीपशंक्वंतरं चाथ च्छायाग्रविवरघ्नभा ॥ ५८ ॥

ເງົາທີ່ວັດດ້ວຍ «ຊັງກຸ» ພຶງນັບເປັນ 20 ເທົ່າຂອງຄວາມສູງໂຄມໄຟ. ແລ້ວຈຶ່ງກໍານົດໄລຍະຫ່າງລະຫວ່າງໂຄມໄຟກັບຊັງກຸ ຕາມແສງທີ່ຄໍານວນໄດ້ ເພື່ອກໍາຈັດຊ່ອງຫວ່າງໄປຈົນເຖິງປາຍເງົາ.

Verse 59

मानांतरद्रुद्भूमिः स्यादथोभूनराहतिः । प्रभाप्ता जायते दीपशिखौच्च्यं स्यात्त्रिराशिकात् ॥ ५९ ॥

ເມື່ອແປງໜ່ວຍວັດໜຶ່ງໄປຫາອີກໜ່ວຍ ພື້ນທີ່ທີ່ສອດຄ່ອງຈະຖືກກຳນົດ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະລິມານຜົນກໍໄດ້ຮັບ. ຈາກແສງສະຫວ່າງທີ່ໄດ້ ສາມາດຫາຄວາມສູງຂອງໄຟຕະກຽງໄດ້ ໂດຍກົດສາມສ່ວນ (ຕຣິຣາຊິ)។

Verse 60

एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं गणिते परिकर्मकम् । ग्रहमध्यादिकं वक्ष्ये गणिते नातिविस्तरान् ॥ ६० ॥

ດັ່ງນັ້ນ ການປະຕິບັດເບື້ອງຕົ້ນໃນການຄຳນວນໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍຫຍໍ້. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍໃນທາງຄະນິດສາດ ໂດຍບໍ່ຂະຫຍາຍເກີນໄປ ເລື່ອງຕຳແໜ່ງສະເລ່ຍຂອງດາວເຄາະ ແລະການຄຳນວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ।

Verse 61

युगमानं स्मृतं विप्र खचतुष्करदार्णवाः । तद्दशांशास्तु चत्वारः कृताख्यं पादमुच्यते ॥ ६१ ॥

ໂອ ພຣາຫມະນ, ມາດຕະຖານຂອງຍຸກຖືກຈື່ຈຳວ່າ ‘ຄະ–ຈະຕຸສະກະຣະ–ດາຣະນະວະ’. ໃນສິບສ່ວນຂອງມັນ ສີ່ສ່ວນຖືກປະກາດວ່າເປັນພາກຂອງກຣິຕະ (ສັດຍະ) ຍຸກ।

Verse 62

त्रयस्रेता द्वापरः द्वौ कलिरेकः प्रकीर्तितः । मनुकृताब्दसहिता युगानामेकसप्ततिः ॥ ६२ ॥

ເທຣຕາຍຸກມີສາມ, ດວາປະຣະຍຸກມີສອງ, ແລະກະລິຍຸກມີແຕ່ໜຶ່ງ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້. ເມື່ອຮວມກັບປີທີ່ກຳນົດໃຫ້ແກ່ມະນຸ (Manu) ຍຸກເຫຼົ່ານີ້ຖືກກ່າວວ່າລວມເປັນ 71 ໃນມັນວັນຕະຣະໜຶ່ງ।

Verse 63

विधेर्द्दिने स्युर्विप्रेंद्र मनवस्तु चतुर्दश । तावत्येव निशा तस्य विप्रेंद्र परिकीर्तिता ॥ ६३ ॥

ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນບັນດາພຣາຫມະນ, ໃນມື້ໜຶ່ງຂອງພຣະຜູ້ສ້າງ (ພຣະພຣະຫມາ) ກ່າວວ່າມີມະນຸ 14 ອົງ. ແລະຄືນຂອງພຣະອົງນັ້ນ ກໍຖືກປະກາດວ່າຍາວເທົ່າກັນເຊັ່ນດຽວກັນ।

Verse 64

स्वयंभुवा शरगतानब्दान्संपिंड्य नारद । खचरानयनं कार्यमथवेष्टयुगादितः ॥ ६४ ॥

ໂອ ນາຣະດະ, ຕາມຄຳສອນຂອງພຣະພຣະຫມາ (ຜູ້ເກີດເອງ) ເມື່ອໄດ້ຮວບຮວມສຽງທີ່ເຂົ້າໄປໃນລູກສອນໃຫ້ແນ່ນຫນາແລ້ວ ຈຶ່ງຄວນປະກອບກິດ «ນຳພະລັງທີ່ເຄື່ອນໃນຟ້າກັບຄືນ» ໂດຍເລີ່ມຈາກການຫໍ່ຄູ່.

Verse 65

युगे सूर्यज्ञशुक्राणां खचतुष्करदार्णवाः । पूजार्किगुरुशुक्राणां भगणापूर्वपापिनाम् ॥ ६५ ॥

ໃນແຕ່ລະຍຸກ ການຄຳນວນເກືອບກ່ຽວກັບພຣະອາທິດ, ພິທີຍັດຍະ ແລະ ພຣະສຸກຣະ (ວີນັດ), ການນັບການເຄື່ອນໄຫວຟ້າ 4 ປະການ ແລະ ວົງຈອນດຸດດັ່ງມະຫາສະໝຸດ, ພ້ອມທັງການບູຊາພຣະສະນີ, ພຣະຄູຣຸ (ພຣະພຶຫັດສະປະຕິ) ແລະ ພຣະສຸກຣະ, ກັບການຈັດນັບກຸ່ມດາວເຄາະ—ເປັນຂໍ້ກຳນົດສຳລັບຜູ້ທີ່ຖືກພາລະບາບເກົ່າ.

Verse 66

इंदोरसाग्नित्रिषु सप्त भूधरमार्गणाः । दस्रत्र्याष्टरसांकाश्विलोचनानि कुजस्य तु ॥ ६६ ॥

ສຳລັບພຣະຈັນ ຈຳນວນແມ່ນ 7 ດັ່ງທີ່ຊີ້ໄວ້ໂດຍຄຳວ່າ “asa–agni–tri”. ແລະສຳລັບພຣະອັງຄານ (Kuja) ຄ່ານັ້ນຖືກລະຫັດໄວ້ໃນ “dasra–tri–aṣṭa–rasa” ເພື່ອບອກຈຳນວນ “ດວງຕາ” ຫຼືໝາຍສັງເກດທີ່ເຫັນໄດ້.

Verse 67

बुधशीघ्रस्य शून्यर्तुखाद्रित्र्यंकनगेंदवः । बृहस्पतेः खदस्राक्षिवेदस्रङ्हूयस्तथा ॥ ६७ ॥

ສຳລັບຄ່າ “ໄວ” (śīghra) ຂອງພຣະພຸດ (Mercury) ຕົວເລກຖືກລະຫັດໄວ້ໃນກຸ່ມຄຳ: “śūnya–ṛtu–kha–adri–tri–aṅka–naga–indu”. ແລະສຳລັບພຣະພຶຫັດສະປະຕິ (Bṛhaspati/Jupiter) ກໍຖືກລະຫັດໄວ້ໃນ: “kha–daśra–akṣi–veda–sraṅ–hūya”.

Verse 68

शितशीघ्रस्य यष्णसत्रियमाश्विस्वभूधराः । शनेर्भुजगषट्पचरसवेदनिशाकराः ॥ ६८ ॥

ສຳລັບ Śita (ພຣະສຸກຣະ/ວີນັດ) ແລະ Śīghra (ພຣະພຸດ/ເມີຄິວຣີ) ກຸ່ມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຖືກເອີ້ນວ່າ Yaṣṇa, Satriya, Āśvi, Sva, ແລະ Bhūdhara. ແລະສຳລັບ Śani (ສາຕູນ) ແມ່ນ Bhujaga, Ṣaṭpacara, Saveda, ແລະ Niśākara.

Verse 69

चंद्रोञ्चस्याग्निशून्याक्षिवसुसर्पार्णवा युगे । वामं पातस्य च स्वग्नियमाश्विशिखिदस्रकाः ॥ ६९ ॥

ໃນການນັບຍຸກ ລໍາດັບຖືກກ່າວວ່າ «ດວງຈັນ, ຍົກຂຶ້ນ, ໄຟ, ສູນ, ຕາ, ວາສຸ, ງູ, ແລະ ມະຫາສະໝຸດ»; ສ່ວນລໍາດັບຂ້າງຊ້າຍຂອງ «ຕົກລົງ» ກ່າວວ່າ «ຂອງຕົນ, ໄຟ, ຍະມະ, ອັສວິນ, ສິຂີ (ອັກນິ), ແລະ ດັສຣະ»។

Verse 70

उदयादुदयं भानोर्भूमैः साचेन वासराः । वसुव्द्यष्टाद्रिरूपांकसप्ताद्रितिथयो युगे ॥ ७० ॥

ຈາກການຂຶ້ນຂອງຕາເວັນໜຶ່ງຄັ້ງ ຫາການຂຶ້ນຄັ້ງຕໍ່ໄປ ມາດຕາທີ່ວັດໃນໂລກນີ້ ເອີ້ນວ່າ «ວາສະຣະ» (ມື້)। ໃນຍຸກ ຈໍານວນຕິຖິ (ມື້ຈັນທຣະ) ຖືກນັບຕາມຄໍາ-ຕົວເລກ: ວາສຸ, ດວິ, ອັດຖະ, ອັດຣິ, ຣູປາງກະ, ສັບຕະ, ອັດຣິ।

Verse 71

षड् वहित्रिहुताशांकतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः ॥ ७१ ॥

ເດືອນແຊກ (ອະທິມາສະ) ຖືກເຂົ້າໃຈຜ່ານການນັບປະຕິທິນຈໍາເພາະ ເຊັ່ນ «ຫົກ» ແລະເຄື່ອງໝາຍຕົວເລກທີ່ຊີ້ໂດຍຄໍາ «ວະຫິຕຣີ», «ຫຸຕາຊະ», «ອັງກະ», ແລະ «ຕິຖິ». ດັ່ງນັ້ນການຂາດຕິຖິ (tithi-kṣaya) ແລະການຍືດຕິຖິ (tithi-āyāma) ກໍກໍານົດຕາມຕົວຊີ້ເລກທີ່ກ່າວໄວ້.

Verse 72

रवचतुष्का समुद्राष्टकुर्पचरविमासकाः । षट्त्र्यग्निवेदग्निपंचशुभ्रांशुमासकाः ॥ ७२ ॥

«ຣະວະ-ຈະຕຸສກາ», «ສະມຸດຣະ-ອັດຖະ», «ກຸຣະປະ-ຈະຣະ», ແລະ «ຣະວິ-ມາສະກະ»; ອີກທັງ «ສັດ-ຕຣິ-ອັກນິ», «ເວດະ-ອັກນິ», ແລະ «ປັນຈະ-ສຸພຣາງຊຸ-ມາສະກະ»—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຊື່ປະເພດຂອງ «ມາສະກະ» (ໜ່ວຍມາດຕະຖານໃນການຄໍານວນພິທີ ແລະການຖວາຍທານ)។

Verse 73

प्रागातेः सूर्यमंदस्य कल्पेसप्ताष्टवह्नयः । कौजस्य वेदस्वयमा बौधस्याष्टर्तुवह्नयः ॥ ७३ ॥

ໃນກັລປະຂອງ «ສູຣະຍະມັນດະ» ມີໄຟສັກສິດເຈັດ ແລະ ແປດ (ຕາມການຈັດວາງຂອງມັນ). ໃນກັລປະ «ກາວຈະ» ພຣະເວດາປາກົດຂຶ້ນໂດຍຕົນເອງ; ແລະໃນກັລປະ «ບາວທະ» ມີໄຟຕາມລະດູການແປດ ສອດຄ່ອງກັບຣິຕຸ.

Verse 74

रवरवरंध्राणि जैवस्य शौक्रस्यार्धगुणेषवः । गोग्नयः शनिमंदस्य पातानामथवा मतः ॥ ७४ ॥

ຕາມປະເພນີໄດ້ກ່າວວ່າ «ຣະວະ, ຣະວະຣະ, ແລະ ຣັນທຣະ» ເປັນເຄື່ອງຊີ້ແບ່ງສໍາລັບພຣະພະຫັດ (ພຣະຄູ); ສໍາລັບພຣະສຸກຣະ ແມ່ນ «ຄ່າຄຶ່ງ» ແລະ «ລູກສອນ»; ສໍາລັບພຣະເສົາ (ຜູ້ເຄື່ອນຊ້າ) ແມ່ນ «ງົວ» ແລະ «ໄຟ»—ນີ້ແມ່ນການຈໍາແນກຂອງ «ພາຕານິ» ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້.

Verse 75

मनुदस्रास्तु कौजस्य बौधस्याष्टाष्टसागराः । कृताद्रिचंद्राजैवस्य रवैकस्याग्निरवनंदकाः ॥ ७५ ॥

ສໍາລັບ ກາວຈະ (Kauja) ມີ «ມະນຸດະສຣະ»; ສໍາລັບ ເບົາທະ (Baudha) ມີ «ແປດ-ສາຄະຣະ» ອັນເອີ້ນວ່າ ແປດສາຄະຣະ. ສໍາລັບ «ກຣິຕາດຣິ, ຈັນທຣາຈາ, ແລະ ໄອວັສຍະ»; ແລະສໍາລັບ «ຣະວະໄອກະ» ມີ «ອັກນິ, ຣະວະ, ແລະ ນັນທະກະ».

Verse 76

शनिपातस्य भगणाः कल्पे यमरसर्तवः । वर्तमानयुगे पानावत्सराभगणाभिधाः ॥ ७६ ॥

ໃນໜຶ່ງກັລປະ ວົງຈອນ (ພະຄະນະ) ທີ່ກ່ຽວກັບການປະສົບກັນຂອງພຣະເສົາ ຖືກເອີ້ນວ່າ «ຢະມະ–ຣະສະ–ຣຶຕະວະ». ແລະໃນຍຸກປັດຈຸບັນ ມັນຮູ້ຈັກດ້ວຍນາມ «ປານາວັດສະຣາ-ພະຄະນະ».

Verse 77

मासीकृतायुता मासैर्मधुशुक्लादिभिर्गतैः । पृथक्त्थासिधिमासग्रासूर्यमासविभाजिताः ॥ ७७ ॥

ເມື່ອການນັບຖືກແປງເປັນເດືອນ—ນັບຕາມເດືອນທີ່ເອີ້ນວ່າ ມະທຸ, ສຸກລະ ແລະອື່ນໆ—ກໍຖືກແຍກເປັນປະເພດຕ່າງໆ: ເດືອນ ສະຖາສິ (ເດືອນພົນລະເຮືອນ), ເດືອນ ທິ (ເດືອນຈັນທຣະ), ເດືອນ ກຣາສະ (ເດືອນສິນໂນດິກ), ແລະ ເດືອນ ສູຣຍະ (ເດືອນສຸຣິຍະ).

Verse 78

अथाधिमासकैर्युक्ता दिनीकृत्य दिनान्विताः । द्विस्थास्तितिक्षयाभ्यस्ताश्चांद्रवासरभाजिताः ॥ ७८ ॥

ຕໍ່ມາ ເມື່ອໄດ້ປັບແກ້ດ້ວຍເດືອນແຊກ (ອະທິມາສະ) ແລ້ວ ການນັບແບບຈັນທຣະຖືກແປງເປັນການນັບວັນ ແລະສະແດງເປັນຈໍານວນວັນ; ມັນຖືກຈັດໄວ້ເປັນສອງຕໍາແໜ່ງ ຝຶກຕາມຫຼັກການຂະຫຍາຍແລະຫົດຫຼຸດ (ຕິຖິເພີ່ມ ແລະ ຕິຖິຫາຍ) ແລະແບ່ງຕາມວັນຈັນທຣະ (ລະບົບວັນຕາມຈັນທຣະ).

Verse 79

लथोनरात्रिरहितालंकार्यामर्द्धरात्रिकाः । सावनोद्यूगसारर्कादिर्दिनमासाब्दयास्ततः ॥ ७९ ॥

ຈາກການແບ່ງເວລາກ່ອນໜ້ານັ້ນ ຈຶ່ງເກີດຊື່ເອີ້ນເຊັ່ນ «ຄືນ», «ບໍ່ມີຄືນ», «ຄືນປະດັບ» (ຄືນພິເສດ), «ກາງຄືນ», ແລະ «ຄືນເຄິ່ງ». ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງນັບວັນສາວນະ (ວັນພົນລະເຮືອນ), ຍຸກ, ສານະຂອງປີ, ເສັ້ນທາງດວງອາທິດ ແລະສຸດທ້າຍ ມາດຕາວັນ ເດືອນ ແລະປີ।

Verse 80

सप्तिभिः क्षपितः शेषः मूर्याद्योवासरेश्वरः । मासाब्ददिनसंख्यासंद्वित्रिघ्नं रूपसंयुतम् ॥ ८० ॥

ແບ່ງຄ່າທີ່ເຫຼືອດ້ວຍເຈັດ ຈຶ່ງໄດ້ «ເຈົ້າແຫ່ງວັນ» ຂອງອາທິດ ໂດຍເລີ່ມຈາກ ສູຣະ (ວັນອາທິດ). ຕໍ່ມາ ເອົາຈໍານວນເດືອນ ປີ ແລະວັນ ແລ້ວເຮັດການຄູນສອງ ຫຼືຄູນສາມຕາມຄວາມເໝາະສົມ ເພື່ອໄດ້ຄ່າຄໍານວນທີ່ຕ້ອງການ।

Verse 81

सप्तोर्द्धनावशेषौ तौ विज्ञेयौ मासवर्षपौ । स्नेहस्य भगणाभ्यस्तो दिनराशिः कुवासरैः ॥ ८१ ॥

ເຫຼືອສອງຄ່ານັ້ນ ທີ່ເຫຼືອເກີນເຈັດແລະເຄິ່ງ ພຶງຮູ້ວ່າເປັນ «ເດືອນ» ແລະ «ປີ». ແລະຈໍານວນວັນທັງໝົດ—ທີ່ໄດ້ຈາກການນໍາວົງຈອນ (bhagaṇa) ໄປຄູນກັບຄ່າທີ່ໃຫ້—ຄວນສະແດງເປັນວັນອາທິດ (vāra) ທີ່ໄດ້ຜົນ.

Verse 82

विभाजितो मध्यगत्या भगणादिर्ग्रहो भवेत् । एवं ह्यशीघ्रमंदाञ्चये प्रोक्ताः पूर्वपापिनः ॥ ८२ ॥

ເມື່ອແບ່ງຄ່າທີ່ຄໍານວນໄດ້ດ້ວຍຄວາມເຄື່ອນໄຫວສະເລ່ຍ ມັນຈະກາຍເປັນດາວເຄາະ ເລີ່ມຈາກ (ດວງອາທິດ) ໃນວົງຈອນ bhagaṇa. ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອການສະສົມການແກ້ໄຂສໍາລັບການເຄື່ອນໄຫວທີ່ບໍ່ໄວ ແລະທີ່ຊ້າ ຂັ້ນຕອນກ່ອນໜ້າໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Verse 83

विलोमगतयः पातास्तद्वञ्चक्राष्विशोधिताः । योजनानि शतान्यष्टौ भूकर्णौ द्विगुणाः स्मृतः ॥ ८३ ॥

ດິນແດນປາຕາລະ (Pātāla) ຖືກກ່າວວ່າມີການເຄື່ອນໄຫວກົງກັນຂ້າມ (ຖອຍຫຼັງ) ແລະທີ່ນັ້ນ ລໍ້ຫຼອກລວງ (ວົງຈອນ) ບໍ່ໄດ້ຖືກຊໍາລະໃຫ້ບໍລິສຸດ ຈຶ່ງຍັງຊວນໃຫ້ສັບສົນ. «ຫູຂອງແຜ່ນດິນ» ຖືກຈື່ຈໍາວ່າມີ 800 ໂຢຊະນະ ແລະມາດຕາຕໍ່ໄປຖືກກ່າວວ່າເປັນສອງເທົ່າຂອງນັ້ນ.

Verse 84

तद्वर्गतो दशगुणात्पद भूपरिधिर्भवेत् । लंबज्याघ्नस्वजीवाप्तः स्फुटो भूपरिधिः स्वकः ॥ ८४ ॥

ຈາກສິບເທົ່າຂອງຄ່າກໍາລັງສອງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຄ່າປະມານເປັນຂັ້ນໆຂອງເສັ້ນຮອບໂລກ. ແຕ່ເສັ້ນຮອບທີ່ແທ້ ຕ້ອງນໍາໄປຄູນດ້ວຍຊາຍນ໌ຂອງລະຍະຈາກຈຸດສູງ (lamba-jyā) ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍຄ່າ «jīva» (ຊາຍນ໌) ຂອງຕົນ.

Verse 85

तेन देशांतराभ्यस्ता ग्रहभुक्तिर्विभाजिता । कलादितत्फलं प्रार्च्याः ग्रहेभ्यः परिशोधयेत् ॥ ८५ ॥

ດ້ວຍວິທີນັ້ນ ຊ່ວງການເຄື່ອນຂອງດາວເຄາະທີ່ເກີດຈາກການເດີນທາງໄປອີກຖິ່ນຖານ ຈະຖືກແບ່ງສັນຕາມສ່ວນ. ແລະຄວນຊໍາລະຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນ—ເລີ່ມຈາກ kalā—ໂດຍການບູຊາດາວເຄາະຢ່າງຖືກພິທີ.

Verse 86

रेखाप्रतीचिसंस्थाने प्रक्षिपेत्स्युः स्वदेशतः । राक्षसातपदेवौकः शैलयोर्मध्यसूत्रगाः ॥ ८६ ॥

ຈາກຖິ່ນຖານຂອງຕົນ ຄວນວາງລົງໃນຮູບແບບຂອງເສັ້ນທາງຕາເວັນຕົກ: ທີ່ຢູ່ຂອງຣາກສະສະ, ອາຕະປະ, ແລະເທວະ ຈະຕ້ອງຈັດໄວ້ຕາມເສັ້ນກາງລະຫວ່າງພູສອງລູກ.

Verse 87

अवंतिकारोहतिकं तथा सन्निहितं सरः । वारप्रवृत्तिवाग्देशे क्षयार्द्धेभ्यधिको भवेत् ॥ ८७ ॥

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຕີຣຖະ «Avantikā-rohatika» ແລະສະລະນ້ໍາສັກສິດທີ່ຢູ່ໃກ້ໆ—ເມື່ອໄປນະມັດສະການທີ່ສະຖານທີ່ຊື່ «Vāra-pravṛtti-vākdeśa»—ກ່າວກັນວ່າໃຫ້ບຸນຍິ່ງກວ່າບຸນຈາກການຊໍາລະບາບທົ່ວໄປໃນຊ່ວງຂ້າງແຮມຂອງເດືອນ.

Verse 88

तद्देशांतरनाडीभिः पश्चादूने विनिर्दिशेत् । इष्टनाडीगुणा भुक्तिः षष्ट्या भक्ता कलादिकम् ॥ ८८ ॥

ໂດຍໃຊ້ nāḍī ທີ່ສອດຄ່ອງກັບຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຖິ່ນຖານ ຄວນລະບຸເວລາພາຍຫຼັງວ່າຫຼຸດລົງຕາມນັ້ນ. ຄ່າ «bhukti» ໄດ້ຈາກການຄູນດ້ວຍຕົວຄູນ nāḍī ທີ່ປາດຖະໜາ; ແລ້ວເມື່ອແບ່ງດ້ວຍ 60 ຈະໄດ້ kalā ແລະໜ່ວຍເວລາຍ່ອຍອື່ນໆ.

Verse 89

गते शोद्ध्यं तथा योज्यं गम्ये तात्कालिको ग्रहः । भचक्रलिप्ताशीत्यंशः परमं दक्षिणोत्तरम् ॥ ८९ ॥

ສິ່ງທີ່ຜ່ານໄປແລ້ວ ພຶງຫັກອອກ; ສິ່ງທີ່ຈະໄປເຖິງ ພຶງເພີ່ມເຂົ້າ. ສິ່ງທີ່ຈະກຳນົດ ໃຫ້ເອົາຕຳແໜ່ງດາວເຄາະໃນເວລານັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ວົງລາສີນັບເປັນອົງສາແລະນາທີ; ຂອບເຂດສູງສຸດ 80 ອົງສາ ຊີ້ຂອບໃຕ້ແລະເໜືອອັນສຸດທ້າຍ.

Verse 90

विक्षिप्यते स्वपातेन स्वक्रांत्यंतादनुष्णगुः । तत्र वासं द्विगुणितजीवस्रिगुणितं कुजः ॥ ९० ॥

ຈາກປາຍສຸດແຫ່ງການໂຄຈອນຂອງຕົນ, ອະນຸສະນະກຸ ຖືກເຄື່ອນຍ້າຍໂດຍ “ການຕົກ”(pāta) ຂອງຕົນ. ໃນຕຳແໜ່ງທີ່ໄດ້ນັ້ນ, ໃຫ້ວາງ ກຸຊ (ດາວອັງຄານ) ໃນລະຍະທີ່ເທົ່າກັບສາມເທົ່າຂອງ ຊີວ (ດາວພະຫັດ) ຫຼັງຈາກເອົາເປັນສອງເທົ່າກ່ອນ.

Verse 91

बुधशुक्रार्कजाः पातैर्विक्षिप्यंते चतुर्गुणम् । राशिलिप्ताष्टमो भागः प्रथमं ज्यार्द्धमुच्यते ॥ ९१ ॥

ພຸດ, ສຸກ, ແລະ ອາຣກະຊາ (ດາວເສົາ) ພຶງປັບດ້ວຍ pāta (ປົກ/ນອດ) ຂອງຕົນ ແລ້ວຄູນເປັນສີ່ເທົ່າ. ໜຶ່ງໃນແປດຂອງລາສີ ທີ່ລະບຸເປັນອົງສາແລະນາທີ ເອີ້ນວ່າ “ຈະຍາ-ອາດທະ” ອັນທຳອິດ (ຄື່ງສາຍຄໍານວນ).

Verse 92

ततो द्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम् । आद्येनैव क्रमात्पिंडान्भक्ताल्लब्धोनितैर्युतान् ॥ ९२ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ສ່ວນທີສອງພຶງຈັດເຮັດໂດຍນຳສິ່ງທີ່ເຫຼືອຫຼັງຈາກແບ່ງເປັນສອງ ມາປົນປະສົມ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໃຊ້ມາດຕະຖານອັນທຳອິດໄປຕາມລຳດັບ ໃຫ້ຈັດວາງ piṇḍa (ກ້ອນກົມ) ແຕ່ລະກ້ອນ ໃຫ້ປະສົມກັບເສດທີ່ໄດ້ຈາກການແບ່ງສ່ວນນັ້ນ.

Verse 93

खंडकाः स्युश्चतुर्विशा ज्यार्द्धपिंडाः क्रमादमी । परमा पक्रमज्या तु सप्तरंध्रगुणेंदवः ॥ ९३ ॥

ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ເອີ້ນວ່າ “ຂັນດະກະ” ມີ 24 ອັນ ແລະຕາມລຳດັບແມ່ນ “ຈະຍາ-ອາດທະ-ປິນດະ” ຄືກ້ອນຄື່ງຂອງຈະຍາ. “ປະກຣະມະ-ຈະຍາ” ອັນສູງສຸດ ວັດໄດ້ໂດຍ ຈັນທຣາ (ເດືອນ) ຄູນດ້ວຍ “ຮູ 7” ເປັນມາດຕະຖານແບບເຈັດເທົ່າ.

Verse 94

तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रांतिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मंदोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च ॥ ९४ ॥

«ກຸມະຊະຍາ» ທີ່ຄໍານວນໄດ້ ເມື່ອຮັບຮອງດ້ວຍ «ຕຣິຊີວາ» (ລັດສະໝີ) ຈະໄດ້ຄ່າຄວາມຍາວຂອງຄັນໂຄ້ງ; ຄັນໂຄ້ງນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ກຣານຕິ» ຄືຄວາມເອຽງຂອງດາວເຄາະ. ແລ້ວເມື່ອແກ້ໄຂຕໍາແໜ່ງດາວເຄາະແລ້ວ ຈົ່ງເພີ່ມການແກ້ໄຂຈາກ «ມັນດະ-ອຸຈະ» (ອະໂປຈີຊ້າ) ແລະຈາກ «ຊີຄຣະ» (ຄວາມຜິດປົກກະຕິໄວ) ດ້ວຍ.

Verse 95

शेषं कंदपदंतस्माद्भुजज्या कोटिरेव च । गताद्भुजज्याविषमे गम्यात्कोटिः पदे भवेत् ॥ ९५ ॥

ຈາກສ່ວນທີ່ເຫຼືອນັ້ນ ໃຫ້ຫັກ «ກັນດະປະດະ» (ພາກຮາກ) ອອກ; ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ «ພຸຊະຊະຍາ» (sine) ແລະ «ໂກຕິ» (cosine). ໃນກໍລະນີທີ່ sine ທີ່ຜ່ານໄປບໍ່ເທົ່າກັນ ຈົ່ງກໍານົດ cosine ຕາມຂັ້ນ (pada) ທີ່ສອດຄ່ອງ.

Verse 96

समेति गम्याद्वाहुदज्या कोटिज्यानुगता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्यापिंडकं गतम् ॥ ९६ ॥

ເມື່ອໄດ້ «ກັມຍາ» ແລ້ວ «ພຸຊະຊະຍາ» ດັ່ງແຂນຈະສອດຄ່ອງກັບ «ໂກຕິຊະຍາ» (cosine). ແບ່ງດ້ວຍມາດຕາທີ່ຖືກກໍານົດ ແລະສະແດງເປັນນາທີ (liptāḥ) ຈຶ່ງໄດ້ «ຊະຍາ-ປິນດະກະ» ຄືກອງລວມຂອງຊະຍາທີ່ໄດ້ມາ.

Verse 97

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९७ ॥

ຊ່ວງຫ່າງລະຫວ່າງ «ກະຕະ» (ທີ່ໄປແລ້ວ) ແລະ «ກັມຍະ» (ທີ່ຈະໄປ) ທີ່ໄດ້ຝຶກຝົນຊໍ້າໆ ຈົ່ງໃຫ້ຜູ້ເຫັນຫຼັກການຊັດແຈ້ງ ແບ່ງວິເຄາະດ້ວຍຕັດສິນ. ຜົນທີ່ໄດ້ນັ້ນ ຈົ່ງນໍາໄປເພີ່ມໃສ່ «ຊະຍາ-ປິນດະ» ທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «ກະຕະ».

Verse 98

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुत्क्रमज्यागता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्या पिंडकं गतम् ॥ ९८ ॥

ດັ່ງນີ້ແມ່ນວິທີໄດ້ «ກຣະມະຊະຍາ» (sine ຕາມລໍາດັບ); ໂດຍວິທີດຽວກັນ ກໍສາມາດໄດ້ «ອຸດກຣະມະຊະຍາ» (sine ກັບຄືນ) ເຊັ່ນກັນ. ຄ່ານາທີ (liptāḥ) ແບ່ງດ້ວຍ «ຕັດຕະວະ-ຍະມະ» (ຕົວແບ່ງທີ່ແທ້) ຈະໄດ້ຊະຍາທີ່ຄໍານວນ; ແລ້ວນໍາໄປເພີ່ມໃສ່ «ປິນດະກະ» ຄືການບວກເຂົ້າໃນຜົນລວມທີ່ກໍາລັງໄຫຼໄປ.

Verse 99

गतगम्यांतराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिंडे गतसंज्ञके ॥ ९९ ॥

ດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງປັນຍາທີ່ເຫັນຕັດຕະວະ ຈົ່ງແຍກອອກວ່າ ສິ່ງໃດຜ່ານໄປແລ້ວ, ສິ່ງໃດຍັງຈະເຖິງ, ແລະສິ່ງໃດຢູ່ກາງທີ່ໄດ້ຝຶກຝົນ; ແລ້ວນໍາຜົນທີ່ໄດ້ນັ້ນ ໄປປະກອບກັບ «ຈະຍາປິນດະ» ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ກະຕະ» (ຜ່ານໄປ).

Verse 100

स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुक्रमज्यास्वपिस्मृतः । ज्यां प्रोह्य शेषं तत्त्वताश्वि हंतं तद्विवरोद्धृम् ॥ १०० ॥

ດັ່ງນີ້ ວິທີຂອງ «ກຣະມະ-ຈະຍາ» (ຊິນຕາມລໍາດັບ) ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້; ແລະວິທີຂອງ «ອຸ-ກຣະມະ-ຈະຍາ» (ຊິນກັບລໍາດັບ) ກໍຖືກຈື່ຈໍາ. ເມື່ອນໍາຈະຍາອອກແລ້ວ ຈົ່ງເອົາສ່ວນທີ່ເຫຼືອຢ່າງແມ່ນຍໍ ຕີໃຫ້ໄວ ແລ້ວດຶງອອກ (ຄໍານວນ) ຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ສອດຄ່ອງ.

Verse 101

संख्यातत्त्वाश्विसंवर्ग्यसंयोज्यं धनुरुच्यते । रवेर्मंदपरिध्यंशा मनवः शीतगोरदाः ॥ १०१ ॥

ເມື່ອຕັດຕະວະທີ່ນັບໄດ້ຖືກຮວບຮວມແລະປະສານເຂົ້າກັນ ກອງນັ້ນເອີ້ນວ່າ «ທະນຸສ» (Dhanus) ໃນການນັບຄໍານວນແຫ່ງຈັກກະວານ. ບັນດາ «ມະນຸ» ຖືກກ່າວວ່າເປັນສ່ວນໜຶ່ງໆ ຂອງວົງໂຄຈອນອັນເຄື່ອນຊ້າຂອງພຣະອາທິດ ແລະເປັນຜູ້ປະທານຄວາມເຢັນຊື່ນ ແລະໂຄ (ຄວາມອຸດົມສົມບູນ ແລະລະບຽບຄໍາຈຸນໂລກ).

Verse 102

युग्मांते विषमांते तुनखलिप्तोनितास्तयोः । युग्मांतेर्थाद्रयः खाग्निसुराः सूर्यानवार्णवाः ॥ १०२ ॥

ໃນທ້າຍຂອງຈໍານວນຄູ່ ແລະໃນທ້າຍຂອງຈໍານວນຄີກ ນິມິດຂອງມັນແມ່ນ: ຮອຍເລັບ, ການທານ້ໍາມັນ/ຂີ້ເຜິ້ງ, ແລະເລືອດ. ແລະໃນທ້າຍຂອງຈໍານວນຄູ່ອີກຄັ້ງ ຄວາມໝາຍແມ່ນ: ຊັບສິນ, ພູເຂົາ, ອາກາດ, ໄຟ, ເທວະ, ພຣະອາທິດ, ແລະມະຫາສະໝຸດ.

Verse 103

ओजेद्व्यगा च सुयमारदारुद्रागजाब्धयः । कुजादीनामतः शौघ्न्यायुग्मांतेर्थाग्निदस्रकाः ॥ १०३ ॥

ຍັງມີນາມເທັກນິກເຫຼົ່ານີ້ອີກ: Ojedvyagā, Suyamā, Ardā, Rudrā, Gajā ແລະ Abdhayaḥ. ດັ່ງນັ້ນ ສໍາລັບດາວອັງຄານ (Mars) ແລະດາວອື່ນໆ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ: Śaughnyā, Ayugmā ແລະໃນທ້າຍ: Rthā, Agni, Dasraka.

Verse 104

गुणाग्निचंद्राः खनगाद्विरसाक्षीणि गोऽग्रयः । ओजांते द्वित्रियमताद्विविश्वेयमपर्वताः ॥ १०४ ॥

ນີ້ແມ່ນຫມູ່ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄຸນາ (Guṇa), ອັກນິ (Agni), ແລະ ຈັນທຣາ (Candra); ຍັງມີຫມູ່ ຄະນະ (Khana) ແລະ ກາດາ (Gāda). ມີຫມູ່ ວິຣາສາກຊີນ (Virasākṣīṇa) ແລະຫມູ່ «ໂກ» (Go) ອັນເປັນຫມູ່ສູງສຸດ. ທ້າຍສຸດມີຫມູ່ທີ່ນັບເປັນ «ສອງ» ແລະ «ສາມ»; ພ້ອມທັງຫມູ່ ວິສະວະ (Viśva) — ທັງໝົດນີ້ເອີ້ນວ່າ «ອະປະຣະວະຕະ» (aparvata) ຄື ບໍ່ມີພູ.

Verse 105

खर्तुदस्नाविपद्वेदाः शीघ्नकर्मणि कीर्तिताः । ओजयुग्मांतरगुणाभुजज्यात्रिज्ययोद्धृताः ॥ १०५ ॥

ຄໍາວິຊາການໃນພຣະເວດ ເຊັ່ນ khartu, dasnā, vipad ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ຄຽງຄູ່ກັບກົດແຫ່ງການຄໍານວນອັນວ່ອງໄວ. ມັນເກີດຈາກການເອົາຕົວປັດໃຈກາງຂອງຄູ່ «ojas» (ຈໍານວນຄີກ) ແລະນໍາໃຊ້ມາດຕາທີ່ເອີ້ນວ່າ bhujajyā ແລະ trijyā (ໄຊນ໌ ແລະ ໄຊນ໌ສາມ).

Verse 106

युग्मवृत्तेधनर्णश्यादोजादूनेऽधिके स्फुटम् । तद्गुणे भुजकोटिज्येभगणांशविभाजिते ॥ १०६ ॥

ໃນວົງກົມແບບ «yugma» (ຄູ່) ຜົນຕ້ອງຖືກພິຈາລະນາເປັນບວກຫຼືລົບ: ເມື່ອສ່ວນຄີກຂາດ ກໍເພີ່ມ; ເມື່ອເກີນ ກໍຫຼຸດ ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຄ່າທີ່ຊັດເຈນ. ເມື່ອນໍາຄ່ານັ້ນໄປຄູນ ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍສ່ວນທີ່ເໝາະສົມຂອງ bhagaṇa-aṃśa (ອົງສາແຫ່ງການຫມຸນຮາສີ) ຈຶ່ງໄດ້ bhujajyā (ໄຊນ໌ຂອງຖານ) ແລະ koṭijyā (ໄຊນ໌ຂອງກ້ານຕັ້ງ).

Verse 107

तद्भुजज्याफलधनुर्मांदं लिप्तादिकं फलम् । शैऽयकोटिफलं केंद्रे मकरादौ धनं स्मृतम् ॥ १०७ ॥

ຈາກແຂນທີ່ຄໍານວນໄດ້ ຈະໄດ້ຜົນ jyā ແລະຄ່າວັດແບບຄັນທະນູ (dhanus-māna); ຜົນນັ້ນຖືກສະແດງເປັນ lipta (ນາທີ) ແລະອື່ນໆ. ຄ່າທີ່ເອີ້ນວ່າ śai’yakoṭi-phala ເມື່ອວາງໃນ kendra (ຕໍາແໜ່ງມຸມ) ຖືກນັບເປັນ «ທະນະ» ເລີ່ມຈາກ Makara (ມະກະຣາ) ແລະຕໍ່ໄປ.

Verse 108

संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् । तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलकर्णश्चलाभिधः ॥ १०८ ॥

ແຕ່ໃນວິທີ tri-jīvā ເລີ່ມຈາກ Karka (ກັກກະ) ແລະຕໍ່ໄປ ຜົນທີ່ເກີດຈາກ koṭi (ແນວຕັ້ງ) ຕ້ອງຖືກແກ້ໄຂ. ຈາກຜົນລວມຂອງກໍາລັງສອງຂອງ bāhu (ແຂນ) ແລະກໍາລັງສອງຂອງ phala (ຜົນ) ຈຶ່ງໄດ້ mūla-karṇa ທີ່ເອີ້ນວ່າ «calā» ແມ່ນ ດ້ານທຽງທີ່ເຄື່ອນໄຫວ.

Verse 109

त्रिज्याभ्यस्तं भुजफलं मकरादौ धनं स्मृतम् । संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् ॥ १०९ ॥

ຜົນຂອງ ພຸຊະ (sine) ຄູນກັບ ຕຣິຊະຍາ (ລັດສະໝີ) ເອີ້ນວ່າ «ທະນະ» ເມື່ອເລີ່ມຈາກ ມະກະຣະ (Capricorn)។ ແຕ່ເມື່ອປັບແກ້ຕາມຕຣິຊະຍາ ຈາກ ກະຣະກະ (Cancer) ໄປ ມັນເປັນຜົນ «ໂກຕິ» (cosine)។

Verse 110

तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलं कर्णश्चलाभिधः । त्रिज्याभघ्यस्तं भुजफलं पलकर्णविभाजितम् ॥ ११० ॥

ຮາກທີ່ສອງຂອງຜົນບວກແຫ່ງກຳລັງສອງຂອງຜົນສອງດ້ານ ເອີ້ນວ່າ «ກັນນະ» (hypotenuse) ແລະຍັງເອີ້ນ «ຈະລາ» ອີກດ້ວຍ। ຜົນດ້ານທີ່ປາດຖະໜາ (ພຸຊະຜົນ) ໄດ້ໂດຍຄູນກັບ ຕຣິຊະຍາ ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍ ພະລະ-ກັນນະ (hypotenuse)।

Verse 111

लब्धस्य चापं लिप्तादि फलं शैध्र्यमिदं स्मृतम् । एतदादौ कुजादीनां चतुर्थे चैव कर्मणि ॥ १११ ॥

ສຳລັບຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຜົນຕາມເງື່ອນໄຂນັ້ນ «ຈາປະ» (ຄັນທະນູ) ແລະສິ່ງອື່ນໆ ເຊັ່ນ «ລິບຕະ» (ຖືກທາ/ຖືກເປື້ອນ) ຖືກກ່າວວ່າໃຫ້ຜົນຊື່ «ໄສທຣະຍະ» (ຄວາມອ່ອນແອ/ຄວາມຫຼຸດຫຼວມ)। ນີ້ຖືກສອນໃຫ້ໃຊ້ແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນໃນກໍລະນີຂອງດາວອັງຄານ ແລະອື່ນໆ ແລະໃນກຳມະປະເພດທີ່ສີ່ດ້ວຍ।

Verse 112

मांद्यं कर्मैकमर्केंद्वोर्भौद्वोर्भौमादीनामाथोच्यते । शैध्र्यं माद्यं पुनर्मांद्यं शैघ्र्यं चत्वार्यनुक्रमात् ॥ ११२ ॥

ບັດນີ້ຈະກ່າວເຖິງການກະທຳອັນດຽວຊື່ «ມານດະຍະ» (ຄວາມຊ້າ) ອັນເກີດແກ່ພຣະອາທິດ ແລະພຣະຈັນ ແລະຍັງແກ່ພຸດ, ສຸກ, ອັງຄານ ແລະອື່ນໆ ດ້ວຍ। ຕາມລຳດັບມີ 4 ສະພາບ: ໄສທຣະຍະ (ອ່ອນແອ), ມາດະຍະ (ມືນເມົາ/ສັບສົນ), ມານດະຍະ (ຊ້າ), ແລະ ໄສຄຣະຍະ (ໄວ)।

Verse 113

अजादिकेंद्रे सर्वेषां मांद्ये शैघ्र्ये च कर्मणि । धनं ग्रहाणां लिप्तादि तुलादावृणमेव तत् ॥ ११३ ॥

ເມື່ອດາວທັງປວງຢູ່ໃນເຮືອນມຸມ (kendra) ເລີ່ມຈາກ ອະຊະ (Aries) ຜົນໃນການກະທຳຈະປາກົດເປັນ ມານດະຍະ (ຊ້າ) ຫຼື ໄສຄຣະຍະ (ໄວ)។ ສ່ວນເລື່ອງ «ທະນະ» ນັ້ນ ຄ່າ «ລິບຕະ» ແລະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຂອງດາວທັງຫຼາຍ ຈາກ ຕຸລາ (Libra) ເປັນຕົ້ນໄປ ໃຫ້ນັບເປັນ «ໜີ້» ເທົ່ານັ້ນ।

Verse 114

अर्कबाहुफलाभ्यस्ता ग्रहभुक्तिविभाजिताः । भचक्रकलिकाभिस्तु लिप्ताः कार्या ग्रहेऽर्कवत् ॥ ११४ ॥

ຈັດເຮັດຈາກຜົນຂອງພືດອາຣກາ (arka) ແລະແບ່ງຕາມໄລຍະອິດທິພົນຂອງແຕ່ລະດາວ (bhukti) ແລ້ວໃຫ້ທາດ້ວຍຊິ້ນນ້ອຍໆຂອງວົງລໍ້ລາສີ (bhacakra)؛ ສໍາລັບດາວແຕ່ລະດວງ ໃຫ້ປະຕິບັດເຫມືອນກັນກັບດາວຕາເວັນ.

Verse 115

ग्रहभक्तः फलं कार्यं ग्रहवन्मंदकर्मणि । कर्कादौ तद्धनं तत्र मकरादावृणं स्मृतम् ॥ ११५ ॥

ຜູ້ມີສັດທາຕໍ່ເທວະດາດາວ (graha) ຄວນຕີຄວາມຜົນຕາມອິດທິພົນຂອງດາວນັ້ນ ໂດຍພິເສດເມື່ອກຳ (karma) ອ່ອນແອ ຫຼືບົກພ່ອງ. ຈາກກັກກາ (Karka) ເປັນຕົ້ນໄປ ກ່າວວ່າຊີ້ເຖິງຊັບສິນ; ແຕ່ຈາກມະກະຣາ (Makara) ເປັນຕົ້ນໄປ ຈື່ຈຳວ່າຊີ້ເຖິງໜີ້ສິນ.

Verse 116

दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृता पुनः । स्वमंदपरिधिक्षुण्णा भगणांशोद्धृताःकलाः ॥ ११६ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຄ່າຄວາມໂຄ້ງ (bhukti) ທີ່ໄດ້ຈາກການນໍາຄຸນະທີ່ສູງກວ່າໄປປະຍຸກຕ໌ກັບສາຍຄໍານວນ (chord) ຈະຖືກດຶງອອກອີກຄັ້ງດ້ວຍວິທີ «tattva-netra». ຕໍ່ມາ ເມື່ອປັບດ້ວຍການແກ້ໄຂມັນດາ (manda) ຂອງຕົນ ແລະຄ່າຮອບວົງ ແລ້ວ ຄ່ານາທີ (kalāḥ) ຈຶ່ງຖືກຫາອອກຈາກສ່ວນທີ່ສອດຄ່ອງຂອງວົງຈອນດາວ (bhagaṇa-aṃśa).

Verse 117

मंदस्फुटकृता भुक्तिः शीघ्नोच्चभुक्तितः । तच्छेषं विवरेणाथ हन्यात्रिज्यांककर्णयोः ॥ ११७ ॥

ຄ່າຄວາມໂຄ້ງ (bhukti) ທີ່ເກີດຈາກການເຄື່ອນຊ້າ (manda) ໃຫ້ຫາຈາກຄ່າຄວາມໂຄ້ງຂອງການເຄື່ອນໄວ ແລະສູງ (śīghra-ucca). ແລ້ວນໍາຄ່າຄວາມແຕກຕ່າງທີ່ເຫຼືອເປັນການແກ້ໄຂ ເພື່ອປັບຄ່າ trijyā (ລັດສະໝີ), aṅka ແລະ karṇa (ເສັ້ນທະແຍງ/ຄອດ) ໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.

Verse 118

चक्रकर्णहृतं भुक्तौ कर्णे त्रिज्याधिके धनम् । ऋणमूनेऽधिके प्रोह्य शेषं वक्रगतिर्भवेत् ॥ ११८ ॥

ໃນການຄໍານວນ ໃຫ້ແບ່ງດ້ວຍ karṇa ຂອງວົງຈັກ (chakka-karṇa). ເມື່ອ karṇa ໃຫຍ່ກວ່າ trijyā (ລັດສະໝີ) ຜົນທີ່ໄດ້ໃຫ້ນັບເປັນຈໍານວນບວກ (dhana). ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຕາມວ່າເປັນຂາດ (ṛṇa) ຫຼືເກີນ (dhana) ໃຫ້ລົບຫຼືເພີ່ມ; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈະຊີ້ເຖິງ «vakra-gati» ຄືການເຄື່ອນແບບໂຄ້ງຄົດ.

Verse 119

कृतर्तुचंद्रैर्वेदेंद्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः । शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेंद्रांशेर्भूसुतादयः ॥ ११९ ॥

ໂດຍໃຊ້ຄໍາລັບຕາມປະເພນີ—ລະດູແລະດວງຈັນ, ຈອມແຫ່ງເວດ, ສູນ–ສາມ–ໜຶ່ງ, ຄຸນທັງ 8, ລູກສອນແລະຣຸດຣະ, ແລະຮັງສີ 4—ໃຫ້ເຂົ້າໃຈເປັນຕົວເລກ; ດັ່ງນັ້ນໄດ້ຊີ້ບອກພູສຸຕ (ດາວອັງຄານ) ແລະດາວອື່ນໆ ພ້ອມອົງສາ ຣາສີ ແລະພາກແບ່ງຂອງມັນ।

Verse 120

वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम् । क्रमज्या विषुवद्भाघ्नी क्षितिज्या द्वादशोद्धृता ॥ १२० ॥

ໃຊ້ອົງສາທີ່ແກ້ໄຂແລ້ວຂອງວົງໂຄຈອນດາວ ເພື່ອກໍານົດການເບື້ອງເບນຈາກການເຄື່ອນຕົງໄປສູ່ການຖອຍຫຼັງ. ຊາຍນ໌ຕາມລໍາດັບ (kramajyā) ໃຫ້ຄູນດ້ວຍຄ່າວິສຸວັດ ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍ 12 ເພື່ອໄດ້ຊາຍນ໌ຂອງຂອບຟ້າ (kṣitijyā).

Verse 121

त्रिज्यागुणा दिनव्यासभक्ता चापं च शत्रवः । तत्कार्मुकमुदक्रांतौ धनहीनो पृथक्क्षते ॥ १२१ ॥

ມີມາດຕາສາມຊັ້ນ (trijyā) ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍຂອບເຂດຂອງວັນ ພ້ອມທັງພິຈາລະນາ “ຄັນທະນູ” ແລະສັດຕູ. ເມື່ອຄັນທະນູນັ້ນ (kārmuka) ຂຶ້ນ ຜູ້ຂາດຊັບຈະປະສົບຄວາມເສຍຫາຍຢ່າງແຈ້ງຊັດ.

Verse 122

स्वाहोरात्रचतुर्भागेदिनरात्रिदले स्मृते । याम्यक्रांतौ विपर्यस्ते द्विगुणैते दिनक्षये ॥ १२२ ॥

ໃນການແບ່ງວັນແລະຄືນເຕັມໜຶ່ງເປັນ 4 ສ່ວນ ໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າແຕ່ລະຄຶ່ງ (ກາງວັນ ແລະ ກາງຄືນ) ເປັນໄປຕາມນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອດວງອາທິດເຂົ້າສູ່ທາງໃຕ້ (dakṣiṇāyana) ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ຈະກັບກັນ; ແລະໃນຍາມວັນຫຼົດ ມັນຈະເປັນສອງເທົ່າ.

Verse 123

भभोगोऽष्टशतीर्लिप्ताः स्वाशिवशैलोस्तथात्तिथेः । ग्रहलिप्ता भगाभोगाभानि भुक्त्यादिनादिकम् ॥ १२३ ॥

“ພະບໂພກ” (bhabhoga) ປະກອບດ້ວຍ 800 ໜ່ວຍ; “ລິບຕາ” (liptā) ແມ່ນນາທີທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ຍັງມີມາດຕາເຊັ່ນ svāśiva, śaila ແລະມາດຕາທີ່ກ່ຽວກັບ tithi. ນອກນັ້ນຍັງມີ “graha-liptā” (ນາທີຂອງດາວ) ແລະຄໍາວ່າ bhaga, bhoga, bhāni ພ້ອມທັງ “bhukti” ແລະການແບ່ງອື່ນໆທີ່ສືບເນື່ອງ.

Verse 124

रवींदुयोगलिप्तास्तु योगाभभोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना भुक्तियोगाप्तनाडिकाः ॥ १२४ ॥

ນາດິກາ (ໜ່ວຍເວລາ) ຖືກນັບຕາມການປະສົມກັນຂອງພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຈັນ; ມັນແບ່ງຕາມ ໂຍກະ ແລະ ນັກສັດຕຣະ ພ້ອມສ່ວນທີ່ໄດ້ສົມພົບ (ພໂພກ). ຮູ້ວ່າມີສ່ວນຜ່ານໄປ ແລະ ສ່ວນທີ່ຍັງຈະມາ; ເມື່ອຄູນ 60 ຈະໄດ້ມາດຕາຄົບຖ້ວນຕາມການຄຳນວນ ພຸກຕິ–ໂຍກະ.

Verse 125

अर्कोनचंद्रलिप्तास्तु तिथयो भोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना नाऽतोभुक्ततरोद्धृताः ॥ १२५ ॥

ຕິຖິ (ວັນຈັນ) ຄວນຄຳນວນຈາກລອງຈິຈູດຂອງພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຈັນ; ແບ່ງດ້ວຍ “ພໂພກ” (ຊ່ວງຄວາມໂຄ້ງທີ່ຜ່ານແລ້ວ) ຈະໄດ້ສ່ວນຂອງມັນ. ສ່ວນທີ່ຜ່ານໄປ ແລະ ສ່ວນທີ່ຍັງເຫຼືອ ໃຫ້ຄູນ 60 (ເພື່ອໄດ້ກະລາ) ແລ້ວດຶງອອກຕາມສິ່ງທີ່ໄດ້ສົມພົບ ແລະ ທີ່ຍັງຈະສົມພົບ.

Verse 126

तिथयः शुक्लप्रतिपदो द्विघ्नाः सैका न गाहताः । शेषं बवो बालवश्च कौलवस्तैतिलो गरः ॥ १२६ ॥

ເລີ່ມແຕ່ ປຣະຕິປະດາ ໃນຝ່າຍສວ່າງ (ຊຸກລະ) ຕິຖິທັງຫຼາຍຖືກເອີ້ນວ່າ “ດວິ-ຆນາ” (ກີດຂວາງ) ເວັ້ນແຕ່ອັນໜຶ່ງທີ່ບໍ່ຄວນນັບແບບນັ້ນ. ສ່ວນກະຣະນະທີ່ເຫຼືອມີ: ບະວະ, ບາລະວະ, ກໍລະວະ, ໄຕຕິລະ, ແລະ ກະຣະ.

Verse 127

वणिजोभ्रे भवेद्विष्टिः कृष्णभूतापरार्द्धतः । शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च ॥ १२७ ॥

ເມື່ອກະຣະນະຊື່ ວິສຕິ (Viṣṭi) ເກີດຂຶ້ນໃນຊ່ວງຂອງ ວະນິຊ (Vanija) ແລະ ຈາກຄຶ່ງຫຼັງທີ່ສຳພັນກັບ ກຣິສນະ-ພູຕະ, ມັນຊີ້ເຖິງນິມິດອັບມົງຄົນ—ເຊັ່ນ ນົກອັບມົງຄົນ, ງູ, ແລະ ສັດສີ່ຂາ—ແລະຖືກເອີ້ນວ່າ ຜູ້ຂ້າການລົງມືເຮັດການ.

Verse 128

शिलातलेवसंशुद्धे वज्रलेपेतिवासमे । तत्र शकांगुलैरिष्टैः सममंडलमालिखेत् ॥ १२८ ॥

ເທິງພື້ນຫີນທີ່ຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດດີ ແລະ ທາດ້ວຍປູນແຂງດັ່ງວັຊຣະ, ຈຶ່ງໃຫ້ຂີດວົງມົນທີ່ເທົ່າກັນ ແລະ ສົມດຸນ ໃນທີ່ນັ້ນ ໂດຍໃຊ້ມາດຕານິ້ວມືຕາມທີ່ກຳນົດໄວ້.

Verse 129

तन्मध्ये स्थापयेच्छंकुं कल्पना द्द्वादशांगुलम् । तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्णयोः ॥ १२९ ॥

ໃນກາງຂອງບ່ອນທີ່ໝາຍໄວ້ນັ້ນ ຄວນຕັ້ງເສົາຕັ້ງ (gnomon) ຕາມປະເພນີ ຍາວສິບສອງນິ້ວ. ບ່ອນທີ່ປາຍເງົາຂອງມັນແຕະ ໃນຕອນເຊົ້າແລະຕອນບ່າຍ ນັ້ນໃຫ້ໝາຍເປັນຈຸດໄວ້.

Verse 130

तत्र बिंदुं विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ । तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत ॥ १३० ॥

ທີ່ນັ້ນ ໃຫ້ວາງຈຸດໃນວົງມົນທັງສອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕາເວັນອອກ ແລະ ຕາເວັນຕົກ. ແລ້ວໃນກາງລະຫວ່າງສອງນັ້ນ ໃຫ້ຂຶດເສັ້ນດ້ວຍເຊືອກວັດ (timina) ຈາກທິດໃຕ້ໄປທິດເໜືອ.

Verse 131

याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा । दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि ॥ १३१ ॥

ລະຫວ່າງທິດໃຕ້ແລະທິດເໜືອ ທິດຕາເວັນອອກ–ຕາເວັນຕົກ ຖືກສ້າງຕັ້ງໂດຍ timina; ແລະທິດກາງ (ທິດຍ່ອຍ) ກໍກຳນົດໄດ້ໃນທຳນອງດຽວກັນ ໂດຍ “ປາ” ທີ່ຢືນຢູ່ກາງຂອງແຕ່ລະທິດ.

Verse 132

चतुरस्तं बहिः कुर्यात्सूत्रैर्मध्याद्विनिःसृतैः । भुजसूत्रांगुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता ॥ १३२ ॥

ຈາກຈຸດກາງ ໃຫ້ດຶງເຊືອກອອກໄປພາຍນອກ ແລະສ້າງເປັນຮູບສີ່ຫຼ່ຽມຈັດຕຸລັດຢູ່ພາຍນອກ. ເມື່ອເຊືອກຂ້າງໆ ຖືກກຳນົດເປັນມາດຕານິ້ວ ກໍນັບວ່າໄດ້ບັນລຸຄວາມງາມ/ສັດສ່ວນທີ່ປາດຖະໜາ.

Verse 133

प्रांक्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममंडलम् । भमंडलं च विषुवन्मंडलं परिकीर्तितम् ॥ १३३ ॥

ເສັ້ນທີ່ພາດຜ່ານຕາມທິດຕາເວັນອອກ–ຕາເວັນຕົກ ເອີ້ນວ່າ “ສະມະມັນດະລະ” (ວົງວິສຸວັນ). ມັນຍັງເອີ້ນວ່າ “ພະມັນດະລະ” (ວົງຟ້າ) ແລະຖືກກ່າວວ່າ “ວິສຸວັນມັນດະລະ” (ເສັ້ນສະເໝີຟ້າ/ອີຄວເຕີ) ດ້ວຍ.

Verse 134

रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रया तथा । इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्येह्यग्राभिधीयते ॥ १३४ ॥

ໃຫ້ຂີດເສັ້ນຫັນໄປທາງທິດຕາເວັນອອກ ແລະຂີດເສັ້ນຕາມແນວວິສຸວັດ (ຕາເວັນອອກ–ຕາເວັນຕົກ) ເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈຸດທີ່ເອີ້ນວ່າ «ອະກຣາ» ກ່າວວ່າຢູ່ກາງລະຫວ່າງເຄື່ອງໝາຍເງົາທີ່ປາດຖະໜາ ແລະເຄື່ອງໝາຍເງົາວິສຸວັດ.

Verse 135

शंकुच्छायाकृतियुतेर्मूलं कंर्णोऽय वर्गतः । प्रोह्य शंकुकृते मूलं छाया शेकुविपर्ययात् ॥ १३५ ॥

ໃນຮູບສາມຫຼ່ຽມມຸມສາກທີ່ເກີດຈາກ ສັງກຸ (śaṅku) ແລະເງົາຂອງມັນ ຄ່າຂອງ «ກັນນະ» (karṇa—ເສັ້ນທະແຍງ) ຮູ້ໄດ້ຈາກການຫາຜົນບວກຂອງກຳລັງສອງ. ແຕ່ຖ້າຮູ້ເສັ້ນທະແຍງແລ້ວ ກໍຫາເງົາໄດ້ໂດຍຫັກກຳລັງສອງຂອງສັງກຸ—ເປັນການກັບຂັ້ນຕອນຕາມສັງກຸ.

Verse 136

त्रिंशत्कृत्योयुगे भानां चक्रं प्राक्परिलंबते । तद्गुणाद्भदिनैर्भक्त्या द्युगणाद्यदवाप्यते ॥ १३६ ॥

ໃນຍຸກໜຶ່ງ ວົງຈອນຂອງພະອາທິດ—ລໍ້ແຫ່ງດວງສະຫວ່າງ—ສຳເລັດການຫມຸນຄົບເມື່ອຊ້ຳສາມສິບຄັ້ງ. ແລະດ້ວຍຄຸນລັກສະນະຂອງມັນ ຈຳນວນວັນທີ່ໄດ້ມາ ຮູ້ໄດ້ຈາກການນັບກຸ່ມວັນ ດ້ວຍຄວາມເພັງພຽນດັ່ງການພິຈາລະນາດ້ວຍພັກຕິ.

Verse 137

तद्दोस्रिव्नादशाध्नांशा विज्ञेया अयतानिधाः । तत्संस्वकृताद्धहात्कांतिच्छायावरदलादिकम् ॥ १३७ ॥

ຈາກນັ້ນ ພຶງເຂົ້າໃຈການແບ່ງສິບສອງສ່ວນ ແລະສ່ວນຍ່ອຍຂອງມັນ ເປັນທີ່ຮອງຮັບຄວາມຮູ້ອັນຖືກຕ້ອງ. ຈາກການນຳໃຊ້ຢ່າງຈັດລຽງດີ ຈຶ່ງເກີດຜົນເຊັ່ນ ຄວາມສະຫວ່າງ, ເງົາ, ຄວາມເລີດ, ພະລັງ ແລະອື່ນໆ.

Verse 138

शंकुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्कभाजिते । लंबाक्षज्ये तयोस्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा ॥ १३८ ॥

ເມື່ອນຳ ຕຣິຊະຍາ (trijyā—ລັດສະໝີ) ຄູນກັບເງົາຂອງສັງກຸ (śaṅku-chāyā) ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍມາດຕະຖານຂອງວິສຸວັດ ແລະຂອງຮາສີກະເກີດ (Cancer) ຄ່າທີ່ໄດ້ແມ່ນ «ລັມບາກສະ-ຈະຍາ» (lambākṣa-jyā—ໄຊນ໌ຂອງລະຕິຈູດ). ຈາກເງົາສອງຢ່າງທີ່ໄດ້ນັ້ນ ລະຕິຈູດທັງສອງພຶງນັບເປັນທາງໃຕ້ (dakṣiṇa) ສະເໝີ.

Verse 139

साक्षार्कापक्रमयुतिर्द्दिक्साम्येंतरमन्यथा । शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः ॥ १३९ ॥

ເມື່ອອະປະກຣະມະ (ຄວາມເບຽງ) ຂອງພຣະອາທິດ ຖືກປະສົມໂດຍກົງກັບທິດສະມະຍະ (ທິດເທົ່າກັນ) ກໍໄດ້ຜົນ; ຖ້າບໍ່ແມ່ນ ຈຶ່ງຄຳນວນອີກແນວ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອແມ່ນອະນາງສະ (ສ່ວນລະອຽດ) ຂອງພຣະອາທິດ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ ບະຫຸ-ຊະຍາ ແລະ ໂກຕິ-ຊະຍາ.

Verse 140

शंकुमानांगुलाभ्यस्ते भुजत्रिज्ये यथांक्रमम् । कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले ॥ १४० ॥

ເມື່ອນຳ ພຸຊາ (ຖານ) ແລະ ຕຣິຊະຍາ (ລັດສະໝີ) ໄປຄູນຕາມລຳດັບກັບມາດຕາສັງກຸ (gnomon) ທີ່ວັດເປັນອັງກຸລາ ແລ້ວແບ່ງຜົນນັ້ນດ້ວຍ ໂກຕິ-ຊະຍາ ຄ່າທີ່ໄດ້ໃຫ້ນຳໄປໃຊ້ໃນຂັ້ນຕອນພາຍນອກຂອງການຄຳນວນເງົາ (ຊາຍາ-ກັມມະ).

Verse 141

स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्येऽतरमन्यथा । दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता ॥ १४१ ॥

ເມື່ອເງື່ອນໄຂທິດທາງເປັນສະເໝີກັນ ກໍດຳເນີນຕາມກໍລະນີສະຫຼັບ; ຖ້າບໍ່ສະເໝີ ກໍໃຫ້ຈັດການສ່ວນທີ່ເຫຼືອໂດຍເລີ່ມຈາກຄວາມແຕກຕ່າງຂອງທິດ. ຊະຍາ (sine) ຂອງສ່ວນນັ້ນ ຄູນດ້ວຍ ຕຣິຊະຍາ (ລັດສະໝີ) ຈະໄດ້ຄ່າທີ່ຕ້ອງການ.

Verse 142

परमोपक्रमज्याप्त चापमेपादिगो रविः । कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त ॥ १४२ ॥

ພຣະອາທິດ (ຣະວິ) ທີ່ເຄື່ອນໄປຕາມໜຶ່ງສ່ວນສີ່ຂອງວົງ ພຶງຄຳນວນໂດຍເອົາຄ່າຄັນທະ (arc) ທີ່ໄດ້ຈາກວິທີ ອຸປະກຣະມະ-ຊະຍາ ອັນສູງສຸດ. ໃນກັກກະດາ (Cancer) ແລະລາສີຕໍ່ໆໄປ ໃຫ້ຫັກອອກຈາກຄຶ່ງວົງ; ຕັ້ງແຕ່ຕຸລາ (Libra) ເປັນຕົ້ນໄປ ໃຫ້ນຳຜົນໄປປະກອບກັບຄຶ່ງ (ຕາມກົດຄຶ່ງວົງ).

Verse 143

मृगादौ प्रोह्यचक्रात्तु मध्याह्नेऽर्कः स्फुटो भवेत् । तन्मंदमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः ॥ १४३ ॥

ເມື່ອພຣະອາທິດເຄື່ອນກ້າວໄປໃນວົງຈັກຈາກລາສີທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ ມຣິກ (Mṛgaśīrṣa, “ກວາງ”) ໃນເວລາທ່ຽງ ພຣະອາທິດຈະປາກົດຊັດເຈນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ອຳນາດຂອງພຣະອົງອ່ອນໂຍນ ແສງສະຫວ່າງບໍ່ເກີນ; ນີ້ແມ່ນຜົນເມື່ອ ດິວາກະຣະ ຜູ້ກໍ່ວັນ ຢືນຢູ່ກາງເສັ້ນທາງຂອງພຣະອົງ.

Verse 144

ग्रहोदयाः प्राणहताः खखाष्टैकोद्धता गतिः । चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः ॥ १४४ ॥

ການຂຶ້ນຂອງດາວເຄາະທັງຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ «ປຣານະຫະຕາ»; ການເຄື່ອນໄຫວທີ່ຄໍານວນໄດ້ ເອີ້ນ «ຂະຂາອາສະຕະໄອກົດທະຕາ-ກະຕິ». ຮອບວຽນເອີ້ນ «ຈັກຣາສະວະ» ປະກອບກັບ «ລັບທິ» (ຜົນທີ່ໄດ້). ແລະມາດຕາວັນ-ຄືນ ຈື່ຈໍາວ່າ «ອະໂຫຣາຕຣາສະວະ».

Verse 145

त्रिभद्युकर्णार्द्धगुणा स्वाहोरात्रार्द्धभाजिताः । क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक् ॥ १४५ ॥

ໜ່ວຍເຫຼົ່ານີ້ ຄໍານວນໂດຍເອົາສາມສ່ວນ ໃຊ້ຕົວຄູນ «ຄຶ່ງຂອງກະນາ (karṇa)» ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍຄຶ່ງຂອງວັນ-ຄືນຂອງຕົນ. ຕາມລໍາດັບ ຈຶ່ງໄດ້ມາດຕາ «gha» ແບບ 1, 2, 3 ເທົ່າ; ແລະສ່ວນທີ່ຄູ່ກັນຂອງມັນ ຈົ່ງແຍກໄວ້ແຕ່ລະອັນ.

Verse 146

स्वाधोधः प्रविशोध्याथ मेषाल्लंकोदयासवः । स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः ॥ १४६ ॥

ເມື່ອເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງທາງໃຕ້ແລ້ວ—ນັບແຕ່ດວງອາທິດຂຶ້ນໃນເມສ (Aries)—(ການນັບເດືອນເປັນດັ່ງນີ້): ແປດເດືອນເປັນຂອງການເຄື່ອນໄຫວທາງໃຕ້; ໜຶ່ງເດືອນເປັນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ; ແລະອີກໜຶ່ງເດືອນເປັນຂອງລະດູໜາວ, ໂອ ຜູ້ຟັງ.

Verse 147

स्वदेशचरखंडोना भवंतीष्टोदयासवः । व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः ॥ १४७ ॥

ໃນດິນແດນຂອງຕົນ ຄ່າເວລາຂຶ້ນ (ascensional measures) ຖືກກໍານົດຕາມການແບ່ງສ່ວນທ້ອງຖິ່ນ ແລະການແກ້ໄຂທ້ອງຖິ່ນ. ຈາກນັ້ນ ໂດຍປະສົມກັນຕາມຮູບແບບຕົງ ແລະກັບຄືນທີ່ກໍານົດ ຈຶ່ງໄດ້ຜົນເລີ່ມຈາກກະກະດ (Cancer) ແລະລາສີອື່ນໆ.

Verse 148

उत्क्रमेण षडेवैते भवंतीष्टास्तुलादयः । गतभोग्यासवः कार्याः सायनास्स्वेष्टभास्कराः ॥ १४८ ॥

ຕາມລໍາດັບ ທັງຫົກນີ້ກາຍເປັນຄ່າທີ່ນິຍົມ ເລີ່ມຈາກຕຸລາ (Libra) ແລະລາສີຕໍ່ໆໄປ. ຄວນຄໍານວນສ່ວນທີ່ຜ່ານໄປ (ທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ) ຂອງຊ່ວງຊີວິດ ແລະກໍານົດ «ສາຍະນະ (sāyana)» ຄືການຕົກ/ຄວາມເອຽງຂອງດວງອາທິດທີ່ເລືອກ.

Verse 149

स्वोदयात्सुहता भक्ता भक्तभोग्याः स्वमानतः । अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत् ॥ १४९ ॥

ນັບແຕ່ເວລາຕື່ນຂຶ້ນອັນເປັນມົງຄຸນຂອງຕົນ ຜູ້ມີພັກຕິ—ກົດຂ່ມອິນທຣີ ແລະສຳລວມຕົນ—ຄວນຊຳລະພຣານະ (ພະລັງຊີວິດ) ທີ່ຈະຖວາຍເພື່ອຄວາມຊື່ນບານໃນພັກຕິ ໂດຍອາໄສຊ່ວງເວລາວັດໄດ້ຕາມປາດຖະໜາ (ມຸຫູຣຕ/ຄະຕິກາ)។

Verse 150

तद्वदेवैष्यलग्नासूनेवं व्याप्तास्तथा क्रमात् । शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम् ॥ १५० ॥

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ສຳລັບລັກນະທີ່ຈະມາຕໍ່ໄປກໍໃຫ້ດຳເນີນໄປທີລະຂັ້ນ. ແລ້ວສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຈັດວາງຕໍ່ເນື່ອງເປັນຫນ່ວຍລະ 30 ແລະແບ່ງດ້ວຍຄ່າທີ່ຍັງບໍ່ໄດ້ປັບແກ້ (ກ່ອນໜ້າ)។

Verse 151

भागयुक्तं च हीनं च व्ययनांशं तनुः कुजे । प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लंकोदयासुभिः ॥ १५१ ॥

ເມື່ອດາວອັງຄານ (ຄຸຊ) ຢູ່ໃນລັກນະ ຄວນຄຳນວນ «ວະຍະ-ອັງສະ» (ສ່ວນທີ່ຫັກອອກ/ຂາດໄປ) ໂດຍໃຫ້ທັງເພີ່ມແລະຫຼຸດຕາມສັດສ່ວນທີ່ຕ້ອງການ; ແລະໃຫ້ຫາມັນຈາກ «ນະຕະ-ນາດີ» ທາງຕາເວັນອອກແລະຕາເວັນຕົກ (ການວັດເງົາ/gnomon) ດ້ວຍ; ພ້ອມທັງຈາກ «ລັງກາ-ອຸດະຍະ-ອະສຸ» (ຫນ່ວຍເວລາຂຶ້ນມາດຕະຖານ) ໃນທຳນອງດຽວກັນ.

Verse 152

भानौ क्षयधने कृत्वा मध्यलग्नं तदा भवेत् । भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च ॥ १५२ ॥

ເມື່ອພຣະອາທິດ (ພານຸ) ຢູ່ໃນຮາສີ «ກະສະຍະ» (ທີ່ຫຼຸດຖອຍ) ໃນເວລານັ້ນຈຶ່ງກຳນົດ «ມັດຍະ-ລັກນະ» (ລັກນະກາງຟ້າ). ກົດນີ້ໃຊ້ໄດ້ທັງເມື່ອພຣານະທີ່ຍັງເຫຼືອໃຫ້ປະສົບມີນ້ອຍ ແລະເມື່ອພຣານະທີ່ໃຊ້ໄປແລ້ວມີຫຼາຍ.

Verse 153

सपिंड्यांतरलग्नासूनेवं स्यात्कालसाधनम् । विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिंद्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः ॥ १५३ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍນຳກົດຂອງຊ່ວງຫ່າງ (ອັນຕະຣະ) ລະຫວ່າງ «ປິນດະ» ແລະລັກນະ ການກຳນົດເວລາຈຶ່ງສຳເລັດ. ແລະຖ້າຄ່າມຸມທີ່ຄຳນວນ—ເຊັ່ນ ຄວາມແຍກຫ່າງ ແລະມຸມຂອງພຣະອາທິດພ້ອມ «ພຸຊາ-ອັງສະ»—ນ້ອຍກວ່າ «ອິນດຣະ» (ຫນ່ວຍນ້ອຍ) ແລ້ວ ໃຫ້ຖືວ່າ «ຜູ້ຈັບ» ຂອງດວງຈັນ (ປົກກະຕິໝາຍເຖິງປົກກະຕິຈຸດກົດທັບ/ນອດ) ເປັນຜູ້ມີຜົນ.

Verse 154

तेषां शिवघ्नाः शैलाप्ता व्यावर्काजः शरोंगुलैः । अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम् ॥ १५४ ॥

ໃນພວກເຂົານັ້ນ ມີສັດຕູຜູ້ຂ້າພຣະສິວະ ເກີດຈາກພູ ແລະດຸຮ້າຍດັ່ງໝາປ່າ; ດ້ວຍລູກສອນທີ່ວັດຕາມຊ່ອງນິ້ວ ພວກເຂົາຍິງຈົນດວງອາທິດລົ້ມ; ແລະດັ່ງຄວາມສະຫວ່າງຂອງແຜ່ນດິນບັງດວງຈັນ ດວງຈັນກໍຖືກບັງເຫມືອນຖືກຄຸ້ມໄວ້।

Verse 155

छाद्यछादकमानार्धं शरोनं ग्राह्यवर्जितम् । तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम् ॥ १५५ ॥

ໃຫ້ເອົາຄ່າຄື່ງໜຶ່ງຂອງມາດຕາທີ່ຈະຖືກຄຸ້ມ ແລະຂອງວັດຖຸຄຸ້ມ; ຕັດອອກສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນຮັບ. ແລ້ວຈາກປະລິມານທີ່ຄຸ້ມໄດ້ຖືກຕ້ອງ ໃຫ້ເອົາຫນຶ່ງໃນຫົກສິບຂອງມາດຕາຮວມ ແລ້ວຄູນດ້ວຍສິບ ເພື່ອໄດ້ຜົນ।

Verse 156

छन्नघ्नमस्मान्मूलं तु खांगोनग्लौवपुर्हृतम् । स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यंगबाह्वंशसंमितैः ॥ १५६ ॥

ຈາກວິທີນີ້ ຄ່າ “ຮາກ” ໄດ້ມາໂດຍຕັດອອກຕົວປັດໃຈທີ່ຖືກປິດບັງ; ແລະໂດຍຖອນອອກພາກທີ່ຖືກໝາຍດ້ວຍສັນຍາ kha, aṅga, na, gla, vapu. ແລ້ວຈຶ່ງກຳນົດຄ່າຄື່ງເວລາເປັນ ghaṭikā ແລະຫົວໜ່ວຍອື່ນໆ ຕາມມາດຕາແຂນທີ່ປັບແກ້ແລະສ່ວນຍ່ອຍຂອງມັນ।

Verse 157

इष्टैः पलैस्तदूनाढ्यं व्यगावूनेऽर्कषङ्गुणः । तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखांत्यगे ॥ १५७ ॥

ເມື່ອຈຳນວນ pala ຕາມທີ່ກຳນົດ ຂາດຫຼືເກີນ ຜົນກໍຈະບົກພ່ອງຕາມນັ້ນ; ແລະເມື່ອຄວາມຂາດເທົ່າກັບ vyagāva ໜຶ່ງ ໃຫ້ນຳຜົນໄປຄູນດ້ວຍຄ່າຂອງດວງອາທິດຄື 6. ຖ້າກົງກັນຂ້າມເກີນ ກໍປັບຜົນຕາມຄວນ—ດັ່ງນີ້ການຄຳນວນຖືກກ່າວໄວ້ຢ່າງແຈ້ງ ສິ້ນສຸດດ້ວຍການແບ່ງສ່ວນແຫ່ງສຸກ (ຜົນໂລກີ).

Verse 158

ग्रासेन स्वाहतेच्छाद्यमानामे स्युर्विशोपकाः । पूर्णांतं मध्यमत्र स्याद्दर्शांतेंजं त्रिभोनकम् ॥ १५८ ॥

ເມື່ອສ່ວນຂອງດວງຈັນຖືກຄຸ້ມໂດຍ “ການກັດ” ຂອງດວງຈັນເອງໃນຍາມຄຣາສ ສ່ວນນັ້ນເອີ້ນວ່າ viśopakāḥ. ໃນການນັບນີ້ “ສິ້ນສຸດແຫ່ງຄວາມເຕັມ” ໃຫ້ເອົາເປັນຈຸດກາງ; ແລະໃນທ້າຍປັກຂະ (darśānta) ຄຳວ່າ “aja” ຖືກກ່າວວ່າເປັນສາມເທົ່າ (tribhonaka).

Verse 159

पृथक् तत्क्रांत्यक्षभागसंस्कृतौ स्युर्नतांशकाः । तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः ॥ १५९ ॥

ເມື່ອນໍາ «ກຣານຕິ» (ຄວາມເອຽງ) ຂອງພຣະອາທິດ ແລະ ສ່ວນ «ອັກສະ» (ລະຕິຈູດພື້ນດິນ) ມາຄໍານວນແຍກກັນ ຄ່າທີ່ໄດ້ເອີ້ນວ່າ «ນະຕາງສະກະ» ຄືສ່ວນແຫ່ງຄວາມເອຽງ. ສ່ວນຕົວແບ່ງ «ຮະຣີ» ໄດ້ຈາກ ສອງເທົ່າຂອງສະກວາຣ໌ອົງສາທີ່ຄູນກັບຄ່ານັ້ນ ລົບ 2 ແລ້ວເພີ່ມຄື່ງໜຶ່ງຂອງມາດຕາພຣະອາທິດ.

Verse 160

त्रिभानांगार्कविश्लेषांशोंशोनघ्नाः । पुरंदराः । हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके ॥ १६० ॥

ຂໍ້ຄຳນີ້ໃນສະບັບທີ່ສືບຕໍ່ກັນມາ ປາກົດວ່າບິດເບືອນ ແລະ ຂາດຕອນຫຼາຍ ຄ້າຍບັນຊີຄໍາຈື່ຈໍາຫຼືຊື່ສັບ ບໍ່ແມ່ນສະໂລກທີ່ສົມບູນ. ດັ່ງນັ້ນ ການແປໃຫ້ໄດ້ນັຍທີ່ແນ່ນອນ ຈໍາເປັນຕ້ອງອ້າງອີງສະບັບວິຈານ ຫຼື ຕົ້ນສະບັບຂະໜານອື່ນໆ.

Verse 161

विश्वघ्नलंबनकलाढ्योनस्तु तिथिवद्यगुः । शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात् ॥ १६१ ॥

ເມື່ອນໍາເສດທີ່ເຫຼືອໄປເພີ່ມດ້ວຍ «ກະລາ» (ນາທີ) ແລະ ປັບດ້ວຍ «ລັມບະນະ» (ຄ່າແກ້ໄຂ) ກໍໄດ້ «ຕິຖິ» (tithi). ແລ້ວເມື່ອນໍາເສດນັ້ນໄປຄູນດ້ວຍ «ສັດ-ອັກນະ» (ຫົກເທົ່າ) ປັບດ້ວຍລັມບະນະ ແລະ ເພີ່ມ «ລະວະ» ຕາມສ່ວນ ຜົນທີ່ໄດ້ຈະບໍ່ຄາດເຄື່ອນຈາກ «ຕຣິ-ພາກ» ອັນຖືກຕ້ອງ.

Verse 162

नतांशास्तजांसाने प्राधृतस्तद्विवर्जित । शब्देंदुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक् ॥ १६२ ॥

ເມື່ອ «ນະຕາງສະ» ຖືກສ້າງຕັ້ງໃຫ້ໝັ້ນ ແລະ ປາດອອກຈາກຂໍ້ບົກພ່ອງນັ້ນ, ແລ້ວໂດຍຫົກພະຍາງທີ່ຖືກຊຸບຊົມດ້ວຍ «ຈັນທຣາແຫ່ງສຽງ», ການກົ້ມກາບຂອງຜູ້ພັກຕະ ຈະກາຍເປັນນະມັດສະການອັນສົມບູນ ໃນທຸກທິດທາງ.

Verse 163

तयोर्नाट्योहभिन्नैकदिक् शरः स्फुटतां व्रजेत् । ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः ॥ १६३ ॥

ໃນບັນດາສອງຢ່າງນັ້ນ, «ລູກສອນ» ຫຼືເຄື່ອງຊີ້ບອກທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນທິດດຽວ ຄວນໃຫ້ປາກົດຊັດເຈນ. ຈາກນັ້ນ ເມື່ອຈະສ້າງຕັ້ງ «ກີບດອກແຫ່ງສະພາບ» ທີ່ຖືກປິດບັງ, ຈົ່ງໃຫ້ສໍາເລັດດ້ວຍຄວາມໝັ້ນຄົງ ຈໍານວນ 3 ແລະ ຄື່ງ ເທົ່າຂອງ 6 ຫນ່ວຍ.

Verse 164

अंशस्तैर्विंत्रिभंद्विस्थंलंबनेतयोः पूर्ववत् । संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे ॥ १६४ ॥

ດ້ວຍອົງສາເຫຼົ່ານັ້ນ ໃຫ້ວາງຜົນໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງທີສອງໃນສາມສ່ວນ; ແລະໃນການຄຳນວນການເບື້ອງເບນສອງຢ່າງ ໃຫ້ເຮັດດັ່ງເກົ່າ. ຈາກທັງສອງນັ້ນ ທີ່ກາງແຫ່ງຄວາມຕັ້ງມັ່ນ ຄ່າແທ້ຈະປາກົດຊັດເຈນ.

Verse 165

ताभ्यां हीनयुतो मध्यदर्शः कालौ मुखांतगौ । अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपंचदशांशकाः ॥ १६५ ॥

ເມື່ອຫັກອອກແລະເພີ່ມເຂົ້າດ້ວຍສອງຄ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ການນັບທີ່ເອີ້ນວ່າ “ເຫັນກາງ”. ເວລາພຶງເຂົ້າໃຈວ່າມີຕົ້ນ (ມຸຂ) ແລະທ້າຍ (ອັນຕ). ຈາກພຣະອາທິດເປັນຕົ້ນໄປ ມາດຕາສາກົນຖືກກ່າວເປັນ 9 ແລະ 15 ສ່ວນ (ອົງສາ).

Verse 166

कालांशास्तैरूनयुक्ते रवौ ह्यस्तोदयौ विधोः । दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च ॥ १६६ ॥

ເມື່ອສ່ວນເວລາ (kālāṃśa) ຂອງພຣະອາທິດ ຖືກປັບໃຫ້ຖືກຕ້ອງດ້ວຍການຫັກແລະເພີ່ມ ຈຶ່ງຄວນກຳນົດການຕົກແລະການຂຶ້ນຂອງພຣະຈັນ. ກ່ອນອື່ນ ເບິ່ງດວງກົມຂອງດາວ/ຈັນ ແລະສັງເກດເສັ້ນຕັ້ງ (lamba) ໂດຍຈັດແນວສາຍຕາ.

Verse 167

तल्लुंबपापबिंबांतर्दृणौ व्याप्तरविघ्नभाः । अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः ॥ १६७ ॥

ເມື່ອເຫັນດວງຈັນຂະນະຕົກ ມີດວງກົມທີ່ມີມົນທິນ—ພາຍໃນຖືກແສງຕາເວັນອັນກີດຂວາງຈອກທະລຸ—ໃຫ້ນັກຮູ້ຈັກວ່າ ຕິຖິ (tithi) ຄວນຖືກກຳນົດໃນສ່ວນທີ່ຄົບຖ້ວນ ແຍກສ່ວນທີ່ຜ່ານໄປແລ້ວອອກຈາກສ່ວນທີ່ຍັງຈະມາ.

Verse 168

व्यस्ते युक्तांतिभागैश्च द्विघ्नतिथ्याहृता स्फुटम् । संस्कारदिकलंबनमंगुलाद्यं प्रजायते ॥ १६८ ॥

ເມື່ອປະລິມານທີ່ຄຳນວນໄດ້ ຖືກຈັດວາງແລະປະສົມກັບສ່ວນປາຍທີ່ເໝາະສົມ ແລ້ວແບ່ງຢ່າງຊັດເຈນດ້ວຍຕິຖິທີ່ຄູນສອງ ຈຶ່ງເກີດມາດຕາທີ່ຖືກຂັດເກົາ ເປັນຖານໃຫ້ແກ່ການປະກອບພິທີ—ເລີ່ມຈາກ aṅgula ແລະໜ່ວຍອື່ນໆ.

Verse 169

सेष्वशोनाः सितं तिथ्यो बलन्नाशोन्नतं विधोः । श्रृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनांगुललेखनात् ॥ १६९ ॥

ໃນວັນທີ່ຍັງເຫຼືອ ຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ «ສ່ວນຂອງດວງຈັນ» ເປັນສີຂາວສະຫວ່າງຕາມຕິຖີ; ການເພີ່ມແລະຫຼຸດຂອງດວງຈັນ ຮູ້ໄດ້ຈາກການຂຶ້ນແລະຕົກຂອງມັນ. ທິດຂອງ «ປາຍຂອງຄັນຈັນ» ຈະກ່າວແຕກຕ່າງໃນບ່ອນອື່ນ ອີງຕາມຮອຍທີ່ນິ້ວມືຂຽນໄວ້ (ການວັດແບບປະຈັກ)។

Verse 170

पंचत्वे गोंकविशिखाः शेषकर्णहताः पृथक् । विकृज्यकांगसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः ॥ १७० ॥

ໃນການແບ່ງເປັນຫ້າພວກ ມີຊັ້ນພວກເຊັ່ນ Goṅkaviśikhā ແລະ Śeṣakarṇahatā ທີ່ແຍກອອກແຕ່ລະພວກ. ຍັງມີອື່ນໆ—ຜູ້ມີອະວະບິດແປງ, ຜູ້ສຳເລັດດ້ວຍວິໄນ, ຜູ້ອຸທິດແດ່ອັກນິ (ໄຟສັກສິດ), ຜູ້ອຸທິດໃນການບູຊາ, ແລະຜູ້ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍໄດ້—ພ້ອມດ້ວຍລັກສະນະຂອງຕົນເອງ.

Verse 171

त्रिज्याधिकोने श्रवणे वपूंषि स्युर्हृताः कुजात् । ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यंतरविभाजितम् ॥ १७१ ॥

ເມື່ອນັກສັດ Śravaṇa ຢູ່ໃນຮູບແບບ trijyādhikona ກ່າວກັນວ່າ ຮ່າງກາຍຖືກຄອບງຳໂດຍອຳນາດອັນບໍ່ເປັນມງຄົດ. ຊ່ອງຫ່າງລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ຕົງແລະບໍ່ຕົງ ຖືກກຳນົດໂດຍການແບ່ງຂອງການເຄື່ອນໄຫວທີ່ແຕກຕ່າງ (ເສັ້ນທາງ).

Verse 172

वक्रर्त्वोर्गतियोगामं गम्येतीते दिनादिकम् । खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येंतरं युतिः ॥ १७२ ॥

ໂດຍການປະສານກັນຂອງການເຄື່ອນໄຫວຂອງດາວເຄາະ ແລະລະດູການຖອຍຫຼັງ (retrograde) ຄວນກຳນົດເວລາທີ່ຜ່ານໄປແລະທີ່ຍັງເຫຼືອ ເຊັ່ນ ຈຳນວນວັນ ແລະອື່ນໆ. ໃນການຄຳນວນທີ່ກ່ຽວກັບການຂຸດຄົ້ນ ແລະວິທີການທີ່ຍັງບໍ່ລະອຽດ ການແກ້ໄຂໄດ້ຈາກການເອົາຄ່າສະເລ່ຍ ຕາມຄວາມເທົ່າທຽມຂອງທິດທັງສີ່.

Verse 173

याम्योदक्खेटविवरं मानौक्याद्धोल्पकं यदा । यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत् ॥ १७३ ॥

ເມື່ອດ້ວຍການວັດແທກ ແລະການສັງເກດຢ່າງລະມັດລະວັງ ຊ່ອງທາງທາງໃຕ້ແລະທາງເໜືອ ພ້ອມກັບການແບ່ງຂອງມັນ ຖືກເຂົ້າໃຈຢ່າງແຈ້ງຊັດ—ແຍກອອກແລະກຳນົດໄດ້ດີ ເຫມືອນຊ່ວງທີ່ຖືກໝາຍໄວ້ໃນເສັ້ນທາງຂອງດວງອາທິດ—ເມື່ອນັ້ນ ເຄື່ອງມື/ຕົວຊີ້ທີ່ກ່າວເຖິງ ຈະເຊື່ອຖືໄດ້ ເພື່ອການກຳນົດຄວາມໝາຍຢ່າງແນ່ນອນ.

Verse 174

एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा । तयुते मंडले क्रांत्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः ॥ १७४ ॥

ເມື່ອພະອາທິດ ແລະ ພະຈັນ ເຄື່ອນໄປໃນອາຍນະດຽວ ແລະໃນມັນດະລານັ້ນ ຄຣານຕິ (ລອງຈິຈູດ) ເທົ່າກັນ ນັ້ນແທ້ໆເອີ້ນວ່າ «ທຣິຕາ» (Dhṛta)។

Verse 175

विपटीतायनगतौ चंद्रार्कौ क्रांतिलिप्तिकाः । समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ ॥ १७५ ॥

ເມື່ອພະຈັນ ແລະ ພະອາທິດ ເຄື່ອນໃນອາຍນະຕົກຕ່າງກັນ (ຕົກກັນ) ແລະຄຣານຕິຂອງທັງສອງຖືກບັນທຶກຮອດນາທີ ແລ້ວກາຍເປັນຕົງກັນຢ່າງແມ່ນຍຳ ນັ້ນແມ່ນຍົກະ «ວະຕີປາຕະ» ເກີດຂຶ້ນ ໃນຄຶ່ງວົງຈອນຂອງພະຄະນະ ມີພະລັງຕະປະ (tapas) ປະກອບຢູ່.

Verse 176

भास्करेंद्वो र्भचक्रांत चक्रार्द्धावधिसंस्थयोः । दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ ॥ १७६ ॥

ສໍາລັບພະອາທິດ ແລະ ພະຈັນ—ເມື່ອຢູ່ທີ່ປາຍວົງຈັກຣາສີ ຫຼືຢູ່ຂອບເຂດຄຶ່ງວົງ—ຄວນກໍານົດອະປະກຣະມະ (ຄ່າເບື້ອງ/declination) ຂອງແຕ່ລະດວງ ໂດຍນໍາອົງສາ ແລະຄ່າປະກອບອື່ນໆ ທີ່ຄໍານວນຕາມດຣິກກັລປະ (ວິທີສັງເກດດາວ) ມາໃຊ້.

Verse 177

अथोजपदगम्येंदोः क्रांतिर्विक्षेपसंस्कृताः । यदि स्यादधिका भानोः क्रांतेः पातो गतस्तदा ॥ १७७ ॥

ບັດນີ້ ເມື່ອພະຈັນເຖິງອະຊະປະດະ (ຈຸດປົກ/ປົກກະຕິຂອງປົກກະຕິ—ຈຸດນອດ) ຄຣານຕິຂອງມັນທີ່ຖືກປັບດ້ວຍວິກເຩປະ (ການແກ້ໄຂຄ່າລະຕິຈູດ) ຈະຖືກນໍາມາພິຈາລະນາ. ຖ້າຄຣານຕິທີ່ປັບແລ້ວນັ້ນ ເກີນຄຣານຕິຂອງພະອາທິດ ກໍເຂົ້າໃຈວ່າ «ປາຕະ»—ການຜ່ານຈຸດນອດ—ເກີດຂຶ້ນໃນເວລານັ້ນ.

Verse 178

न्यूना चेत्स्यात्तदा भावी वामं युग्मपदस्य च । यदान्यत्वं विधोः क्रांतिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति ॥ १७८ ॥

ຖ້າຄ່າທີ່ຄໍານວນໄດ້ນ້ອຍໄປ ການແກ້ໄຂຄວນນໍາໄປໃສ່ຝ່າຍຊ້າຍ (ຝ່າຍກ່ອນ) ຂອງຄູ່. ແລະເມື່ອຄຣານຕິຂອງພະຈັນເກີດຄວາມແຕກຕ່າງໃນການເຄື່ອນຜ່ານ ກໍໃຫ້ແກ້ໂດຍເພີ່ມ kṣepa (ກະເຩປະ) ຖ້າການເພີ່ມນັ້ນເຮັດໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.

Verse 179

क्रांत्योर्जेत्रिज्ययाभिस्ते परमायक्रमोद्धते । तच्चापांतर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ ॥ १७९ ॥

ໂດຍມາດຕາທີ່ເກີດຈາກ chord ແລະ sine ຂອງຄ່າຄວາມເບື້ອງຂອງຈຸດສະລັບລະດູ (solstice) ຈຶ່ງຮັບໄດ້ວິທີຄຳນວນອັນສູງສຸດ. ຈາກນັ້ນ ໃນອາກຄ໌ ໂດຍອຳນາດ «ລົມພາຍໃນ» ຂອງການຄຳນວນ sine ທີ່ເກີດຂຶ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມໜາວແລະຄວາມຮ້ອນ (ຜົນແຫ່ງລະດູ)។

Verse 180

शोध्यं चंद्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् । चंद्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम् ॥ १८० ॥

ເມື່ອ pāta ຂອງດວງຈັນຜ່ານໄປແລ້ວ ປະລິມານທີ່ເຫຼືອເພື່ອແກ້ໄຂ ຈົ່ງນຳໄປຄູນດ້ວຍອັດຕາເຄື່ອນຂອງດວງອາທິດ. ແລ້ວແບ່ງດ້ວຍອາກຄ໌ທີ່ດວງຈັນໄດ້ກິນໄປ (candra-bhukti) ຈຶ່ງໄດ້ຜົນເປັນ lipta ແລະໜ່ວຍອື່ນໆ ຕາມຄ່າທີ່ປາດຖະໜາ.

Verse 181

तदूच्छशांकपातस्य फलं देयं विपर्ययात् । कर्मैतदसकृत्तावत्क्रांती यावत्समेतयोः ॥ १८१ ॥

ສຳລັບການຕົກຂອງຄ່າທີ່ຍົກຂຶ້ນ ແລະການຕົກທີ່ຍັງສົງໄສ ຜົນຄວນກຳນົດໃນທາງກົງກັນຂ້າມ. ການຄຳນວນນີ້ຈົ່ງເຮັດຊ້ຳໆ ຈົນກວ່າຂັ້ນຕອນການປ່ຽນຜ່ານຂອງທັງສອງຈະມາພົບກັນໃກ້ຊິດ.

Verse 182

क्रांत्योः समत्वे पातोऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेऽर्द्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिकेऽधिका ॥ १८२ ॥

ເມື່ອຄ່າຄວາມເບື້ອງທັງສອງເທົ່າກັນ ຈຸດນັ້ນເອີ້ນວ່າ pātā (ຈຸດຕົກ/ຈຸດຕັດກັນ). ໃນວິທີທີ່ໃຊ້ອົງສາທີ່ແກ້ໄຂແລ້ວ ຖ້າຄ່າທີ່ຄຳນວນໄດ້ຂາດ ຈົ່ງເພີ່ມຄື່ງຄືນແລະ 1 ghaṭikā; ໃນກໍລະນີພະຍາກອນອະນາຄົດ ຄ່ານັ້ນຈະຫຼາຍກວ່າ, ແຕ່ໃນກໍລະນີປັດຈຸບັນ ເປັນການປັບເກີນ.

Verse 183

स्थिरीकृतार्द्धरा त्रार्द्धौ द्वयोर्विवरलिप्तकाः । षष्टिश्चाचंद्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः ॥ १८३ ॥

ເມື່ອຄ່າຄື່ງມາດຕາຖືກຕັ້ງໃຫ້ໝັ້ນຄົງ ສອງ trārdha ຮວມກັນເປັນຊ່ວງທີ່ເອີ້ນວ່າ liptā. ແລະ 60 ຊ່ວງນັ້ນ ທີ່ໄດ້ມາຈາກການຄຳນວນຕາມດວງຈັນ ເປັນ nāḍikā (ໜ່ວຍເວລາ) ຂອງ pātakāla ອັນເປັນການແບ່ງເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້.

Verse 184

रवींद्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् । तयोर्भुक्तयंतरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत् ॥ १८४ ॥

ໃຫ້ເອົາຄ່າວັດຮວມຂອງພຣະອາທິດ ແລະ ພຣະຈັນ ມາເອົາເຄິ່ງໜຶ່ງ ຄູນດ້ວຍ ຫົກສິບ ແລ້ວແບ່ງ. ຜົນທີ່ໄດ້ເມື່ອແບ່ງດ້ວຍຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວປະຈໍາວັນຂອງທັງສອງ ແມ່ນເຄິ່ງໄລຍະ “ການສະຖິດ” (ການຮ່ວມ/ຕໍ່ຕ້ານ) ໃນນາດິກາ ແລະອື່ນໆ.

Verse 185

पातकालः स्फुटो मध्यः सोऽपि स्थित्यर्द्धवर्जितः । तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः ॥ १८५ ॥

“ປາຕະກາລະ” ແມ່ນຈຸດກາງທີ່ກໍານົດໄດ້ຢ່າງແນ່ຊັດ; ແມ່ນແຕ່ຈຸດກາງນັ້ນກໍປາດຈາກເຄິ່ງໄລຍະຂອງການສະຖິດ. ເວລາທີ່ມັນເກີດຂຶ້ນ ຕາມຄໍາເອີ້ນທາງວິຊາ ເອີ້ນວ່າ “ສັມໂຍກະມີນາມ” (saṃyoga).

Verse 186

आद्यंतकालयोर्मध्ये कालो ज्ञेयोऽतिदारुणः । प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः ॥ १८६ ॥

ລະຫວ່າງເວລາເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ເວລາສິ້ນສຸດ ພຶງຮູ້ວ່າ “ກາລະ” ເປັນສິ່ງນ່າຢ້ານຢ່າງຍິ່ງ—ລຸກໂຊດດັ່ງໄຟກໍາລັງເຜົາ, ແລະຖືກຕໍານິໃນການກະທໍາທຸກຢ່າງ ເພາະມັນກິນກວາດແລະນໍາໄປສູ່ຄວາມພິນາດຂອງການງານທັງປວງ.

Verse 187

इत्येतद्गणितो किंचित्प्रोक्तं संक्षेपतो द्विज । जातकं वाच्मि समयाद्राशिसंज्ञापुरःसरम् ॥ १८७ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຂ້າໄດ້ກ່າວໂດຍຫຍໍ້ເຖິງການຄໍານວນນີ້ເພີຍເລັກນ້ອຍ. ບັດນີ້ ຕາມລໍາດັບເວລາ ໂດຍເລີ່ມຈາກຄໍານິຍາມແຫ່ງຣາຊີ (rāśi-saṃjñā) ຂ້າຈະອະທິບາຍ “ຊາຕະກະ” (jātaka) ຄືດາວພະຍາກອນແຫ່ງການເກີດ.