Adhyaya 115
Bhīṣma’s Fall, the Arrow-bed (śara-talpa), and the Establishment of Guard
Upa-parva: Bhīṣma-śara-talpa (The Fall of Bhīṣma and the Arrow-bed Episode)
Dhṛtarāṣṭra, overwhelmed by the report of Bhīṣma’s incapacitation, interrogates Saṃjaya on how the Kuru forces persisted without their devakalka leader, emphasizing Bhīṣma’s prior invincibility and his hesitation to strike Draupadī’s brother (Drupada’s child, i.e., Śikhaṇḍin’s role as a constraint). Saṃjaya describes the late-afternoon collapse of Bhīṣma, the panicked and mournful reactions across both armies, and the temporary operational pause as formations withdraw. Combatants from both sides approach the fallen patriarch, who lies elevated on an arrow-bed without touching the ground, and offer salutations. Bhīṣma welcomes them and requests a suitable head-rest; he rejects soft cushions as unfitting for a warrior’s bed and instructs Arjuna (Phalguna) to provide an appropriate support. Arjuna fashions an arrow-pillow with three swift shafts, which Bhīṣma approves as consistent with kṣatriya standards. Bhīṣma then declares he will remain thus until an auspicious solar turn, requests a defensive trench and perimeter protection, and instructs cessation of hostilities in his vicinity. Physicians arrive but are dismissed with honor, as Bhīṣma asserts that treatment is not appropriate for his chosen dharmic condition. The chapter closes with the guarded withdrawal to camps and a brief exchange where Kṛṣṇa acknowledges the strategic significance of Bhīṣma’s fall and Yudhiṣṭhira attributes victory to Kṛṣṇa’s protection.
Chapter Arc: रणभूमि के ऊपर अपशकुनों की काली छाया उतरती है—दिशाओं में भयावह पक्षियों की चीखें, गिद्धों का नीचे उतरना, और अशान्त संकेत; निमित्तज्ञ द्रोण इन लक्षणों को देख अपने पुत्र अश्वत्थामा को बुलाते हैं। → द्रोण पाण्डव-सेना को रौंदते हुए आगे बढ़ते हैं, पर साथ ही सर्वत्र दिखते घोर निमित्त उन्हें आने वाले अनिष्ट की सूचना देते हैं। शंख-नाद (पाञ्चजन्य) और गाण्डीव की टंकार दोनों सेनाओं में उन्माद और भय का मिश्रित वातावरण रचते हैं। द्रोण पिता-हृदय और क्षत्रधर्म के बीच झूलते हुए अश्वत्थामा को कठोर आदेश देते हैं। → द्रोण अश्वत्थामा से कहते हैं—कौन पिता नहीं चाहेगा कि पुत्र दीर्घकाल तक जीवित रहे, पर क्षत्रधर्म को देखकर मैं तुम्हें युद्ध में नियुक्त करता हूँ; और साथ ही भीष्म के यम-वरुण तुल्य प्रचण्ड पराक्रम का उल्लेख कर रण की भीषणता को चरम पर पहुँचा देते हैं। → पुत्र को उपदेश/आदेश देकर द्रोण स्वयं महारण में उतरते हैं और धर्मराज युधिष्ठिर की ओर बढ़कर उसे युद्ध के लिए ललकारते/आक्रमण करते हैं। → द्रोण का युधिष्ठिर से सीधा संग्राम आरम्भ होने ही वाला है—धर्मराज इस प्रचण्ड आचार्य के सम्मुख कैसे टिकेंगे?
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठके ३ श्लोक मिलाकर कुल ६१ श्लोक हैं।] ऑपन--माज छा अि>-आकऋाज द्ादर्शाधिकशततमो< ध्याय: द्रोणाचार्यका अश्वत्थामाको अशुभ शकुनोंकी सूचना देते हुए उसे भीष्मकी रक्षाके लिये धृष्टद्युम्नसे युद्ध करनेका आदेश देना संजय उवाच अथ वीरो महेष्वासो मत्तवारणविक्रम: । समादाय महतच्चापं मत्तवारणवारणम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ວິລະຊົນຜູ້ເປັນນັກທະນູຍິ່ງໃຫຍ່ ຜູ້ພຸ້ນພາລຸກດຸດັນດັ່ງຊ້າງເມົາ, ໄດ້ຍົກຄັນທະນູອັນໃຫຍ່ຫຼວງຂຶ້ນ—ເປັນອາວຸດທີ່ສາມາດຂັດຂວາງໄດ້ແມ່ນແຕ່ຊ້າງທີ່ຄຸ້ມຄັ່ງ. ພາບນີ້ບອກເຖິງການຮວບຮວມຄວາມຕັ້ງໃຈຢ່າງຈົ່ງໃຈໃນສະໜາມຮົບ: ພະລັງກຳລັງຖືກຈັດຕຽມເພື່ອໜ້າທີ່ປົກປ້ອງຜູ້ນຳແລະຝ່າຍຂອງຕົນ, ໃນຂະນະທີ່ນ້ຳໜັກທາງທຳຂອງຄວາມຮຸນແຮງກຳລັງຈະເປີດເຜີຍ.
Verse 2
विधुन्वानो नरश्रेष्ठो द्रावयाणो वरूथिनीम् । पृतनां पाण्डवेयानां गाहमाना महाबल:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງມະນຸດ ຜູ້ມີພະລັງອັນຫຼວງ, ໄດ້ສັ່ນສະເທືອນແຖວທັບຂອງສັດຕູ ແລະຂັບໄລ່ກອງຮົບໃຫ້ແຕກຖອຍ, ພຸ້ນເຂົ້າໄປລຶກໃນກອງທັບຂອງພານດະວະ. ຂໍ້ຄຳນີ້ເນັ້ນພະລັງກະແສອັນດຸເດືອດຂອງນັກຮົບຜູ້ແຂງແກ່ງພຽງຄົນດຽວໃນສົງຄາມ—ທີ່ຄວາມກ້າຫານແລະແຮງກຳລັງສາມາດກະຈາຍຮູບຂະບວນ—ແລະພ້ອມກັນນັ້ນກໍເຕືອນຢ່າງອ້ອມໆວ່າ ຄວາມສະຫງ່າງາມນັ້ນຍັງດຳເນີນຢູ່ໃນລະບຽບທາງທຳ ແລະຊະຕາກຳອັນໃຫຍ່ທີ່ຄອບງຳສົງຄາມກຸຣຸກເສດຕະຣະ.
Verse 3
निमित्तानि निमित्तज्ञ: सर्वतो वीक्ष्य वीर्यवान् प्रतपन्तमनीकानि द्रोण: पुत्रमभाषत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ດໂຣນະ ຜູ້ກ້າຫານ ແລະ ຊໍານານໃນການອ່ານນິມິດ ໄດ້ສໍາຫຼວດເບິ່ງໝາຍສັນຍານທຸກທິດ. ເຫັນກອງທັບຈັດຮູບຂະບວນກໍາລັງລຸກໂຊນດ້ວຍໄຟແຫ່ງສົງຄາມ ຈຶ່ງໄດ້ເວົ້າກັບບຸດຂອງຕົນ.
Verse 4
संजय कहते हैं--राजन्! तदनन्तर महाधनुर्धर
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ດໂຣນາຈານ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ກ້າຫານດັ່ງຊ້າງຄຸ້ມຄັ່ງ ເປັນວິລະຊົນ ແລະ ຮູ້ທັນນິມິດດີຮ້າຍ ໄດ້ຖືຄັນທະນູໃຫຍ່ອັນສາມາດຫັກຫຼຸດຄວາມໄວຂອງຊ້າງຄຸ້ມຄັ່ງ ແລະ ດຶງມັນເພື່ອຂັບໄລ່ກອງທັບຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານໃຫ້ແຕກພ່າຍ. ເມື່ອເຂົ້າໄປໃນກອງທັບປານດະວະ ລາວເຫັນນິມິດຮ້າຍຮອບດ້ານ ແລະ ໄດ້ກ່າວກັບບຸດອັສວັດຖາມາວ່າ: ‘ລູກເອີຍ! ມື້ນີ້ແຫຼະ ທີ່ພາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ຈະພາກພຽນສຸດກໍາລັງ ໂດຍປາຖະໜາຈະສັງຫານ ພີສະມະ ໃນສະໜາມຮົບ’ ”.
Verse 5
उत्पतन्ति हि मे बाणा धनु: प्रस्फुरतीव च । योगमस्त्राणि गच्छन्ति क्रूरे मे वर्तते मति:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ແທ້ຈິງແລ້ວ ລູກທະນູຂອງຂ້າພະເຈົ້າຮາວກັບກະໂດດອອກມາເອງ ແລະ ຄັນທະນູກໍສັ່ນໄຫວດັ່ງມີຊີວິດ. ອາວຸດທັງຫຼາຍຮາວກັບເຂົ້າປະສານກັບຄັນທະນູໂດຍຕົນເອງ. ໃນໃຈຂ້າພະເຈົ້າເກີດຄວາມຕັ້ງໃຈອັນໂຫດຮ້າຍ—ແຮງຜັກໃຫ້ເຮັດການອັນທາລຸນ.”
Verse 6
दिक्ष्वशान्तानि घोराणि व्याहरन्ति मृगद्धिजा: । नीचैर्गुध्रा निलीयन्ते भारतानां चमूं प्रति,“सम्पूर्ण दिशाओंमें पशु और पक्षी अशान्तिपूर्ण भयंकर बोली बोल रहे हैं। गीध नीचे आकर कौरव-सेनामें छिप रहे हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ໃນທຸກທິດ ສັດປ່າແລະນົກທັງຫຼາຍ ຮ້ອງສຽງບໍ່ສະຫງົບ ແລະ ໜ້າສະພຶງກົວ. ນົກແຮ້ກໍບິນຕໍ່າໆ ແລະ ໄປຫຼົບຢູ່ທາງກອງທັບຂອງພວກພາຣະຕະ—ເປັນນິມິດອັນອຸບາດ.”
Verse 7
नष्टप्रभ इवादित्य: सर्वतो लोहिता दिश: । रसते व्यथते भूमि: कम्पतीव च सर्वश:,'सूर्यकी प्रभा मन्द-सी पड़ गयी है। सम्पूर्ण दिशाएँ लाल हो रही हैं। पृथिवी सब ओरसे कोलाहलपूर्ण, व्यथित और कम्पित-सी हो रही है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: “ດວງອາທິດຮາວກັບສູນເສຍລັດສະໝີ. ທຸກທິດທາງກໍກໍາລັງແດງຂຶ້ນ. ແຜ່ນດິນເຕັມໄປດ້ວຍສຽງຄໍາຮ້ອງກັບຄືນ ຮາວກັບທຸກທໍລະມານ ແລະ ສັ່ນໄຫວທົ່ວທຸກແຫ່ງ.”
Verse 8
कड्का गृश्रा बलाकाश्च व्याहरन्ति मुहुर्मुहुः । शिवाश्रवैवाशिवा घोरा वेदयन्त्यो महद् भयम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ນົກຍາງ, ນົກແຮ້ ແລະ ນົກກະທາ (crane) ຮ້ອງຊ້ຳໆ ຢູ່ເລື້ອຍໆ. ແລະ ໝາປ່າເພດແມ່ອັນນ່າຢ້ານ—ມີລາງຮ້າຍເປັນທຳມະຊາດ—ຫອນຮ້ອງຢ່າງນ່າສະພຶງ ດັ່ງປະກາດມະຫາພະຍັນຕະລາຍ, ຫັນໜ້າໄປຫາພຣະອາທິດ ແລະ ປາກຂອງມັນດູເຫມືອນລຸກໄຟ».
Verse 9
पपात महती चोल्का मध्येनादित्यमण्डलात् । सकबन्धश्न परिघो भानुमावृत्य तिष्ठतति,'सूर्यमण्डलके मध्यभागसे बड़ी-बड़ी उल्काएँ गिरी हैं। कबन्धयुक्त परिघ सूर्यको चारों ओरसे घेरकर स्थित है
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ອຸລະກາ (ດາວຕົກ) ອັນໃຫຍ່ຫຼວງຕົກລົງຈາກກາງວົງພຣະອາທິດ. ແລະ ວົງຮອບດັ່ງພຣິເວດ (halo) ທີ່ມີຮູບດັ່ງ “ກະບັນທະ” ຄືລຳຕົວບໍ່ມີຫົວ ຕັ້ງຢູ່ລ້ອມຮອບ ແລະ ບັງພຣະອາທິດ».
Verse 10
परिवेषस्तथा घोरश्रन्द्रभास्करयोरभूत् । वेदयानो भयं घोरें राज्ञां देहावकर्तनम्,“चन्द्रमा और सूर्यके चारों ओर भयंकर घेरा पड़ने लगा है, जो क्षत्रियोंके शरीरका विनाश करनेवाले घोर भयकी सूचना दे रहा है
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ວົງພຣິເວດອັນນ່າຢ້ານເກີດຂຶ້ນຮອບພຣະຈັນ ແລະ ພຣະອາທິດ, ບອກເຖິງຄວາມຢ້ານກົວອັນຮ້າຍແຮງ—ເປັນລາງວ່າກະສັດ ແລະ ນັກຮົບຈະຖືກຟັນລົງໃນສົງຄາມ».
Verse 11
देवतायतनस्थाश्ष् कौरवेन्द्रस्य देवता: । कम्पन्ते च हसन्ते च नृत्यन्ति च रुदन्ति च,“कौरवराज धुृतराष्ट्रके देवालयोंकी देवमूर्तियाँ हिलती, हँसती, नाचती तथा रोती जान पड़ती हैं
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນສະຖານບູຊາຂອງອົງປະມຸກແຫ່ງກຸຣຸ, ອົງເທວະຮູບທັງຫຼາຍດູເຫມືອນສັ່ນໄຫວ; ດູເຫມືອນຫົວເຮາະ, ເຕັ້ນລຳ, ແລະ ກະທັ້ງຮ້ອງໄຫ້».
Verse 12
अपसय् ग्रहाश्चक्रुरलक्ष्माणं दिवाकरम् | अवाक्शिराश्न भगवानुपातिष्ठत चन्द्रमा:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ດາວເຄາະທັງຫຼາຍເຄື່ອນວຽນຮອບພຣະອາທິດໄປທາງຊ້າຍ (ວາມາວັດ) ອັນເປັນລາງຮ້າຍ, ເຮັດໃຫ້ພຣະອາທິດຖືກໝາຍດ້ວຍອະລັກ. ແລະ ພຣະຈັນອັນຄວນເຄົາລົບກໍຂຶ້ນມາໂດຍປາຍຂອງຂອງເຂົາທັງສອງຫັນລົງລຸ່ມ—ເປັນລາງວ່າລະບຽບແຫ່ງທຳມະຖືກລົບກວນ ແລະ ການຂ້າຟັນທີ່ຈະມາເປັນເລື່ອງເຈັບປວດ ແລະ ບໍ່ເປັນມົງຄຸນ».
Verse 13
वपूंषि च नरेन्द्राणां विगताभानि लक्षये । धार्रराष्ट्रस्य सैन्येषु न च भ्राजन्ति दंशिता:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ຮ່າງກາຍຂອງບັນດາກະສັດໄດ້ສູນເສຍຄວາມສະຫວ່າງໄສ. ແລະໃນກອງທັບຂອງທຣະຕະຣາສະຕຣະ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ທີ່ຢືນສວມເກາະກໍບໍ່ສົ່ງປະກາຍ»។
Verse 14
सेनयोरुभयोश्षवापि असर अब यते महान् । पाञ्चजन्यस्य निर्घोषो च निःस्वन:,“दोनों ही सेनाओंमें चारों ओर पांचजन्य शंखका गम्भीर घोष और गाण्डीवधनुषकी टंकारथ्वनि सुनायी देती है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນກອງທັບທັງສອງຝ່າຍ ມີສຽງອື້ອຶງອັນໃຫຍ່ຫຼວງດັງຂຶ້ນທົ່ວໄປ—ສຽງກັງວານເລິກຂອງສັງຂ໌ “ປານຈະຈັນຍະ” ແລະສຽງຕຶງກັງວານຂອງຄັນທະນູ “ຄານດີວະ”»។
Verse 15
ध्रुवमास्थाय बीभत्सुरुत्तमास्त्राणि संयुगे | अपास्यान्यान् रणे योधानभ्येष्यति पितामहम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເຫັນຈະແນ່ນອນວ່າ ອາຣະຈຸນ ຈະຍຶດໝັ້ນໃນການພຶ່ງອາວຸດອັນຍອດຢ່າງໝັ້ນຄົງໃນກາງສົງຄາມ, ຂັບໄລ່ນັກຮົບອື່ນໆອອກຈາກສະໜາມ, ແລ້ວບຸກເຂົ້າໄປເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບປິຕາມະຫາ ບີສະມະ ໂດຍກົງ»។
Verse 16
हृष्यन्ति रोमकूपाणि सीदतीव च मे मन: । चिन्तयित्वा महाबाहो भीष्मार्जुनसमागमम्,“महाबाहो! भीष्म और अर्जुनके युद्धका विचार करके मेरे रोंगटे खड़े हो रहे हैं और मन शिथिल-सा होता जा रहा है
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ! ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າຄິດເຖິງການປະຈັນໜ້າໃນສົງຄາມລະຫວ່າງ ບີສະມະ ແລະ ອາຣະຈຸນ ຂົນຂ້າພະເຈົ້າລຸກຊັນ ແລະໃຈກໍຄ່ອຍໆຈົມລົງ ອ່ອນແຮງໄປ»។
Verse 17
तं॑ चेह निकृतिप्रज्ञं पाउ्चाल्यं पापचेतसम् । पुरस्कृत्य रणे पार्थो भीष्मस्यायोधनं गत:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນທີ່ນີ້ ປາຣະຖະ (ອາຣະຈຸນ) ໄດ້ນຳເອົາເຈົ້າຊາຍແຫ່ງປານຈາລະ ຜູ້ມີປັນຍາແຫ່ງກົນລະຍຸດ ແລະໃຈອັນມືດດຳ—ຊິຄັນດິນ—ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວເຂົ້າສູ່ການຮົບເພື່ອປະຈັນໜ້າກັບ ບີສະມະ»។
Verse 18
अब्रवीच्च पुरा भीष्मो नाहं हन्यां शिखण्डिनम् । स्त्री होषा विहिता धात्रा दैवाच्च स पुनः पुमान्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ພີສະມະເຄີຍປະກາດໄວ້ດົນແລ້ວວ່າ ‘ຂ້າຈະບໍ່ຟັນສິຂັນດິນ. ຜູ້ສ້າງໄດ້ກຳນົດໃຫ້ຜູ້ນີ້ເກີດເປັນຍິງ; ພາຍຫຼັງຈຶ່ງໂດຍວຽນວຽນແຫ່ງຊະຕາ ກາຍເປັນຊາຍ’»
Verse 19
अमड्ल्यध्वजश्नैव याज्ञसेनिर्महाबल: । न चामड्लिके तस्मिन् प्रहरेदापगासुत:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ບຸດຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງດຣຸປະດະ—ສິຂັນດິນ—ຖືທຸງທີ່ມີເຄື່ອງໝາຍອັນຖືກເຫັນວ່າອັບມົງຄຸນ. ດັ່ງນັ້ນ ພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຈະບໍ່ຟັນຜູ້ອັບມົງຄຸນນັ້ນ»
Verse 20
एतद् विचिन्तयानस्य प्रज्ञा सीदति मे भृशम् । अभ्युद्यतो रणे पार्थ: कुरुवृद्धमुपाद्रवत्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຂ້າພິຈາລະນາເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ ປັນຍາຂອງຂ້າກໍອ່ອນລົງຢ່າງຫນັກ. ມື້ນີ້ ພາຣຖະ—ອາຣຊຸນ—ໄດ້ຕຽມພ້ອມຄົບຖ້ວນໃນສະໜາມຮົບ ແລ້ວພຸ້ນເຂົ້າໃສ່ຜູ້ເຖົ້າແຫ່ງກຸຣຸ—ພີສະມະ»
Verse 21
युधिष्ठटिरस्य च क्रोधो भीष्मश्वार्जुनसज्भतः । मम चास्त्रसमारम्भ: प्रजानामशिवं ध्रुवम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຄວາມໂກດຂອງຢຸທິສຖິຣ, ການປະທະກັນຂອງພີສະມະກັບອາຣຊຸນ, ແລະການທີ່ຂ້າພ້ອມຈະເລີ່ມໃຊ້ອາວຸດຫຼາຍປະເພດ—ສາມປະການນີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍອັບມົງຄຸນ ທຳນາຍເຖິງໄພພິບັດແກ່ປະຊາຊົນແນ່ນອນ»
Verse 22
मनस्वी बलवाउुछूर: कृतास्त्रो लघुविक्रम: । दूरपाती दृढेषुश्व निमित्तज्ञश्न पाण्डव:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ອາຣຊຸນ ບຸດແຫ່ງປານດຸ ແຫ່ງພານດະວະ ເປັນຜູ້ມີໃຈສູງ ແລະໝັ້ນຄົງ, ແຂງແຮງ ແລະກ້າຫານ; ຝຶກຝົນແລະຊຳນານໃນການໃຊ້ອາວຸດ, ສະແດງວິລະກຳໄດ້ວ່ອງໄວ; ຍິງເປົ້າໄດ້ແຕ່ໄກ, ມີລູກສອນແຂງແກ່ນພ້ອມສັບພັນ, ແລະຮູ້ເທົ່າທັນນິມິດມົງຄຸນແລະອັບມົງຄຸນ»
Verse 23
अजेय: समरे चापि देवैरपि सवासवै: । बलवान बुद्धिमांश्वैव जितक्लेशो युधां वर:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແມ່ນແຕ່ເທວະທັງຫຼາຍ ພ້ອມທັງພຣະອິນທຣາ ກໍບໍ່ອາດຊະນະເຂົາໃນສົງຄາມໄດ້. ເຂົາແຂງແກ່ນ ມີປັນຍາ ຊະນະຄວາມທຸກຍາກ ແລະເປັນຍອດນັກຮົບໃນບັນດານັກຮົບທັງປວງ.
Verse 24
विजयी च रणे नित्यं भैरवास्त्रश्ष पाण्डव: । तस्य मार्ग परिहरन् द्रुतं गच्छ यतव्रत
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ອາຣຊຸນ ຜູ້ເປັນປານດະວະ ຊະນະຢູ່ໃນສົງຄາມເປັນນິດ ແລະອາວຸດຂອງເຂົານ່າຢ້ານຢ່າງແທ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ບຸດຜູ້ຮັກສາວຣະຕະອັນດີ ຈົ່ງຫຼີກທາງຂອງເຂົາ ແລະໄປໃຫ້ໄວ ເພື່ອປົກປ້ອງພຣະພີດສະມະ»។
Verse 25
पश्याद्यैतन्महाघोरे संयुगे वैशसं महत् | हेमचित्राणि शूराणां महान्ति च शुभानि च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງເຖີດ, ມື້ນີ້ໃນສົງຄາມອັນນ່າສະພຶງກົວນີ້ ການຂ້າຟັນອັນໃຫຍ່ຫຼວງກຳລັງເກີດຂຶ້ນ. ເກາະອັນງາມສະຫງ່າ ແລະໃຫຍ່ໂຕຂອງວິລະຊົນ ທີ່ປະດັບດ້ວຍຄຳ ກຳລັງຖືກທຳລາຍແຕກອອກ»។
Verse 26
कवचान्यवदीर्यन्ते शरै: संनतपर्वभि: । छिद्यन्ते च ध्वजाग्राणि तोमराश्न धनूंषि च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເກາະທັງຫຼາຍກຳລັງຖືກສະຫຼາຍອອກໂດຍລູກສອນທີ່ຂໍ້ຕໍ່ໂຄ້ງ; ແລະປາຍທຸງກຳລັງຖືກຕັດຂາດ—ທັງຫອກສັ້ນ ແລະຄັນທະນູກໍຖືກທຳໃຫ້ແຕກເປັນຊິ້ນໆ»។
Verse 27
प्रासाश्ष विमलास्तीक्ष्णा: शक््त्यश्ष॒ कनकोज्ज्वला: । वैजयन्त्यश्न नागानां संक्रुद्धेन किरीटिना
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ຫອກທີ່ສະຫວ່າງໄສ ແລະແຫຼມຄົມ, ຫອກສັ້ນທີ່ບໍລິສຸດແລະຄົມກ້າ—ສ່ອງປະກາຍດ້ວຍຄຳ—ພ້ອມທັງທຸງໄວຊະຍັນຕີທີ່ປັກຢູ່ເທິງຊ້າງ, ຖືກອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ ຜູ້ເກີດໂທສະ ຟັນຕັດແລະທຳລາຍໃຫ້ແຕກກະຈາຍ.
Verse 28
नायं संरक्षितुं काल: प्राणान् पुत्रोपजीविभि: । याहि स्वर्ग पुरस्कृत्य यशसे विजयाय च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ນີ້ບໍ່ແມ່ນເວລາສໍາລັບຜູ້ຊາຍທີ່ດໍາລົງຊີວິດໂດຍພຶ່ງພາລູກຊາຍ ຈະເກາະກຸ້ມການປົກປ້ອງຊີວິດຕົນ. ຈົ່ງໄປຫາພີສະມະ ໂດຍວາງສະຫວັນໄວ້ຂ້າງໜ້າ—ເພື່ອສະແຫວງຫາກຽດສັກສີ ແລະ ໄຊຊະນະ».
Verse 29
रथनागहयावर्ता महाघोरां सुदुर्गमाम् । रथेन संग्रामनदीं तरत्येष कपिध्वज:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ສົງຄາມນີ້ເປັນດັ່ງແມ່ນ້ໍາອັນນ່າສະພຶງກົວ ແລະ ຂ້າມຍາກຢ່າງຍິ່ງ; ລົດຮົບ, ຊ້າງ, ແລະ ມ້າ ແມ່ນວົງນ້ໍາວຽນຂອງມັນ. ແຕ່ກະພິທະວະຈະ—ອາຣະຈຸນ ຜູ້ມີທຸງຮູບລີງ—ກໍາລັງຂ້າມແມ່ນ້ໍາແຫ່ງສົງຄາມນັ້ນ ໂດຍໃຊ້ລົດຮົບເປັນເຮືອ».
Verse 30
ब्रह्मण्यता दमो दानं तपश्च चरितं महत् | इहैव दृश्यते पार्थे भ्राता यस्य धनंजय:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພຣາຫມັນ, ການຂົມໃຈຕົນ, ການໃຫ້ທານ, ຕະປະ, ແລະ ຈັນຍາບັນອັນສູງສົ່ງ ປາກົດຊັດໃນບຸດແຫ່ງປຣິທາ—ຜູ້ທີ່ມີອ້າຍນ້ອງເປັນ ທະນັນຈະຍະ (ອາຣະຈຸນ)».
Verse 31
भीमसेनश्व बलवान माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ । वासुदेवश्व वा्ष्णेयो यस्य नाथो व्यवस्थित:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ລາວມີພີມະເສນະຜູ້ແຂງແກ່ນ ແລະ ບຸດສອງຄົນຂອງມາດຣີ—ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ—ເປັນພີ່ນ້ອງປານດະວະ; ແລະ ວາສຸເທວ ຜູ້ເປັນວາຣະສ໌ເນຍ ຍືນຢູ່ຢ່າງໝັ້ນຄົງເປັນຜູ້ປົກປ້ອງຂອງລາວ. ໃນຢຸທິສຖິຣະເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເຫັນຊັດຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ພຣາຫມັນ, ການຂົມໃຈອິນຊີ, ການໃຫ້ທານ, ຕະປະ, ແລະ ຈັນຍາບັນອັນສູງສົ່ງ; ໂດຍຜົນແຫ່ງຄຸນທໍາເຫຼົ່ານີ້ ລາວຈຶ່ງມີພີ່ນ້ອງເຊັ່ນ ອາຣະຈຸນ, ພີມະຜູ້ກ້າແຂງ, ແລະ ນະກຸລ-ສະຫະເທວ; ແລະ ພຣະວາສຸເທວຢູ່ເຄີຍຂ້າງລາວເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ແລະ ຜູ້ຊ່ວຍເຫຼືອ».
Verse 32
तस्यैष मन्युप्रभवो धार्तराष्ट्रस्य दुर्मते: । तपोदग्धशरीरस्य कोपो दहति भारतीम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນຄວາມໂກດທີ່ເກີດຈາກຄວາມຂົ່ນເຄືອງໃນໃຈຂອງບຸດແຫ່ງທຣິຕະຣາສະຕຣະ ຜູ້ມີປັນຍາອັນມືດບອດ. ແມ່ນແທ້ວ່າຮ່າງກາຍຂອງລາວຮາວກັບຖືກເຜົາໂດຍຕະປະຂອງຕົນ, ແຕ່ຄວາມໂກດນັ້ນແຫຼະທີ່ເຜົາກອງທັບພາຣະຕະ—ເຜົາຝ່າຍຂອງຕົນໃນໄຟແຫ່ງຕັນຫາແລະອາລົມ».
Verse 33
एष संदृश्यते पार्थो वासुदेवव्यपाश्रय: । दारयन् सर्वसैन्यानि धार्तराष्ट्राणि सर्वश:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງເຖີດ—ປາຣຖະ (ອາຣຊຸນ) ປາກົດຕົວແລ້ວ ໂດຍອາໄສພຣະວາສຸເທວ. ລາວກໍາລັງຜ່າທະລຸກອງທັບທັງໝົດຂອງພວກທາຣຕະຣາສະຕຣະ ຈາກທຸກທິດ ແລະເຫັນວ່າກໍາລັງຮຸກຄືບມາທາງນີ້»។
Verse 34
एतदालोक्यते सैन्यं क्षोभ्यमाणं किरीटिना । महोर्मिनद्धं सुमहत् तिमिनेव महाजलम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອເຫັນເຊັ່ນນັ້ນ ກອງທັບກໍຣະວະຖືກເຫັນວ່າກໍາລັງວຸ້ນວາຍ ໂດຍອາຣຊຸນຜູ້ສວມມົງກຸດ—ດັ່ງນ້ໍາມະຫາສະມຸດອັນກວ້າງໃຫຍ່ ທີ່ມີຄື້ນໃຫຍ່ຫຼາຍ ຖືກປາຍັກຊື່ ‘ຕິມິ’ ກວນໃຫ້ປັ່ນປ່ວນ»។
Verse 35
हाहाकिलकिलाशब्दा: श्रूयन्ते च चमूमुखे । याहि पाञ्चालदायादमहं यास्ये युधिछ्िरम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ສຽງຮ້ອງ ‘ຮາ ຮາ!’ ແລະສຽງອື້ອອຶງອັນແຫຼມຄົມ ກໍາລັງດັງຂຶ້ນຢູ່ທີ່ແນວໜ້າຂອງກອງທັບ. ໄປເຖີດ ໂອ ທາຍາດແຫ່ງປານຈາລາ; ຂ້າຈະໄປຫາຢຸທິສຖິຣະ»។
Verse 36
'सेनाके प्रमुख भागमें हाहाकार और किलकिलाहटके शब्द सुनायी देते हैं। तुम द्रपदकुमार धृष्टद्युम्मका सामना करनेके लिये जाओ और मैं युधिष्ठिरपर चढ़ाई करूँगा ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຈາກສ່ວນໜ້າສຸດຂອງກອງທັບ ມີສຽງຮ້ອງຕົກໃຈ ແລະສຽງໂຮຮ້ອງສົງຄາມດັງຂຶ້ນ. ໄປເຖີດ ແລະເຂົ້າປະຈັນໜ້າກັບ ທຣິສຕະດຸມນະ ບຸດຂອງດຣຸປະດະ; ສ່ວນຂ້າຈະຮຸກກົດດັນໃສ່ຢຸທິສຖິຣະ. ເພາະການເຂົ້າໄປໃນຊ່ອງໃນຂອງຂະບວນຮົບຂອງກະສັດຜູ້ມີລັງສີອັນຫາທຽບນັ້ນ ຍາກຢິ່ງ—ດັ່ງເຂົ້າໄປໃນທ້ອງມະຫາສະມຸດ—ເນື່ອງຈາກຖືກລ້ອມຮອບທຸກທິດໂດຍນັກຮົບລົດສົງຄາມຊັ້ນສູງ»។
Verse 37
सात्यकिश्चाभिमन्युश्न धृष्टद्युम्नवृकोदरौ । पर्यरक्षन्त राजानं यमौ च मनुजेश्वरम्,'सात्यकि, अभिमन्यु, धृष्टद्युम्न, भीमसेन और नकुल, सहदेव नरेश्वर राजा युधिष्ठिरकी रक्षा कर रहे हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ສາຕະຍະກິ ແລະ ອະພິມັນຍຸ ພ້ອມດ້ວຍ ທຣິສຕະດຸມນະ ແລະ ວຣິໂກດະຣະ (ພີມ) ທັງຄູ່ແຝດ (ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ) ກໍາລັງພິທັກຮັກສາກະສັດ—ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າເຫນືອມະນຸດ.
Verse 38
उपेन्द्रसदूश: श्यामो महाशाल इवोद्गत: । एष गच्छत्यनीकाग्रे द्वितीय इव फाल्गुन:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເບິ່ງອະພິມັນຍູ—ຜິວຄ່ຳດັ່ງອຸເປນດຣະ (ພຣະວິສນຸ) ແລະສູງສົ່ງດັ່ງຕົ້ນສາລາໃຫຍ່. ລາວກ້າວນຳໜ້າສຸດໃນກອງຮົບ ດັ່ງອາຣຊຸນຄົນທີສອງ»។
Verse 39
उत्तमास्त्राणि चाधत्स्व गृहीत्वा च महद् धनु: । पार्षतं याहि राजानं युध्यस्व च वृकोदरम्,“तुम अपने उत्तम अस्त्रोंको धारण करो और विशाल धनुष लेकर ट्रुपदकुमार धृष्टद्युम्न तथा भीमसेनके साथ युद्ध करो
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຈົ່ງສວມອາວຸດຊັ້ນດີຂອງເຈົ້າ ແລະຖືຄັນທະນູໃຫຍ່. ໄປຫາບຸດຂອງພຣິສະຕະ—ກະສັດທຣິສຕະດຸມນະ—ແລ້ວປະລະກັບວຣຶໂກດະຣະ (ພີມ)»។
Verse 40
को हि नेच्छेत् प्रियं पुत्रं जीवन्तं शाश्वती: समा: । क्षत्रधर्म तु सम्प्रेक्ष्य ततस्त्वां नियुनज्म्यहम्
«ໃຜຈະບໍ່ປາຖະໜາໃຫ້ບຸດອັນເປັນທີ່ຮັກມີຊີວິດຢູ່ຍືນຍາວຕະຫຼອດການ? ແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາທຳຂອງນັກຮົບ (ກະສັດກະສັດຕຣິຍະ) ແລ້ວ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງມອບໝາຍເຈົ້າໃຫ້ເຮັດການນີ້»។
Verse 41
एष चातिरणे भीष्मो दहते वै महाचमूम् । युद्धेषु सदूशस्तात यमस्य वरुणस्य च,'तात! ये भीष्म रणक्षेत्रमें यमराज और वरुणके समान पराक्रम दिखाते हुए पाण्डवोंकी विशाल सेनाको अत्यन्त दग्ध कर रहे हैं!
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາກະສັດ, ບີສະມະໃນກາງສົງຄາມກຳລັງເຜົາຜານກອງທັບໃຫຍ່ຢ່າງແທ້ຈິງ. ໃນສົງຄາມ ພະລັງຂອງລາວດັ່ງຢະມະ ແລະວະຣຸນະ»។
Verse 112
(पुत्रं समनुशास्यैवं भारद्वाज: प्रतापवान् । महारणे महाराज धर्मराजमयोधयत् ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາກະສັດ, ເມື່ອໄດ້ສັ່ງສອນບຸດຂອງຕົນດັ່ງນີ້ແລ້ວ ບາຣະດວາຊະ (ດໂຣນະ) ຜູ້ກ້າຫານ ກໍເຂົ້າປະລະກັບທັມມະຣາຊະ (ຢຸທິສຖິຣະ) ໃນສົງຄາມໃຫຍ່ນັ້ນ»។
Frequently Asked Questions
The tension is between comfort-oriented care and dharma-coded warrior propriety: Bhīṣma rejects soft cushions as incongruent with a ‘vīra-śayyā’ and authorizes a support that matches the symbolic and normative standards of a kṣatriya’s battlefield end.
The episode conveys disciplined agency within dharma: Bhīṣma frames his condition as a chosen, normatively sanctioned endpoint for a warrior, thereby prioritizing vow-consistency and ethical self-governance over interventions that would contradict the narrative’s model of kṣatriya completion.
No explicit phalaśruti formula appears in this chapter; the meta-level framing is instead conveyed through narrative validation—Bhīṣma’s approval of Arjuna’s action as ‘anurūpa’ (fitting) and the broader implication that dharma-aligned conduct structures both honor and meaning in crisis.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.