Adhyaya 28
ध्यानयोगः — Dhyāna-Yoga (Discipline of Meditation and Mental Restraint)
Upa-parva: Bhagavad Gītā (Yoga-Śāstra) — Dhyāna-Yoga Discourse Unit
This chapter defines true renunciation and yoga as compatible with responsible action performed without attachment to results (karma-phala-tyāga). It outlines a graded yogic method: for the beginner, disciplined action supports ascent; for the established practitioner, calmude (śama) becomes primary. The text describes the marks of yogic maturity—non-attachment to sense-objects and actions, relinquishment of proliferating intentions (saṅkalpa), and equanimity across opposites (heat/cold, pleasure/pain, honor/disgrace). Practical instructions follow: solitary practice in a clean place, stable posture, aligned body, focused gaze, mental restraint, and brahmacarya-oriented discipline, aiming at purification and nirvāṇa-oriented peace. A moderation principle is introduced (balanced diet, recreation, work, sleep), and the stabilized mind is compared to a lamp in a windless place. The chapter defines yoga as disconnection from the conjunction with distress and prescribes persistent effort without despondency, including techniques for repeatedly returning the wandering mind to the self. Arjuna then raises the problem of mental volatility and asks about the fate of one who fails to attain completion; Kṛṣṇa answers that no constructive effort is lost, describing favorable rebirths and eventual attainment, culminating in praise of the devotee-yogin as foremost.
Chapter Arc: अर्जुन के भीतर संशय की धुंध है—भगवान् के वचनों का तात्पर्य उसे ‘मिले हुए-से’ प्रतीत होते हैं; कर्म, बुद्धियोग और त्याग के बीच वह अर्थ खोजता है। → कृष्ण योग की परम्परा का स्मरण कराते हैं—यह राजर्षियों द्वारा जाना गया, पर काल के प्रवाह में लुप्त-सा हो गया। फिर वे बताते हैं कि लोग सिद्धि की आकांक्षा से देवताओं की उपासना करते हैं, और कर्म-फल की चाह मनुष्य को अनेक मार्गों में बाँट देती है। → कृष्ण का निर्णायक उद्घोष—‘परित्राणाय साधूनां, विनाशाय च दुष्कृताम्, धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे’—अर्जुन के प्रश्न को केवल युद्ध-नीति नहीं, युग-धर्म के विराट विधान में उठा देता है। → कृष्ण कर्मयोग का सार बाँधते हैं: गुण-कर्म के विभाग से वर्ण-व्यवस्था का विधान, कर्मों का परमात्मा में अर्पण, और ज्ञान से संशय-छेदन। जो योग-संन्यस्त कर्म और ज्ञान-छिन्न संशय है, उसे कर्म बाँध नहीं सकते। → अंतिम आदेश की धार—‘हृदयस्थ अज्ञानजनित संशय को ज्ञानासि से काट; योग में स्थित होकर उठ खड़ा हो’—अर्जुन को निर्णय के द्वार पर छोड़ देता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्रातज बछ। अं क्ााज ३. भगवानके वचनोंका तात्पर्य न समझनेके कारण अर्जुनको भी भगवानके वचन मिले हुए-से प्रतीत होते थे; क्योंकि 'बुद्धियोगकी अपेक्षा कर्म अत्यन्त निकृष्ट है
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຂ້ອຍຍັງບໍ່ເຂົ້າໃຈແກ່ນແທ້ຂອງພຣະວາຈາຂອງພຣະອົງ—ບາງຄັ້ງຄືກັບຍົກຍ້ອງປັນຍາ ແລະບາງຄັ້ງກໍກະຕຸ້ນໃຫ້ກະທຳ—ໃຈຂ້ອຍຈຶ່ງສັບສົນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງຖາມວ່າ ຄຳສອນເຫຼົ່ານີ້ປະສານກັນແນວໃດ: ຂ້ອຍຄວນລະການກະທຳ ຫຼືຄວນປະຕິບັດໜ້າທີ່ໃນສົງຄາມດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈທີ່ຖືກຕ້ອງ?»
Verse 2
एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदु: । स कालेनेह महता योगो नष्ट: परंतप
«ຍົກຍ້າຍນີ້ໄດ້ຮັບສືບຕໍ່ກັນມາຕາມສາຍປະເພນີ ແລະບັນດາຣາຊະຣິສີໄດ້ຮູ້ຈັກມັນດ້ວຍວິທີນັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປດົນນານໃນໂລກນີ້—ໂອ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ—ວິໄນນັ້ນກໍເກືອບຈະສູນຫາຍໄປ»។
Verse 3
इस प्रकार श्रीमह्याभारत भीष्मपर्वके श्रीमद्भगवद््गीतापरवके अन्तर्गत ब्रह्मविद्या एवं योगशास्त्ररूप श्रीमद्भगवद्गीतोपनिषद्
«ຍົກຍ້າຍບູຮານອັນດຽວນີ້ ຂ້ອຍໄດ້ສອນເຈົ້າໃນມື້ນີ້. ເນື່ອງຈາກເຈົ້າເປັນຜູ້ອຸທິດຕົນແລະເປັນມິດຂອງຂ້ອຍ ຂ້ອຍຈຶ່ງເປີດເຜີຍຄວາມລັບອັນສູງສຸດນີ້ໃຫ້ເຈົ້າ»។
Verse 4
तू मेरा भक्त और प्रिय सखा है, इसलिये वही यह पुरातन योग आज मैंने तुझको कहा है; क्योंकि यह बड़ा ही उत्तम रहस्य है अर्थात् गुप्त रखनेयोग्य विषय हैः ।।
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: «ການປະສູດຂອງພຣະອົງເປັນເລື່ອງໃໝ່ ແຕ່ການປະສູດຂອງພຣະວິວັສວານ (ເທວະແຫ່ງດວງອາທິດ) ເກົ່າແກ່ຫຼາຍ. ຂ້າພະອົງຈະເຂົ້າໃຈໄດ້ແນວໃດວ່າ ພຣະອົງໄດ້ສອນຍົກນີ້ໃຫ້ພຣະອາທິດແຕ່ເລີ່ມຕົ້ນ?»
Verse 5
श्रीभगवानुवाच बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परंतप
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕອບວ່າ: «ອາຈຸນ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູເອີຍ, ການເກີດຂອງເຮົາ ແລະຂອງເຈົ້າ ໄດ້ຜ່ານມາຫຼາຍຄັ້ງ. ເຮົາຮູ້ທັງໝົດ ແຕ່ເຈົ້າບໍ່ຮູ້»
Verse 6
सम्बन्ध-- भगवान्के मुखसे यह बात सुनकर कि अबतक मेरे बहुत-से जन्म हो चुके हैं. यह जाननेकी इच्छा होती है कि आपका जन्म किस प्रकार होता है और आपके जन्ममें तथा अन्य लोगोंके जन्ममें क्या भेद है। अतएव इस बातको समझानेके लिये भगवान् अपने जन्मका तत्त्व बतलाते हैं-- अजोऊ5पि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्व॒रोडपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममाययाएें
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແທ້ ເຮົາເປັນຜູ້ບໍ່ເກີດ ແລະມີສະພາບບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ; ແມ່ນແທ້ ເຮົາເປັນຈອມເຈົ້າແຫ່ງສັດທັງປວງ; ແຕ່ເຮົາອາໄສອຳນາດເຫນືອປະກຣິຕິຂອງເຮົາເອງ ແລະປາກົດຂຶ້ນໂດຍຍົກມາຍາອັນເປັນທິບຂອງເຮົາ»
Verse 7
सम्बन्ध-- इस प्रकार भगवान्के मुखये उनके जन्मका तत्त्व युननेपर यह जिज्ञासा होती है कि आप किस-किस समय और किन-किन कारणोंसे इस प्रकार अवतार धारण करते हैं। इसपर भगवान् दो शलोकोंमें अपने अवतारके अवसर
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າກ່າວວ່າ: «ໂອ ພາຣະຕະ, ເມື່ອໃດກໍຕາມທີ່ທຳມະເສື່ອມຖອຍ ແລະອະທຳມະລຸກລານເພີ່ມພູນ, ເມື່ອນັ້ນເຮົາຈຶ່ງສ້າງຕົນເອງຂຶ້ນ—ປາກົດເປັນຮູບກາຍຕໍ່ໜ້າໂລກ»
Verse 8
परित्राणाय साधूनां: विनाशाय च दुष्कृताम्ः । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे
«ເພື່ອປົກປ້ອງຜູ້ດີ, ເພື່ອທຳລາຍຜູ້ກະທຳຊົ່ວ, ແລະເພື່ອສະຖາປະນາທຳມະໃຫ້ໝັ້ນຄົງ—ເຮົາຈຶ່ງປາກົດຂຶ້ນ ຍຸກແລ້ວຍຸກເລົ່າ»
Verse 9
जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सो<र्जुन
ໂອ ອາຣະຈຸນ! ການເກີດ ແລະ ການກະທຳຂອງເຮົາ ເປັນທິບພະ—ບໍລິສຸດ ແລະ ເກີນກວ່າຂອບເຂດທົ່ວໄປ. ຜູ້ໃດຮູ້ແຈ້ງຕາມຄວາມເປັນຈິງນີ້ ເມື່ອລະທິ້ງຮ່າງກາຍແລ້ວ ຈະບໍ່ໄປສູ່ການເກີດໃໝ່; ແຕ່ຈະເຖິງເຮົາເທົ່ານັ້ນ.
Verse 10
वीतरागभयक्रोधा मन्मयाः मामुपाश्रिता:३ | बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागता:
ຜູ້ທີ່ພົ້ນຈາກຄວາມຕິດພັນ, ຄວາມຢ້ານ, ແລະ ຄວາມໂກດ; ມີໃຈຫຼວມເຂົ້າໃນເຮົາ ແລະ ອາໄສເຮົາເປັນທີ່ພຶ່ງ—ຫຼາຍຄົນໄດ້ຖືກຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດໂດຍຕະປະແຫ່ງປັນຍາອັນແທ້ ແລະ ໄດ້ບັນລຸສະພາບຂອງເຮົາ.
Verse 11
पहले भी जिनके राग, भय और क्रोध सर्वथा नष्ट हो गये थे और जो मुझमें अनन्यप्रेमपूर्वक स्थित रहते थे, ऐसे मेरे आश्रित रहनेवाले बहुत-से भक्त उपर्युक्त ज्ञानरूप तपसे पवित्र होकर मेरे स्वरूपको प्राप्त हो चुके हैं ।।
ໂອ ອາຣະຈຸນ! ແຕ່ກ່ອນກໍມີຜູ້ທີ່ທຳລາຍຄວາມຕິດພັນ, ຄວາມຢ້ານ, ແລະ ຄວາມໂກດ ໃຫ້ສິ້ນເຊີງ; ຕັ້ງຢູ່ໃນເຮົາດ້ວຍຄວາມຮັກອັນບໍ່ແບ່ງແຍກ—ບັນດາຜູ້ພັກພິງເຮົາຫຼາຍຄົນ ໄດ້ຖືກຊຳລະໂດຍຕະປະແຫ່ງປັນຍາ ແລະ ໄດ້ບັນລຸສະພາບຂອງເຮົາແລ້ວ. ຜູ້ໃດມາພຶ່ງພາເຮົາແນວໃດ ເຮົາກໍຕອບຮັບເຂົາແນວນັ້ນ; ເພາະມະນຸດທັງປວງ ໃນທຸກວິທີ ກຳລັງເດີນຕາມທາງຂອງເຮົາ.
Verse 12
सम्बन्ध-- यदि यह बात है
ໃນໂລກມະນຸດນີ້ ຜູ້ທີ່ປາຖະໜາຄວາມສຳເລັດໃນການກະທຳ ມັກບູຊາເທວະດາ; ເພາະຜົນສຳເລັດທີ່ເກີດຈາກກຳ ຍ່ອມໄດ້ມາໄວໃນໂລກມະນຸດ.
Verse 13
चातुर्वर्ण्य मया सृष्टं गुणकर्मविभागश: । तस्य कर्तारमपि मां विद्धयकर्तारमव्ययम्
ເຮົາໄດ້ສ້າງລະບົບວັນນະ 4 ຂຶ້ນ ໂດຍແບ່ງຕາມຄຸນະ ແລະ ກຳ. ແຕ່ຈົ່ງຮູ້ເຮົາດ້ວຍວ່າ ເຮົາແມ່ນຜູ້ກໍ່ກຳເນີດມັນ—ແລະໃນເວລາດຽວກັນ ເຮົາແມ່ນຜູ້ບໍ່ເປັນຜູ້ກະທຳ (ອະກະຕາ) ແລະ ຜູ້ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ.
Verse 14
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र--इन चार वर्णोंका समूह गुण और कर्मोंके विभागपूर्वक मेरे द्वारा रचा गया है।* इस प्रकार उस सृष्टि-रचनादि कर्मका कर्ता होनेपर भी मुझ अविनाशी परमेश्वरको तू वास्तवमें अकर्ता ही जानः ।।
ລະບົບສັງຄົມສີ່ວັນນະ—ພຣາຫມັນ, ກະສັດຕະຣິຍະ, ໄວສະຍະ, ແລະ ຊູດຣະ—ເກີດຂຶ້ນໂດຍຂ້ອຍ ຕາມການແບ່ງສັນຂອງຄຸນະ ແລະ ວຽກງານ. ແມ່ນແທ້ວ່າຂ້ອຍເປັນຜູ້ກໍ່ຕັ້ງລະບົບນັ້ນ ແຕ່ຈົ່ງຮູ້ຂ້ອຍວ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ກະທຳ ແລະ ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ. ກຳບໍ່ອາດເປື້ອນຂ້ອຍໄດ້ ແລະ ຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ປາຖະໜາຜົນຂອງກຳ. ຜູ້ໃດຮູ້ຂ້ອຍຕາມຄວາມຈິງນີ້ ຜູ້ນັ້ນກໍບໍ່ຖືກຜູກມັດໂດຍກຳ.
Verse 15
एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वरपि मुमुक्षुभि: । कुरु कर्मव तस्मात्त्व॑ पूर्व: पूर्वतरं कृतम्
ເມື່ອຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ແສວງຫາຄວາມຫຼຸດພົ້ນໃນການກ່ອນກໍຍັງໄດ້ກະທຳກຳ. ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າກໍຈົ່ງກະທຳກຳ—ແມ່ນຫນ້າທີ່ທີ່ບັນພະບຸລຸດໄດ້ປະພຶດມາແຕ່ດົນ—ເພື່ອໃຫ້ການປະພຶດຂອງເຈົ້າສອດຄ່ອງກັບທາງທຳອັນຕັ້ງໄວ້.
Verse 16
कि कर्म किमकर्मेति कवयो<प्यत्र मोहिता: । तत् ते कर्म प्रवक्ष्यामि यजउज्ञात्वा मोक्ष्यसेडशुभात्
ອາຣະຈຸນກ່າວວ່າ: “ກຳແມ່ນຫຍັງ? ແລະ ອະກຳແມ່ນຫຍັງ? ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ກໍຍັງຫຼົງງົດຢູ່ໃນເລື່ອງນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງອະທິບາຍໃຫ້ຂ້ອຍຮູ້ຫຼັກແທ້ຂອງກຳ—ເມື່ອຮູ້ແລ້ວ ຂ້ອຍຈະພົ້ນຈາກອະສຸພະ ຄື ພັນທະຂອງກຳ.”
Verse 17
कर्मणो हाापि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मण: । अकर्मणकश्ष बोद्धव्यं गहना कर्मणो गति:
ຈຳເປັນຕ້ອງເຂົ້າໃຈວ່າ ກຳແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ; ຕ້ອງເຂົ້າໃຈດ້ວຍວ່າ ວິກຳ—ກຳຜິດ ຫຼື ກຳຕ້ອງຫ້າມ—ແມ່ນຫຍັງ; ແລະ ຕ້ອງເຂົ້າໃຈອະກຳດ້ວຍ. ເພາະວ່າ ເສັ້ນທາງແລະຜົນຂອງກຳນັ້ນ ລຶກລັບຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ຍາກຈະແຍກແຍະໃຫ້ແຈ້ງ.
Verse 18
सम्बन्ध-- इस प्रकार श्रोताके अन्तःकरणमें रुचि और श्रद्धा उत्पन्न करनेके लिये कर्मतत्वको गहन एवं उसका जानना आवश्यक बतलाकर अब अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार भगवान् कर्मका तत्त्व समझाते हैं-- कर्मण्यकर्म य: पश्येदकर्मणि च कर्म य: । स बुद्धिमान मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्नकर्मकृत्
ຜູ້ໃດເຫັນອະກຳຢູ່ໃນກຳ ແລະ ເຫັນກຳຢູ່ໃນອະກຳ ຜູ້ນັ້ນແມ່ນຜູ້ສະຫຼາດໃນບັນດາມະນຸດ. ຜູ້ນັ້ນເປັນໂຢຄີຜູ້ມີວິໄນໃນໂຢຄະ ແລະ ແມ່ນຜູ້ທີ່ໄດ້ກະທຳກຳທັງປວງສຳເລັດແລ້ວ—ເພາະເຮັດດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ຍຶດຕິດໃຫ້ເກີດພັນທະ.
Verse 19
सम्बन्ध-- इस प्रकार कर्ममें अकर्म और अकर्ममें कर्म-दर्शनका महत्त्व बतलाकर अब पाँच शलोकोंमें भिन्न-भिन्न शैलीसे उपर्युक्त कर्ममें अकर्म और अकर्ममें कर्मदर्शनपूर्वक कर्म करनेवाले सिद्ध और साधक पुरुषोंकी असंगताका वर्णन करके उस विषयको स्पष्ट करते हैं-- यस्य सर्वे समारम्भा: कामसंकल्पवर्जिता: । ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहु: पण्डितं बुधा:
ນັກປັນຍາເອີ້ນຜູ້ນັ້ນວ່າ ບັນດິດແທ້ ຜູ້ທີ່ການເລີ່ມການທຸກຢ່າງປາດຈາກຄວາມປາຖະໜາ ແລະ ຈິດຄິດເພື່ອຕົນ; ແລະຜູ້ທີ່ກຳທັງປວງຖືກເຜົາຜານໂດຍໄຟແຫ່ງປັນຍາ. ເຖິງຈະຍັງກະທຳຢູ່ໃນໂລກຕາມທຳມະ ແຕ່ໃນໃຈບໍ່ຍຶດຕິດ ເພາະຄວາມເຫັນແຈ້ງໄດ້ລະລາຍພະລັງຜູກມັດຂອງກຳ.
Verse 20
त्यक्त्वा कर्मफलासड़ूं नित्यतृप्तो निराश्रय: । कर्मण्यभिप्रवृत्तो5पियं नैव किंचित् करोति सः
ຜູ້ໃດສະຫຼະການຍຶດຕິດຕໍ່ຜົນແຫ່ງກຳທັງປວງຢ່າງສິ້ນເຊີງ, ອິ່ມໃຈຢູ່ໃນຕົນເອງຢູ່ເສມອ, ແລະບໍ່ອາໄສສິ່ງໃດໃນໂລກ—ແມ່ນແມ່ນຈະຂະຫຍັນກະທຳຢູ່ໃນການງານ—ແທ້ຈິງແລ້ວກໍຄືບໍ່ໄດ້ກະທຳ. ເມື່ອເຮັດວຽກໂດຍບໍ່ຄອບຄອງ ແລະບໍ່ໂຫຍຫາຜົນ, ຜູ້ນັ້ນບໍ່ຖືກກຳເປື້ອນເປັນມົນທິນ.
Verse 21
निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रह:* । शारीरं केवल कर्म कुर्वन् नाप्रोति किल्बिषम्
ຜູ້ໃດບໍ່ມີຄວາມຄາດຫວັງ, ຄວບຄຸມຈິດແລະຕົນໄດ້, ແລະສະຫຼະການຄອບຄອງທັງປວງ—ຜູ້ນັ້ນ ແມ່ນແມ່ນຈະກະທຳແຕ່ວຽກທີ່ຈຳເປັນເພື່ອຫຼ້ຽງຮ່າງກາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ຮັບບາບຫຼືມົນທິນ. ຄຳສອນນີ້ຊີ້ວ່າ ການເຮັດໜ້າທີ່ໂດຍບໍ່ໂຫຍຫາ ແລະບໍ່ຖືກວ່າ “ຂອງຂ້ອຍ” ທຳໃຫ້ວຽກຈຳເປັນບໍ່ກາຍເປັນເຊືອກຜູກມັດ.
Verse 22
यदृच्छाला भसंतुष्टो: द्वन्द्धातीतो विमत्सर: । सम: सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते
ຜູ້ໃດພໍໃຈຢູ່ເສມອກັບສິ່ງທີ່ໄດ້ມາໂດຍບໍ່ໄດ້ຮ້ອງຂໍ, ຂ້າມພົ້ນຄູ່ຕົກກັນ (ສຸກ-ທຸກ, ຊະນະ-ແພ້) ແລະບໍ່ມີຄວາມອິດສາ, ມີໃຈເທົ່າທຽມໃນຄວາມສຳເລັດແລະບໍ່ສຳເລັດ—ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ປະພຶດກຳຢ່າງມີວິໄນ (ກຳມະໂຍຄະ); ແມ່ນແມ່ນຈະກະທຳ ກໍບໍ່ຖືກກຳຜູກມັດ. ໃນສະພາບສົງຄາມຂອງຄຳສອນ, ນີ້ແມ່ນອິດສະລະພາບພາຍໃນທີ່ໃຫ້ກະທຳຖືກທຳມະ ໂດຍບໍ່ຖືກຂັບເຄື່ອນໂດຍຄວາມໂຫຍຫາ ຫຼືຄວາມຢ້ານຜົນ.
Verse 23
गतसड्स्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतस: । यज्ञायाचरत: कर्म समग्र प्रविलीयते
ສຳລັບຜູ້ທີ່ຂ້າມພົ້ນການຍຶດຕິດ, ເປັນອິດສະລະພາຍໃນ, ຈິດຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນປັນຍາອັນແທ້, ແລະກະທຳເປັນການບູຊາແກ່ຍັດຍາ (yajña)—ກຳທັງປວງຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມລະລາຍໝົດສິ້ນ. ເພາະການກະທຳນັ້ນບໍ່ມີການຄອບຄອງ ແລະເຮັດເພື່ອເປົ້າໝາຍອັນສັກສິດ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອກຳໄລສ່ວນຕົວ, ດັ່ງນັ້ນເສດຫຼືຄວາມຜູກມັດຂອງກຳບໍ່ເກາະຕິດ.
Verse 24
२३ ।। सम्बन्ध-- पूर्वश्लीकर्में यह बात कही ययी कि यज्ञके लिये कर्म करनेवाले पुरुषके समस्त कर्म विलीन हो जाते हैं। वहाँ केवल अग्निरें हविका हवन करना ही यज्ञ है और उसका सम्पादन करनेके लिये की जानेवाली क्रिया ही यज्ञके लिये कर्म करना है
ໃນຍັດນີ້ ການຖວາຍບູຊາແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ; ເຄື່ອງບູຊາກໍແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ; ໄຟທີ່ຮັບການຖວາຍກໍແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ; ແລະຜູ້ຖວາຍກໍແມ່ນພຣະພຣະຫມັນ. ສໍາລັບໂຢຄີຜູ້ທີ່ຈິດຈົມຢູ່ໃນພຣະພຣະຫມັນ ໂດຍເຫັນການກະທໍາເປັນພຣະພຣະຫມັນເອງ ຈຸດໝາຍທີ່ບັນລຸດ້ວຍການກະທໍານັ້ນ ແມ່ນພຣະພຣະຫມັນພຽງຢ່າງດຽວ.
Verse 25
दैवमेवापरे यज्ञ योगिन: पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुद्धति
ໂຢຄີບາງພວກ ບູຊາເທວະດາທັງຫຼາຍເປັນຍັດຂອງຕົນ. ອີກພວກໜຶ່ງ ເຫັນພຣະພຣະຫມັນເປັນໄຟເອງ ແລະນໍາຍັດໄປຖວາຍໃນໄຟນັ້ນດ້ວຍຍັດເອງ—ເປັນການຖວາຍຕົນຜ່ານການບູຊາພາຍໃນ.
Verse 26
श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुद्धति । शब्दादीन् विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्नति
ຜູ້ປະຕິບັດບາງພວກ ນໍາອິນຊີທັງຫຼາຍ—ເລີ່ມຈາກການໄດ້ຍິນ—ໄປຖວາຍໃນໄຟແຫ່ງການສໍາລວມ. ອີກພວກໜຶ່ງ ນໍາວັດຖຸແຫ່ງອິນຊີ—ເລີ່ມຈາກສຽງ—ໄປຖວາຍໃນໄຟແຫ່ງອິນຊີ.
Verse 27
भीष्मपर्वणि तु सप्तविंशोडध्याय:
ອີກພວກໜຶ່ງ ນໍາກິດຈະກໍາທັງໝົດຂອງອິນຊີ ແລະການເຄື່ອນໄຫວທັງໝົດຂອງລົມປານ (ປຣານ) ໄປຖວາຍໃນໄຟແຫ່ງໂຢຄະການສໍາລວມຕົນ ທີ່ຖືກຈຸດແລະສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍປັນຍາ.
Verse 28
द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्व॒ यतयः संशितव्रता:
ບາງຄົນເຮັດຍັດດ້ວຍການຖວາຍວັດຖຸ. ບາງຄົນເຮັດຍັດດ້ວຍຕະປະ (ຄວາມພາກພຽນອົບຮົມຕົນ). ບາງຄົນເຮັດຍັດດ້ວຍໂຢຄະ. ແລະຍັງມີນັກບໍລິສຸດຜູ້ພາກພຽນ ຜູ້ຖືວິນັຍແຂງກ້າ—ຍຶດອະຫິງສາ ແລະຂໍ້ຫ້າມອື່ນໆ—ຜູ້ຖວາຍຍັດແຫ່ງການສຶກສາຄໍາສອນສັກສິດ (ສະວາທະຍາຍ) ແລະຍັດແຫ່ງປັນຍາ.
Verse 29
अपाने जुद्वति प्राणं प्राणेडपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणा:
ອາຣະຈຸນໄດ້ກ່າວວ່າ: ບາງຄົນນໍາລົມຫາຍໃຈອອກ (ອະປານ) ໄປບູຊາໃນລົມຫາຍໃຈເຂົ້າ (ປຣານ) ແລະບາງຄົນນໍາລົມຫາຍໃຈເຂົ້າໄປບູຊາໃນລົມຫາຍໃຈອອກ. ເມື່ອກັ້ນການເຄື່ອນໄຫວຂອງລົມເຂົ້າແລະລົມອອກທັງສອງ ພວກເຂົາຈຶ່ງອຸທິດຕົນທັງໝົດໃຫ້ແກ່ວິນັຍແຫ່ງປຣານາຍາມ (ການຄວບຄຸມລົມຫາຍໃຈ) ເພື່ອຊະນະຕົນພາຍໃນ.
Verse 30
अपरे नियताहारा: प्राणान्प्राणेषु जुद्बति | सर्वेड्प्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषा:
ອື່ນໆອີກ ຜູ້ມີວິນັຍໃນອາຫານ ນໍາລົມຊີວິດຂອງຕົນໄປບູຊາໃນລົມຊີວິດ—ປະຕິບັດຍັດພາຍໃນດ້ວຍການຄວບຄຸມພະລັງງານຊີວິດ. ທຸກຄົນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ຮູ້ຍັດ ແລະມົນທິນຂອງເຂົາຖືກລົບລ້າງໂດຍວິນັຍແຫ່ງການບູຊາ.
Verse 31
२९-३० ।। सम्बन्ध-- इस प्रकार यज्ञ करनेवाले साधकोंकी प्रशंसा करके अब उन यज्ञोंकी करनेसे होनेवाले लाभ और न करनेसे होनेवाली हानि दिखलाकर भगवान् उपर्युक्त प्रकारसे यज्ञ करनेकी आवश्यकताका प्रतिपादन करते हैं-- यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् | नायं लोको>स्त्ययज्ञस्य कुतो<न्य: कुरुसत्तम
ຜູ້ທີ່ບໍລິໂພກ “ນ້ໍາອະມຣິດ” ຄືສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈາກຍັດ—ດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍສິ່ງທີ່ເຫຼືອຫຼັງການບູຊາ—ຍ່ອມໄປຮອດພຣະພຣະຫມັນອັນນິລັນດອນ. ແຕ່ສໍາລັບຜູ້ບໍ່ປະກອບຍັດ ແມ່ນແຕ່ໂລກມະນຸດນີ້ກໍບໍ່ເປັນທີ່ເກື້ອກູນແກ່ຄວາມຜາສຸກແທ້; ແລ້ວໂລກອື່ນຈະເປັນໄດ້ແນວໃດ, ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນວົງກຸຣຸ?
Verse 32
सम्बन्ध-- सोलहवें श्लोकमें भगवान्ने यह बात कही थी कि मैं तुम्हें वह कर्मतत्व बतलाऊँगा; जिसे जानकर तुम अशुभसे मुक्त हो जाओगे। उस प्रतिज्ञाके अनुसार अठारहवें श्लोकसोे यहाँतक उस कर्मतत््वका वर्णन करके अब उसका उपसंहार करते हैं-- एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजान् विद्धि तान् स्वनिवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे
ອາຣະຈຸນໄດ້ກ່າວວ່າ: “ດັ່ງນີ້ ຍັດຫຼາຍປະເພດຖືກກ່າວໄວ້ຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນພຣະວີດ. ຈົ່ງຮູ້ວ່າຍັດເຫຼົ່ານັ້ນລ້ວນເກີດຈາກກຳ—ທີ່ປະກອບດ້ວຍກາຍ, ອິນຊີ, ແລະໃຈ. ເມື່ອເຈົ້າເຂົ້າໃຈຄວາມຈິງນີ້ ແລະປະຕິບັດດ້ວຍຈິດນັ້ນ ເຈົ້າຈະພົ້ນຈາກພັນທະແຫ່ງກຳ.”
Verse 33
सम्बध--यहाँ यह जिज्ञासा होती है कि उन यज्ञोंगेंसे कौन-सा यज्ञ श्रेष्ठ है। इसपर भगवान् कहते हैं-- श्रेयान् द्रव्यमयाद् यज्ञाज्ज्ञानयज्ञ: परंतप | सर्व क्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າຕັດວ່າ: “ໂອ ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ, ຍັດແຫ່ງປັນຍາ (ຍານະຍັດ) ສູງສົ່ງກວ່າຍັດທີ່ໃຊ້ວັດຖຸບູຊາ. ເພາະໂອ ປາຣະຖະ, ກຳທັງປວງທັງໝົດ ຍ່ອມມາສິ້ນສຸດ ແລະສົມບູນໃນປັນຍາ.”
Verse 34
तद् विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्ननेन" सेवया5 । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिन:
ຈົ່ງຮູ້ຄວາມຈິງນັ້ນ ໂດຍເຂົ້າໄປຫາອາຈານຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ: ກົ້ມກາບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ຖາມໄຕ່ດ້ວຍຄຳຖາມທີ່ຈິງໃຈແລະສືບຄົ້ນ, ແລະຮັບໃຊ້. ບັນດາຜູ້ຮູ້ຜູ້ເຫັນຄວາມເປັນຈິງໂດຍກົງ ຈະສອນເຈົ້າໃຫ້ຮູ້ປັນຍາອັນແທ້.
Verse 35
यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्थात्मन्यथो मयि
ໂອ ບຸດແຫ່ງປານດຸ, ເມື່ອເຈົ້າຮູ້ສິ່ງນີ້ແລ້ວ ເຈົ້າຈະບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມຫຼົງອີກຕໍ່ໄປ. ດ້ວຍປັນຍານີ້ ເຈົ້າຈະເຫັນສັດທັງປວງໂດຍບໍ່ເຫຼືອ—ກ່ອນໃນອັດຕາຂອງເຈົ້າເອງ, ແລ້ວຈຶ່ງໃນເຮົາ.
Verse 36
अपि चेदसि पापेभ्य: सर्वेभ्य: पापकृत्तम: । सर्व ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं संतरिष्यसि
ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າເປັນຄົນບາບຫນັກທີ່ສຸດໃນບັນດາຄົນບາບທັງປວງ ເຈົ້າກໍຈະຂ້າມພົ້ນຄວາມຊົ່ວທັງມວນໄດ້ ໂດຍເຮືອແຫ່ງປັນຍາອັນສົມບູນແຕ່ຢ່າງດຽວ.
Verse 37
यथैधांसि समिद्धो<ग्निर्भस्मसात्कुरुतेडर्जुन । ज्ञानाग्नि: सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा
ໂອ ອາຣະຈຸນ, ເຫມືອນໄຟທີ່ລຸກໂຊນແຮງ ເຜົາໄມ້ໃຫ້ເປັນຂີ້ເທົ່າ, ສັນນັ້ນແຫຼະ ໄຟແຫ່ງປັນຍາ ເຜົາກຳທັງປວງໃຫ້ເປັນຂີ້ເທົ່າ.
Verse 38
न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत् स्वयं योगसंसिद्ध: कालेनात्मनि विन्दति
ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດບໍລິສຸດເທົ່າກັບປັນຍາ. ປັນຍານັ້ນ ເມື່ອເວລາສົມຄວນ ຜູ້ທີ່ສຳເລັດຜົນໃນໂຍຄະ ຈະພົບເຫັນມັນໃນອັດຕາຂອງຕົນເອງ.
Verse 39
श्रद्धावॉल्लभते ज्ञानं तत्पर: संयतेन्द्रिय: । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ມີສັດທາ ອຸທິດໃຈຕໍ່ຄໍາສອນນັ້ນ (ທັງການຮຽນແລະການປະຕິບັດ) ແລະຄວບຄຸມອິນຊີໄດ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບປັນຍາອັນແທ້. ເມື່ອໄດ້ປັນຍານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມສະຫງົບສູງສຸດໃນໄມ່ຊ້າ—ຄວາມສະຫງົບທີ່ສົມບູນດ້ວຍການຮູ້ແຈ້ງພຣະອົງສູງສຸດ.
Verse 40
अज्ञक्षाश्रद्धानक्ष संशयात्मा विनश्यति । नायं लोको<5स्ति न परो न सुखं संशयात्मन:
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: ຜູ້ບໍ່ຮູ້ ບໍ່ມີສັດທາ ແລະຖືກຄວາມສົງໄສຄອບງໍາ ຍ່ອມພິນາດ. ສໍາລັບຜູ້ທີ່ຈິດໃຈຖືກຄວາມສົງໄສຄອບງໍາ ບໍ່ມີຄວາມສໍາເລັດໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີຄຸນຄ່າໃນໂລກໜ້າ—ແມ່ນແຕ່ຄວາມສຸກກໍບໍ່ມີ.
Verse 41
किंतु हे धनंजय! जिसने कर्मयोगकी विधिसे समस्त कर्मोंका परमात्मामें अर्पण कर दिया हैः और जिसने विवेकद्वारा समस्त संशयोंका नाश कर दिया है,* ऐसे वशमें किये हुए अन्तःकरणवाले पुरुषको कर्म नहीं बाँधतेः
ແຕ່ໂອ ທະນັນຊະຍະ! ຜູ້ທີ່ຕາມວິໄນແຫ່ງກັມມະໂຍຄະ ໄດ້ອຸທິດການກະທໍາທັງປວງແດ່ພຣະອາດຕະສູງສຸດ ແລະໄດ້ທໍາລາຍຄວາມສົງໄສທັງໝົດດ້ວຍປັນຍາອັນແຍກແຍະ—ຜູ້ນັ້ນຜູ້ຄວບຄຸມເຄື່ອງມືພາຍໃນໄດ້ ການກະທໍາບໍ່ອາດຜູກມັດເຂົາໄດ້.
Verse 42
तस्मादज्ञानसम्भूत॑ हृत्स्थं ज्ञानासिना55त्मन: । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्लोत्तिष्ठ भारत
ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ອາຈຸນ ຜູ້ສືບສາຍພຣະພາຣະຕະ! ຈົ່ງໃຊ້ດາບແຫ່ງປັນຍາອັນແຍກແຍະ ຕັດຂາດຄວາມສົງໄສຂອງເຈົ້າທີ່ເກີດຈາກອະວິຊາ ແລະສະຖິດຢູ່ໃນຫົວໃຈ. ຈົ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນກັມມະໂຍຄະແຫ່ງຄວາມເສມພາກ ແລະລຸກຂຶ້ນເພື່ອສົງຄາມ.
Verse 412
योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसंछिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनंजय
ອາຈຸນກ່າວວ່າ: ຜູ້ທີ່ວາງການກະທໍາທັງປວງໄວ້ໃນໂຍຄະ, ຜູ້ທີ່ຄວາມສົງໄສຖືກຕັດຂາດໂດຍປັນຍາອັນແທ້, ແລະເປັນຜູ້ຄອບຄອງຕົນເອງ—ການກະທໍາບໍ່ອາດຜູກມັດຜູ້ນັ້ນໄດ້, ໂອ ທະນັນຊະຍະ.
Frequently Asked Questions
The dilemma concerns feasibility and stability: Arjuna accepts the ideal of equanimous yoga but questions how an inherently restless mind can sustain it, and what ethical-spiritual status applies to an aspirant who strives sincerely yet does not reach completion.
Yoga is operationalized as disciplined attention and equanimity grounded in non-attachment: steady practice (abhyāsa) paired with dispassion (vairāgya), supported by moderation and repeated mental redirection, yields inner peace and a universalized vision of the self in all beings.
Rather than a formal phalaśruti formula, the chapter provides a doctrinal assurance: constructive spiritual effort is not nullified; even if practice is interrupted, the aspirant attains supportive conditions in subsequent life and progresses toward final attainment, with devotionally oriented yoga described as the highest integration.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.