Adhyaya 43
मायासभायां दुर्योधनस्य अवमान-प्रसङ्गः (Duryodhana’s Humiliation in the Hall of Māyā)
Upa-parva: Māyā-sabhā (The Hall of Māyā) — Duryodhana’s Discomfiture Episode
Vaiśaṃpāyana narrates Duryodhana’s tour of the extraordinary assembly hall alongside Śakuni. Duryodhana encounters engineered illusions: a crystal floor he mistakes for water prompts him to lift his garments; elsewhere he mistakes a crystal-water pond for solid ground and falls in, after which attendants laugh and provide fresh garments by royal order. Seeing the incident, Bhīma, Arjuna, and the twins also laugh; Duryodhana suppresses his reaction to preserve outward dignity. Additional misreadings follow—he strikes an apparently open doorway with his forehead and then withdraws, believing it closed. Granted leave by the Pāṇḍavas, he departs for Hāstinapura with an ungladdened mind after witnessing Yudhiṣṭhira’s unparalleled prosperity and the rājasūya’s grandeur. On the way, his internal monologue intensifies: he compares the rite to Indra’s, notes rivals subdued, recalls Śiśupāla’s fall, and describes himself as burning with envy, even contemplating self-destruction. He frames the Pāṇḍavas’ rise as fate’s triumph over his earlier efforts and asks Śakuni to report his distress and resentment to Dhṛtarāṣṭra—marking humiliation as a psychological turning point with political consequences.
Chapter Arc: सभामण्डल में भीष्म वाणी उठती है—वे चेदिराजकुल में जन्मे शिशुपाल के अद्भुत, भयावह जन्म-लक्षणों का वृत्तान्त सुनाते हैं: त्र्यक्ष, चतुर्भुज शिशु, जिसकी आकृति देख माता-पिता और बन्धु काँप उठते हैं। → राजा, रानी, पुरोहित और मन्त्रियों सहित चिन्ता में डूबते हैं; तभी आकाशवाणी/अशरीरी वाणी प्रकट होकर भविष्यवाणी करती है—यह बालक तभी मरेगा जब कोई उसे गोद में लेकर उसके विकार-चिह्नों का ‘मृत्यु-सूचक’ दर्शन करेगा। पुत्रस्नेह और भय के बीच जननी प्रश्न करती है, और उत्तर और भी कठोर बनता जाता है। → अशरीरी वाणी का निर्णायक कथन—जिसके द्वारा गोद में लिये जाने पर (भयावह) संकेत प्रकट होंगे, वही इसका मृत्यु-कारण बनेगा; इस भविष्यवाणी को टालने/परखने हेतु चेदिराज शिशु को क्रमशः असंख्य राजाओं की गोद में रखवाते हैं, ताकि वह ‘वह’ व्यक्ति पहचाना जा सके। → हजारों नरेशों की गोद में चढ़ने पर भी मृत्यु-सूचक लक्षण प्रकट नहीं होते; तत्काल संकट टलता है, पर भविष्यवाणी का काँटा राज्य और कुल के हृदय में धँसा रह जाता है—शिशुपाल का अंत किसी अज्ञात, नियत हाथ से बँधा है। → जिसके अंक में बैठते ही लक्षण प्रकट होंगे—वह कौन है, और कब यह नियति अपना संकेत देगी?
Shlokas
Verse 1
भीकम (2 अमान त्रिचत्वारिशो 5 ध्याय: भीष्मजीके द्वारा शिशुपालके जन्मके वृत्तान्तका वर्णन भीष्म उवाच चेदिराजकुले जातस्त्र्यक्ष एष चतुर्भुज: । रासभारावसदृशं ररास च ननाद च
ພີສະມະກ່າວວ່າ: “ໂອ ພີມະເສນາ, ຈົ່ງຟັງ. ໃນວົງກະສັດແຫ່ງເຈດີ ໃນຕະກູນຂອງພະຣາຊາ ດະມະໂຄສະ, ເມື່ອຊິຊຸປາລະນີ້ເກີດມາ ມັນມີຕາສາມດວງ ແລະແຂນສີ່ຂ້າງ. ແທນທີ່ຈະຮ້ອງໄຫ້ແບບທາຣົກທົ່ວໄປ ມັນກັບຮ້ອງດັ່ງລາ ແລະຍັງຄໍາຮາມດັງສະທ້ານອີກດ້ວຍ.”
Verse 2
* 53 है ०५ >> 5555 वैकृतं तस्य तौ दृष्टवा त्यागायाकुरुतां मतिम्,इससे इसके माता-पिता अन्य भाई-बन्धुओंसहित भयसे थर्रा उठे। इसकी वह विकराल आकृति देख उन्होंने इसे त्याग देनेका निश्चय किया
ເມື່ອເຫັນຮູບຮ່າງອັນຜິດປົກກະຕິ ແລະນ່າຢ້ານຂອງເດັກນ້ອຍນັ້ນ ພໍ່ແມ່ຂອງລາວ—ພ້ອມດ້ວຍພີ່ນ້ອງ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງອື່ນໆ—ກໍສັ່ນສະທ້ານດ້ວຍຄວາມຢ້ານ. ເມື່ອປະເຊີນກັບຄວາມນ່າສະພຶງກົວນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຕັດສິນໃຈຈະປະຖິ້ມລາວ.
Verse 3
ततः सभार्य नृपतिं सामात्यं सपुरोहितम् । चिन्तासम्मूढहृदयं वागुवाचाशरीरिणी,पत्नी, पुरोहित तथा मन्त्रियोंसहित चेदिराजका हृदय चिन्तासे मोहित हो रहा था। उस समय आकाशवाणी हुई--
ຕໍ່ມາ ກະສັດແຫ່ງເຈດີ—ພ້ອມດ້ວຍພຣະມະເຫສີ, ອໍາມາດ ແລະພຣະປຸໂຣຫິດ—ຢືນຢູ່ດ້ວຍໃຈທີ່ຖືກຄວາມກັງວົນປົກຄຸມ ແລະມືດມົນ. ໃນຂະນະນັ້ນ ມີສຽງອັນບໍ່ມີຮ່າງກາຍກ່າວຂຶ້ນ. ນາທີນີ້ເປັນຈຸດຫັນທາງດ້ານຈັນຍາທໍາ: ເມື່ອການຕັດສິນໃຈຂອງມະນຸດຖືກຄວາມຢ້ານ ແລະຄວາມລັງເລສົງໄສບັງບັງ ຄໍາເຕືອນຈາກສິ່ງສູງສຸດກໍເຂົ້າມານໍາທາງໄປສູ່ຄວາມຖືກຕ້ອງ.
Verse 4
एष ते नृपते पुत्र: श्रीमान् जातो बलाधिक: । तस्मादस्मान्न भेतव्यमव्यग्र: पाहि वै शिशुम्
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ພະຣາຊະບຸດຂອງພະອົງນີ້ ເກີດມາພ້ອມສິຣິມົງຄຸນ ແລະ ພະລັງອັນເຫນືອກວ່າ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າຫວາດຫວັນເນື່ອງຈາກພວກເຮົາ; ຈົ່ງຢູ່ຢ່າງບໍ່ວຸ່ນວາຍ ແລະ ລ້ຽງດູປົກປ້ອງເດັກນ້ອຍນີ້ດ້ວຍໃຈສະຫງົບ»។
Verse 5
नच वै तस्य मृत्युर्वे न काल: प्रत्युपस्थित: । मृत्यु्न्तास्य शस्त्रेण स चोत्पन्नो नराधिप
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຄວາມຕາຍຂອງເຂົາຍັງບໍ່ມາຮອດ ແລະ ເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້ກໍຍັງບໍ່ຖືກນຳພາມາ. ຜູ້ທີ່ຈະເປັນເຫດໃຫ້ເຂົາຕາຍ—ຜູ້ທີ່ຈະສັງຫານເຂົາດ້ວຍອາວຸດ—ໄດ້ເກີດຢູ່ບ່ອນອື່ນແລ້ວ»។
Verse 6
संश्रुत्योदाह्तं वाक््यं भूतमन्तर्हितं ततः । पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता जननी वाक्यमब्रवीत्,तदनन्तर यह आकाशवाणी सुनकर उस अन्तहित भूतको लक्ष्य करके पुत्रस्नेहसे संतप्त हुई इसकी माता बोली--
ເມື່ອນາງໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳທີ່ຖືກປະກາດນັ້ນແລ້ວ, ນາງຈຶ່ງເວົ້າກັບຜູ້ມີຢູ່ແຕ່ມອງບໍ່ເຫັນ ຜູ້ທີ່ໄດ້ຫາຍໄປຈາກສາຍຕາ. ຖືກເຜົາໃຈດ້ວຍຄວາມຮັກລູກ, ມານດາໄດ້ເວົ້າ—ຖ້ອຍຄຳອັນເກີດຈາກຄວາມໂສກ, ຄວາມຜູກພັນ, ແລະ ຄວາມຮີບດ່ວນໃນທຳນອງທີ່ຈະປົກປ້ອງລູກນ້ອຍຂອງນາງ.
Verse 7
येनेदमीरितं वाक््यं ममैतं तनयं प्रति । प्राउजलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर्वच:
«ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ໄດ້ເວົ້າຖ້ອຍຄຳນີ້ ກ່ຽວກັບລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນົບນ້ອມດ້ວຍຝາມືປະນົມ. ຈະເປັນເທວະດາ ຫຼື ສັດມີຊີວິດອື່ນໃດກໍຕາມ, ຂໍໃຫ້ທ່ານເວົ້າອີກຄັ້ງ ແລະ ຕອບຄຳຖາມຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຟັງຄວາມຈິງ: ຜູ້ໃດຈະເປັນເຫດໃຫ້ລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕາຍ?»
Verse 8
याथातथ्येन भगवान् देवो वा यदि वेतर: । श्रोतुमिच्छामि पुत्रस्य को<स्य मृत्युर्भविष्यति
«ດ້ວຍຄວາມຈິງຢ່າງແທ້ຈິງ—ບໍ່ວ່າຜູ້ທີ່ເວົ້ານັ້ນຈະເປັນເທວະດາອັນນ່າເຄົາລົບ ຫຼື ຜູ້ອື່ນໃດ—ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາຈະຟັງໃຫ້ແຈ້ງ: ຜູ້ໃດຈະເປັນເຫດໃຫ້ລູກຊາຍນີ້ຕາຍ?»
Verse 9
अन्तर्भूतं ततो भूतमुवाचेद॑ं पुनर्वच: । यस्योत्सड़े गृहीतस्य भुजावभ्यधिकावुभौ
ແລ້ວວິນຍານລີລັບທີ່ມອງບໍ່ເຫັນ ແຕ່ບັດນີ້ເຂົ້າມາສະຖິດຢູ່ພາຍໃນ ກ່າວອີກຄັ້ງວ່າ: «ເມື່ອເດັກນີ້ຖືກອຸ້ມໄປວາງໄວ້ເທິງຕັກຂອງຜູ້ໃດ, ແຂນເກີນສອງຂ້າງ—ແຕ່ລະຂ້າງມີນິ້ວຫ້າ ດັ່ງງູຫ້າຫົວສອງຕົວ—ຈະຈົມລົງ ແລະຫາຍໄປ. ແລະຜູ້ທີ່ເຫັນເຫດນັ້ນເກີດຂຶ້ນ ຈະເປັນເຫດໃຫ້ເຂົາຕາຍ».
Verse 10
पतिष्यत: क्षितितले पञ्चशीर्षाविवोरगौ । तृतीयमेतद् बालस्य ललाटस्थं तु लोचनम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອມັນກຳລັງຈະຕົກລົງສູ່ພື້ນດິນ ກໍປາກົດຂຶ້ນ—ດັ່ງງູຫ້າຫົວ—(ດວງຕາສອງດວງ); ແລະນີ້ແມ່ນດວງຕາທີສາມຂອງເດັກ ຕັ້ງຢູ່ກາງໜ້າຜາກ».
Verse 11
त्र्यक्ष॑ चतुर्भुजं श्रुव्वा तथा च समुदाह्ृतम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນວ່າ ຖືກພັນລະນາເປັນຜູ້ມີສາມຕາ ແລະສີ່ແຂນ ແລະຖືກປະກາດອອກສຽງດັງຢ່າງນັ້ນ…»
Verse 12
पृथिव्यां पार्थिवा: सर्वे अभ्यागच्छन् दिदृक्षव: । चार बाँह और तीन आँखवाले बालकके जन्मका समाचार सुनकर भूमण्डलके सभी नरेश उसे देखनेके लिये आये ।। ११ $ ।। तान् पूजयित्वा सम्प्राप्तान् यथाह स महीपति:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວວ່າ ເດັກນ້ອຍຄົນໜຶ່ງເກີດມາມີສີ່ແຂນ ແລະສາມຕາ, ບັນດາກະສັດທົ່ວແຜ່ນດິນ—ປາຖະໜາຈະເຫັນນິມິດອັນພິສົດນັ້ນດ້ວຍຕາຕົນ—ກໍພາກັນມາຈາກທົ່ວທິດ. ແລ້ວກະສັດຜູ້ປົກຄອງນັ້ນ ໄດ້ຕ້ອນຮັບບັນດາກະສັດທີ່ມາຮອດ ດ້ວຍການເຄົາລົບສົມຄວນ ຕາມລຳດັບຖານະ ແລະຄຸນຄ່າ».
Verse 13
एवं राजसहस््राणां पृथक्त्वेन यथाक्रमम्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ບັນດາກະສັດນັບພັນໆ ຈຶ່ງຖືກຈັດການແຍກເປັນສ່ວນໆ ຕາມລຳດັບ—ແຕ່ລະອົງແຍກອອກຈາກກັນ ແລະຖືກນັບຖືກຈັດໄວ້ທີລະອົງ».
Verse 14
एतदेव तु संभश्रुत्य द्वारवत्यां महाबलौ,द्वारका्में यही समाचार सुनकर महाबली बलराम और श्रीकृष्ण दोनों यदुवंशी वीर अपनी बुआसे मिलनेके लिये उस समय चेदिराज्यकी राजधानीमें गये
ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນຢູ່ເມືອງດວາຣະວະຕີ ວີລະບຸລຸດຍາດະວະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍສອງອົງ—ພຣະບະລະຣາມ ແລະ ພຣະສີກຣິດສະນະ—ກໍໄດ້ອອກເດີນທາງໃນເວລານັ້ນໄປຍັງນະຄອນຫຼວງແຫ່ງອານາຈັກເຈຕີ ເພື່ອໄປພົບປ້າຝ່າຍພໍ່ຂອງພວກເຂົາ.
Verse 15
ततश्रैदिपुरं प्राप्तौ संकर्षणजनार्दनौ | यादवौ यादवीं द्र॒ष्टं स््वसारं तौ पितुस्तदा
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວນັ້ນແລ້ວ ສັງກະຣະສະນະ (ພຣະບະລະຣາມ) ແລະ ຈະນາຣະດະນະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ວີລະບຸລຸດຍາດະວະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ ໄດ້ອອກເດີນທາງ ແລະໄປຮອດເມືອງແຫ່ງແດນເຈຕີ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາໄປເພື່ອພົບປ້າຝ່າຍພໍ່—ນາງຍາດະວະນັ້ນ.
Verse 16
अभिवाद्य यथान्यायं यथाश्रेष्ठ नृपं च ताम् कुशलानामयं पृष्टवा निषण्णौ रामकेशवौ
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະຣາມ (ພຣະບະລະຣາມ) ແລະ ພຣະເກສະວະ (ພຣະກຣິດສະນະ) ໄດ້ກ່າວຄຳນົບນ້ອມຕາມທຳນຽມ ແລະຕາມລຳດັບຍົກຍ້ອງ; ແລ້ວຈຶ່ງຖາມໄຖ່ຄວາມສຸກສະບາຍ ແລະການປອດໄພຈາກໂລກໄພ ຕໍ່ພຣະຣາຊາ ແລະນາງນັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ສອງພີ່ນ້ອງໄດ້ນັ່ງລົງເທິງອາສນະອັນປະເສີດ.
Verse 17
साभ्यर्च्य तौ तदा वीरीौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः । पुत्रं दामोदरोत्सज्रे देवी संन्यदधात् स््वयम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ພຣະນາງຜູ້ສູງສົ່ງໄດ້ຕ້ອນຮັບວີລະບຸລຸດທັງສອງນັ້ນດ້ວຍການບູຊາຢ່າງເຄົາລົບ ແລະດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່ທີ່ຍິ່ງຂຶ້ນ. ແລ້ວນາງໄດ້ວາງບຸດຂອງນາງດ້ວຍມືຂອງນາງເອງ ລົງໃນຕັກຂອງດາໂມດະຣະ (ພຣະກຣິດສະນະ).
Verse 18
न्यस्तमात्रस्य तस्याड्के भुजावभ्यधिकावुभौ । पेततुस्तच्च नयनं न््यमज्जत ललाटजम्,उनकी गोदमें रखते ही बालककी वे दोनों बाँहें गिर गयीं और ललाटवर्ती नेत्र भी वहीं विलीन हो गया
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ທັນທີທີ່ເດັກນ້ອຍຖືກວາງລົງໃນຕັກຂອງພຣະອົງ ແຂນທັງສອງຂ້າງຂອງເຂົາກໍອ່ອນປວກລົງ ແລະດວງຕາທີ່ຢູ່ກາງໜ້າຜາກກໍຈົມຫາຍ ແລະສູນໄປ.
Verse 19
तद् दृष्टवा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णमयाचत । ददस्व मे वरं कृष्ण भयारताया महाभुज
ເມື່ອນາງເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ນາງກໍຫວາດຫວັ່ນ ແລະຫວັ່ນກົວ ຈຶ່ງຂໍພອນຈາກພຣະກຣິດສະນະ. ນາງກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ມີແຂນໃຫຍ່! ຂ້າພະເຈົ້າກໍກຳລັງຫວາດຫວັ່ນດ້ວຍຄວາມຢ້ານ. ຂໍພອນໜຶ່ງເພື່ອປົກປ້ອງຊີວິດຂອງລູກຊາຍນີ້»
Verse 20
त्वं ह्वार्तानां समाश्चासों भीतानामभयप्रद: । एवमुक्तस्तत: कृष्ण: सोडब्रवीद् यदुनन्दन:
«ເພາະພຣະອົງແມ່ນທີ່ພຶ່ງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຜູ້ຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກ ແລະເປັນຜູ້ປະທານຄວາມບໍ່ຢ້ານໃຫ້ແກ່ຜູ້ຫວັ່ນກົວ» ນາງເວົ້າເຊັ່ນນັ້ນ. ເມື່ອນາງກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະກຣິດສະນະ—ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານຂອງຊາວຢະດຸ—ຈຶ່ງຕອບກັບ.
Verse 21
मा भेस्त्वं देवि धर्मज्ञे न मत्तोडस्ति भयं तव । ददामि कं वरं कि च करवाणि पितृष्वस:
«ຢ່າຢ້ານເລີຍ ໂອ ນາງເທວີ ຜູ້ຮູ້ທຳ! ຈາກຂ້າພະເຈົ້າ ທ່ານບໍ່ມີຫຍັງຕ້ອງຢ້ານ. ໂອ ປ້າເອີຍ—ຈົ່ງບອກມາ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານພອນໃດໃຫ້ທ່ານ? ແລະຈະສຳເລັດກິດໃດໃຫ້ທ່ານ?»
Verse 22
शक््यं वा यदि वाशक्यं करिष्यामि वचस्तव । एवमुक्ता तत:ः कृष्णमब्रवीद् यदुनन्दनम्
«ຈະເປັນໄປໄດ້ຫຼືບໍ່ເປັນໄປໄດ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະຕິບັດຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານແນ່ນອນ» ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ໃຫ້ຄຳຮັບຮອງດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ສຣຸຕາສຣະວາ ຈຶ່ງກ່າວກັບພຣະກຣິດສະນະ—ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານຂອງຊາວຢະດຸ—ວ່າ:
Verse 23
शिशुपालस्यथापराधान् क्षमेथास्त्वं महाबल । मत्कृते यदुशार्दूल विद्धयेनं मे वरं प्रभो,“महाबली यदुकुलतिलक श्रीकृष्ण! तुम मेरे लिये शिशुपालके सब अपराध क्षमा कर देना। प्रभो! यही मेरा मनोवांछित वर समझो”
«ໂອ ພຣະກຣິດສະນະ ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ ເສືອແຫ່ງຊາວຢະດຸ! ເພື່ອຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍໃຫ້ພຣະອົງອະໄພຄວາມຜິດທັງປວງຂອງສິຊຸປາລ. ໂອ ພຣະເຈົ້າ! ຂໍໃຫ້ຮູ້ວ່ານີ້ແມ່ນພອນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາທີ່ສຸດ»
Verse 24
श्रीकृष्ण उवाच अपराधशतं क्षाम्यं मया हास्य पितृष्वस: । पुत्रस्य ते वधाहस्य मा त्वं शोके मन: कृथा:
ພຣະສີກຣິດສະນາຕັດວ່າ: «ໂອ ປ້າ (ເອື້ອຍຂອງພໍ່ຂ້າ)! ແມ່ນແຕ່ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ ເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງເຂົາ ຈະເປັນຜູ້ສົມຄວນຖືກປະຫານໂດຍມືຂ້າກໍຕາມ ຂ້າຈະອະໄພໃຫ້ເຂົາໜຶ່ງຮ້ອຍຄັ້ງ. ຢ່າໃຫ້ໃຈເຈົ້າຕົກຢູ່ໃນຄວາມໂສກເສົ້າ».
Verse 25
भीष्म उवाच एवमेष नृप: पाप: शिशुपाल: सुमन्दधी: । त्वां समाह्नयते वीर गोविन्दवरदर्पित:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນດັ່ງນັ້ນ—ກະສັດຜູ້ບາບ ຊິຊຸປາລ ຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນທຶບນັ້ນ ກຳລັງທ້າທາຍເຈົ້າ ໂອ ວີຣະບຸລຸດ. ເຂົາເມົາມານະຈາກພຣະພອນທີ່ ໂກວິນດາ (ກຣິດສະນາ) ປະທານ ແລະກຳລັງເອີ້ນເຈົ້າອອກສູ່ສົງຄາມ».
Verse 43
इति श्रीमहाभारते सभापर्वणि शिशुपालवधपर्वणि शिशुपालवृत्तान्तकथने त्रिचत्वारिंशो ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापवके अन्तर्गत शिशुपालवधपर्वमें शिशुपालवृत्तान्तवर्णनविषयक तैंतालीयवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາຍໃນສະພາປະຣະວະ ໃນພາກວ່າດ້ວຍການປະຫານຊິຊຸປາລ ບົດທີ່ສີ່ສິບສາມ—ວ່າດ້ວຍການເລົ່າປະຫວັດຂອງຊິຊຸປາລ—ກໍສິ້ນສຸດລົງ.
Verse 106
निमज्जिष्यति यं दृष्टवा सो<स्य मृत्युर्भविष्यति । तब पुनः उसी अदृश्य भूतने यह उत्तर दिया--'जिसके द्वारा गोदमें लिये जानेपर पाँच सिरवाले दो सर्पोकी भाँति इसकी पाँचों अँगुलियोंसे युक्त दो अधिक भुजाएँ पृथ्वीपर गिर जायँगी और जिसे देखकर इस बालकका ललाटवर्ती तीसरा नेत्र भी ललाटमें लीन हो जायगा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນຜູ້ທີ່ຖືກກຳນົດໃຫ້ຈົມລົງສູ່ຄວາມພິນາດ ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນເຫດໃຫ້ເດັກນີ້ຕາຍ»។ ແລ້ວສິ່ງມີຊີວິດທີ່ມອງບໍ່ເຫັນນັ້ນຕອບຕໍ່ວ່າ: «ຜູ້ໃດທີ່—ເມື່ອອຸ້ມເດັກນີ້ໄວ້ໃນຕັກ—ແຂນເກີນສອງຂ້າງຂອງເຂົາ ທີ່ມີນິ້ວຫ້ານິ້ວດັ່ງງູຫ້າຫົວສອງຕົວ ຈະຫຼຸດລົງສູ່ພື້ນດິນ; ແລະເມື່ອເຫັນຜູ້ນັ້ນ ຕາທີສາມທີ່ຢູ່ກາງໜ້າຜາກຂອງເດັກນີ້ກໍຈະຖອນກັບໄປລວມເຂົ້າໃນໜ້າຜາກ—ຜູ້ນັ້ນແຕ່ຜູ້ດຽວ ຈະເປັນເຫດໃນຄວາມຕາຍຂອງເຂົາ».
Verse 126
एकैकस्य नृपस्याड्के पुत्रमारोपयत् तदा । चेदिराजने अपने घर पधारे हुए उन सभी नरेशोंका यथायोग्य सत्कार करके अपने पुत्रको हर एककी गोदमें रखा
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນເວລານັ້ນ ກະສັດແຫ່ງເຈດີ ໄດ້ຕ້ອນຮັບ ແລະໃຫ້ກຽດແກ່ກະສັດທັງຫຼາຍທີ່ມາເຢື້ອນ ຕາມຄວາມເໝາະສົມແຫ່ງຖານະ; ແລ້ວຈຶ່ງນຳລູກຊາຍຂອງຕົນ ໄປວາງໃນຕັກຂອງກະສັດແຕ່ລະອົງ ທີລະອົງ.
Verse 133
शिशुरड्कसमारूढो न तत् प्राप निदर्शनम् इस प्रकार वह शिशु क्रमश: सहस्रों राजाओंकी गोदमें अलग-अलग रखा गया, परन्तु मृत्युसूचक लक्षण कहीं भी प्राप्त नहीं हुआ
ພີສະມະ ກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ໄດ້ນໍາເດັກນ້ອຍນັ້ນໄປວາງໄວ້ເທິງຕັກຂອງກະສັດຫຼາຍອົງ ສັບປ່ຽນກັນໄປມາ ກໍບໍ່ພົບຮ່ອງຮອຍໃດໆຂອງເຄື່ອງໝາຍມໍລະນະທີ່ຖືກທໍານາຍໄວ້. ເຫດການນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນຂອບເຂດຂອງຄວາມສົງໄສແລະການອ່ານນິມິດ ແລະຍ້ຳເນັ້ນໜ້າທີ່ທາງທຳທີ່ຈະຢັບຢັ້ງການຕັດສິນທີ່ເກີດຈາກຄວາມຢ້ານ ເມື່ອບໍ່ມີຫຼັກຖານ.
Frequently Asked Questions
The pressure point is how a ruler should respond to public embarrassment: whether to absorb it with restraint and restore composure, or to convert wounded honor into retaliatory intent that can compromise ethical governance.
Unregulated envy and honor-injury distort perception and judgment; when emotion becomes policy, it can reframe others’ legitimate success as intolerable injustice, accelerating unethical decision-making.
No explicit phalaśruti is stated here; the chapter’s meta-function is narrative causality—explaining the psychological origin of later strategic hostility and situating it within the epic’s broader inquiry into how inner states precipitate public conflict.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.