Adhyaya 111
Adhyāya 111 (Book 6): Daśama-dina-saṃgrāma—Bhīṣma’s Counsel to Yudhiṣṭhira and the Śikhaṇḍin-Led Advance
Upa-parva: Daśama-dina-yuddha (Tenth-Day Engagement: Bhīṣma–Arjuna Confrontation and the Shikhaṇḍin Strategy)
Dhṛtarāṣṭra asks Saṃjaya to explain how Bhīṣma fought on the tenth day and how the Kauravas checked the Pandavas. Saṃjaya reports sustained attrition inflicted by Arjuna’s superior weapons and Bhīṣma’s continued capacity to cause extensive losses, creating public uncertainty when the two principal chariot-warriors face one another. The narration emphasizes the day’s intensity and the anonymity of many fallen warriors, underscoring war’s scale beyond named heroes. After ten days of exertion, Bhīṣma expresses weariness with embodied life and seeks his own death, stating a reluctance to kill opponents who stand openly before him; he approaches Yudhiṣṭhira and advises a concentrated effort to bring about his fall, placing Arjuna at the forefront along with the Pañcālas and Sṛñjayas. Yudhiṣṭhira and Dhṛṣṭadyumna then rally the forces, promising protection under Arjuna and Bhīma, and commit to a plan to defeat Bhīṣma by advancing with Śikhaṇḍin positioned ahead. The Kauravas, under Duryodhana’s direction, respond by deploying multiple allied kings and commanders—Drona and his son among them—to protect Bhīṣma and engage the Pandava spearhead. The chapter closes with a panoramic description of formations colliding, the soundscape of instruments and animals, dust-clouds and weapon-flash, and close-quarters clashes among chariots, cavalry, elephants, and infantry, presenting the engagement as system-wide and mutually escalatory.
Chapter Arc: सूर्योदय के साथ रणभेरियाँ, मृदंग और शंख एक साथ गूँज उठते हैं; पाण्डव-सेना शिखण्डी को अग्रभाग में रखकर युद्धभूमि की ओर बढ़ती है—आज का दिन निर्णायक संकेतों से भरा है। → युधिष्ठिर नकुल-सहदेव सहित सिंहनाद करता हुआ अग्रसर होता है; केकय-पंचक और धृष्टकेतु पीछे की रक्षा सँभालते हैं। उधर भीष्म अपने तीक्ष्ण नाराचों से पाण्डव, पाञ्चाल और सृंजयों पर बाण-वर्षा कर रण को उग्र बनाते हैं, और शिखण्डी का भीष्म के सम्मुख आना टकराव को अपरिहार्य कर देता है। → शिखण्डी भीष्म के सामने अडिग होकर ललकारता है—‘आप चाहें तो प्रहार करें या न करें, मैं जीवन-त्याग से पीछे नहीं हटूँगा; आज इस समर में आपका सामना निश्चित है।’ यह वचन-प्रहार और भीष्म की प्रतिज्ञा-छाया मिलकर अध्याय का शिखर बनते हैं। → भीष्म के बाणों से पाण्डव-पक्ष पर दबाव बढ़ता है; अनेक हाथी-घोड़े और योद्धा अस्त्र-वृष्टि में गिरते हैं। पाण्डव-वीर थकान और क्षोभ के बीच भीष्म की ओर दृष्टि टिकाए रहते हैं—रण का प्रवाह अभी भी भीष्म के पक्ष में झुकता दिखता है। → शिखण्डी के अग्रणी होने से भीष्म-वध की योजना का द्वार खुलता है, पर क्या भीष्म शिखण्डी पर शस्त्र उठाएँगे—और क्या इसी संकोच का लाभ लेकर पाण्डव निर्णायक प्रहार कर पाएँगे?
Shlokas
Verse 1
[दाक्षिणात्य अधिक पाठके ७ ६ “लोक मिलाकर कुल ११४ ६ “लोक हैं।] #<०3८६>> | ब । बी जम अष्टाधिकशततमोब<् ध्याय: दसवें दिन उभयपक्षकी सेनाका रणके लिये प्रस्थान तथा भीष्म और शिखण्डीका समागम 4 शिखण्डीको भीष्मका वध करनेके लिये करना धृतराष्ट उवाच कथं शिखण्डी गाड्रेयमभ्यवर्तत संयुगे । पाण्डवांक्ष कथं भीष्मस्तन्ममाचक्ष्व संजय
ທຣິຕະຣາສະຕຣະກ່າວວ່າ: «ສັນຊະຍະເອີຍ, ໃນກາງສົງຄາມ ຊິຄັນດີໄດ້ກ້າວເຂົ້າໄປປະຈັນໜ້າກັບພີສະມະ ບຸດແຫ່ງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ ຢ່າງໃດ? ແລະພີສະມະໄດ້ກົດດັນໂຈມຕີພວກປານດະວະຢ່າງໃດ? ຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ໝົດ»។
Verse 2
संजय उवाच ततस्ते पाण्डवा:ः सर्वे सूर्यस्योदयनं प्रति । ताड्यमानासु भेरीषु मृदड्भेष्वानकेषु च
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວພວກປານດະວະທັງໝົດ ຫັນໜ້າໄປທາງຕາເວັນຂຶ້ນ ແລະກ້າວໜ້າ; ໃນຂະນະທີ່ກອງກະຫຼອງສົງຄາມຖືກຕີດັງກັງວານ—ກະຫຼອງໃຫຍ່, ມຣິດັງກະ ແລະເຄື່ອງດົນຕີສົງຄາມອື່ນໆ ກ້ອງກັງວານ. ພາບນັ້ນເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງການເລີ່ມຕົ້ນການຮົບຢ່າງສົງ່າງາມ—ບໍ່ແມ່ນການທະເລາະສ່ວນຕົວ ແຕ່ເປັນການປະຈັນໜ້າຕາມລະບຽບ ທີ່ປະກາດໜ້າທີ່ແລະຄວາມແນ່ວແນ່ຜ່ານສຽງພິທີການແຫ່ງສົງຄາມ.
Verse 3
ध्मायत्सु दधिवर्णेषु जलजेषु समन्तत: । शिखण्डिनं पुरस्कृत्य निर्याता: पाण्डवा युधि
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອຕາເວັນຂຶ້ນ ເຄື່ອງດົນຕີສົງຄາມກ້ອງກັງວານ. ຫອຍສັງຂ໌ຂາວດັ່ງນົມສົ້ມ ຖືກເປົ່າດັງທົ່ວທຸກທິດ. ໂດຍວາງຊິຄັນດິນໄວ້ແນວໜ້າ, ພວກປານດະວະຈຶ່ງອອກຈາກຄ່າຍ ເພື່ອເຂົ້າສູ່ສົງຄາມ»។
Verse 4
कृत्वा व्यूहं महाराज सर्वशत्रुनिबर्हणम् । शिखण्डी सर्वसैन्यानामग्र आसीद् विशाम्पते,महाराज! प्रजानाथ! उस दिन शिखण्डी समस्त शत्रुओंका संहार करनेवाले व्यूहका निर्माण करके स्वयं सब सेनाके सामने खड़ा हुआ
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະມະຫາຣາຊາ, ຫຼັງຈາກຈັດຕັ້ງຂະບວນຮົບ (ວິວະ) ເພື່ອທຳລາຍສັດຕູທັງປວງແລ້ວ, ຊິຄັນດີໄດ້ຢືນຢູ່ແນວໜ້າສຸດຂອງກອງທັບທັງໝົດ, ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ.»
Verse 5
चक्ररक्षौ ततस्तस्य भीमसेनधनंजयौ । पृष्ठतो द्रौपदेयाश्व सौभद्रश्चैव वीर्यवान्
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ພີມເສນ ແລະ ທະນັນຊະຍະ (ອາຈຸນ) ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ປົກປ້ອງລໍ້ລົດສົງຄາມຂອງລາວ. ທາງດ້ານຫຼັງ ບຸດທັງຫ້າຂອງ ດຣົບະດີ ແລະ ບຸດຜູ້ກ້າຫານຂອງ ສຸພັດຣາ ຄື ອະພິມັນຍຸ ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ປົກປ້ອງທ້າຍຂະບວນ.
Verse 6
सात्यकिश्नेकितानश्न तेषां गोप्ता महारथ: । धृष्टद्युम्नस्तत: पश्चात् पञ्चालैरभिरक्षित:
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຊາຕະຍະກິ ແລະ ເຈກິຕານ ກໍຢູ່ກັບພວກເຂົາດ້ວຍ. ຖັດຈາກນັ້ນ ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ດຣິດສະຕະດຸມນະ ເດີນຢູ່ທາງຫຼັງ ໂດຍມີພວກປານຈາລະຄຸ້ມກັນ ແລະຈາກທ້າຍຂະບວນນັ້ນ ລາວໄດ້ປົກປ້ອງກອງທັບທັງໝົດ.
Verse 7
ततो युधिष्ठटिरो राजा यमाभ्यां सहित: प्रभु: । प्रययौँ सिंहनादेन नादयन् भरतर्षभ
ຕໍ່ມາ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າຜູ້ຄອງອໍານາດ ພ້ອມກັບບຸດທັງສອງຂອງຍະມະ (ນະກຸລ ແລະ ສະຫະເທວ) ໄດ້ອອກໄປສູ່ສົງຄາມ. ດ້ວຍສຽງຮ້ອງດັ່ງສິງ ລາວເຮັດໃຫ້ທິດທັງສີ່ກ້ອງກັງວານ.
Verse 8
विराटस्तु ततः पश्चात् स्वेन सैन्येन संवृतः । द्रुपदश्च महाबाहो ततः पश्चादुपाद्रवत्,उनके पीछे अपनी सेनाके साथ राजा विराट चलने लगे। महाबाहो! विराटके पीछे द्रपदने धावा किया
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພະຣາຊາ ວິຣາຕະ ໄດ້ກ້າວໄປຂ້າງໜ້າ ໂດຍມີກອງທັບຂອງຕົນລ້ອມຮອບ. ແລະຖັດຈາກວິຣາຕະ ໂອ ຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ (ທຣິຕະຣາດສະຕະ) ພະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ກໍພຸ້ນພະຍຸງເຂົ້າໄປຂ້າງໜ້າ.
Verse 9
केकया भ्रातर: पज्च धृष्टकेतुश्न वीर्यवान् | जघनं पालयामासु: पाण्डुसैन्यस्थ भारत,भारत! इसके बाद पाँचों भाई केकय तथा पराक्रमी धृष्टकेतु--ये पाण्डवसेनाके जघनभागकी रक्षा करने लगे
ສັນຊະຍາກ່າວວ່າ: ບັນດາພີ່ນ້ອງເກກະຍະທັງຫ້າ ພ້ອມກັບ ດຣິດສະຕະເກຕຸ ຜູ້ກ້າຫານ ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ປົກປ້ອງທ້າຍກອງທັບຂອງປານດະວະ, ໂອ ພາຣະຕະ.
Verse 10
एवं व्यूह्ू महासैन्यं पाण्डवास्तव वाहिनीम् | अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा जीवितमात्मन:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ດັ່ງນັ້ນ ພວກປານດະວະໄດ້ຈັດກອງທັບໃຫຍ່ຂອງຕົນເປັນຮູບຂະບວນຮົບ ແລະໃນກາງສົງຄາມ ໄດ້ລະທິ້ງຄວາມຫ່ວງຊີວິດຂອງຕົນ ພຸ້ນເຂົ້າໂຈມຕີກອງທັບຂອງພຣະອົງ.
Verse 11
तथैव कुरवो राजन् भीष्मं कृत्वा महारथम् | अग्रतः सर्वसैन्यानां प्रययु: पाण्डवान् प्रति,राजन्! इसी प्रकार कौरवोंने भी महारथी भीष्मको सब सेनाओंके आगे करके पाण्डवोंपर चढ़ाई की
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະມະຫາກະສັດ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ພວກກຸຣຸກໍໄດ້ນຳພີສະມະ—ນັກຮົບລົດສົງຄາມຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ໄວ້ທາງໜ້າສຸດຂອງກອງທັບທັງປວງ ແລ້ວຍົກທັບໄປຫາພວກປານດະວະ.
Verse 12
पुत्रैस्तव दुराधर्षो रक्षित: सुमहाबलै: । (प्रययौ पाण्डवानीकं भीष्म: शान्तनुनन्दन: ।) ततो द्रोणो महेष्वास: पुत्रश्चास्य महाबल:
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ພີສະມະ—ບຸດແຫ່ງສານຕະນຸ—ຜູ້ຍາກຈະຕ້ານທານ, ໄດ້ຮັບການຄຸ້ມກັນໂດຍບຸດທັງຫຼາຍຂອງພຣະອົງຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່, ແລ້ວເຄື່ອນໄປຫາກອງທັບປານດະວະ. ຕາມຫຼັງທ່ານນັ້ນ ມີໂດຣນະ ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ອັສວັດຖາມາ ບຸດຂອງລາວ ຜູ້ມີກຳລັງຫາທຽບຍາກ.
Verse 13
भगदत्तस्तत: पश्चाद् गजानीकेन संवृतः । कृपश्च कृतवर्मा च भगदत्तमनुव्रतो,इन दोनोंके पीछे हाथियोंकी विशाल सेनासे घिरे हुए राजा भगदत्त चले। कृपाचार्य और कृतवर्माने भगदत्तका अनुसरण किया
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ພຣະຣາຊາພະກະດັດຕະ ໄດ້ກ້າວອອກມາ ຖືກຫ້ອມລ້ອມໂດຍກອງຊ້າງອັນໃຫຍ່. ຕາມຫຼັງພະກະດັດຕະ ມີກຣິປະ ແລະ ກຣິຕະວັຣມາ ຜູ້ຈົ່ງຮັກພັກດີ ເຄື່ອນຕາມຢ່າງໃກ້ຊິດ.
Verse 14
काम्बोजराजो बलवांस्तत: पश्चात् सुदक्षिण: । मागधश्न जयत्सेन: सौबलश्न बृहदूबल:,तत्पश्चात् बलवान् काम्बोजराज सुदक्षिण, मगध-देशीय जयत्सेन तथा सुबलपुत्र बृहदूबल चले
ສັນຊະຍະໄດ້ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ມີສຸດັກຊິນະ ກະສັດແຫ່ງກຳໂບຊາຜູ້ມີພະລັງ; ແລະ ຈະຍັດເສນະ ແຫ່ງມະກະທະ; ພ້ອມດ້ວຍ ພຣິຫັດບະລະ ເຈົ້າຊາຍແຫ່ງສາວບະລະ.
Verse 15
तथैवान्ये महेष्वासा: सुशर्मप्रमुखा नृपा: । जघनं पालयामासुस्तव सैन्यस्य भारत,भारत! इसी प्रकार सुशर्मा आदि अन्य महाधनुर्धर राजाओंने आपकी सेनाके जघनभागकी रक्षाका कार्य सँभाला
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໃນທຳນອງດຽວກັນ ບັນດາກະສັດນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ອື່ນໆ ນຳໂດຍ ສຸຊັຣມາ ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ປົກປ້ອງທ້າຍກອງທັບຂອງທ່ານ, ໂອ ພາຣະຕະ»
Verse 16
दिवसे दिवसे प्राप्ते भीष्म: शान्तनवो युधि । आसुरानकरोद् व्यूहान् पैशाचानथ राक्षसान्,शान्तनुनन्दन भीष्म युद्धमें प्रतेदिन असुर, पिशाच तथा राक्षसव्यूहोंका निर्माण किया करते थे
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອແຕ່ລະວັນແຫ່ງສົງຄາມມາຮອດ ພີສະມະ ບຸດແຫ່ງ ສັນຕະນຸ ຈະຈັດກອງທັບເປັນຮູບຂະບວນຮົບໃໝ່ໆ—ບາງຄັ້ງຕາມແບບອະສຸຣະ, ບາງຄັ້ງຕາມແບບປິສາຈ, ແລະຕໍ່ມາຕາມແບບຣາກສະສະ—ເປັນຂະບວນທີ່ນ່າຢ້ານ ແລະຫນັກແນ່ນ ເພື່ອກົດຂີ່ສັດຕູ»
Verse 17
ततः प्रववृते युद्ध तव तेषां च भारत । अन्योन्यं निध्नतां राजन् यमराष्ट्रविवर्धनम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວແຕ່ນັ້ນ, ໂອ ພາຣະຕະ, ສົງຄາມໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນລະຫວ່າງກອງທັບຂອງທ່ານ ແລະຂອງພວກເຂົາ. ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນຟັນຟາດກັນໃຫ້ລົ້ມຕາຍ, ການຮົບນັ້ນກໍເປັນຜູ້ເພີ່ມພູນອານາເຂດຂອງຍະມະ—ເຮັດໃຫ້ອານາຈັກແຫ່ງຄວາມຕາຍຂະຫຍາຍອອກ»
Verse 18
अर्जुनप्रमुखा: पार्था: पुरस्कृत्य शिखण्डिनम् । भीष्म युद्धे3 भ्यवर्तन्त किरन्तो विविधाउछरान्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ມີອາຣຊຸນເປັນຫົວໜ້າ ບຸດແຫ່ງປຣິຖາ ໄດ້ນຳ ສິຂັນດິນ ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວບຸກເຂົ້າຫາ ພີສະມະ ໃນສົງຄາມ, ພ້ອມກັບສາດຝົນລູກທະນູຫຼາກຫຼາຍຊະນິດ»
Verse 19
तत्र भारत भीमेन ताडितास्तावका: शरै: | रुधिरौघपरिक्लिन्ना: परलोक॑ ययुस्तदा
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ທີ່ນັ້ນ, ໂອ ຜູ້ສືບສາຍພາຣະຕະ, ນັກຮົບກອຣະວະຖືກລູກທະນູຂອງ ພີມະ ຟັນຟາດຈົນລົ້ມ, ແລະຊຸ່ມໂຊກໄປດ້ວຍກະແສເລືອດ, ຈາກນັ້ນກໍໄດ້ໄປສູ່ໂລກໜ້າໃນເວລານັ້ນ»
Verse 20
भारत! वहाँ भीमसेनके द्वारा बाणोंसे ताड़ित हुए आपके सैनिक खूनसे लथपथ होकर परलोकगामी होने लगे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພາຣະຕະ! ທີ່ນັ້ນດ້ວຍ ທະຫານຂອງທ່ານຖືກລູກທະນູຂອງ ພີມະເສນ ຍິງຖືກ ຈົນເລືອດຊຸ່ມ ແລະເລີ່ມຈາກໄປສູ່ໂລກໜ້າ. ນະກຸລ, ສະຫະເທວ ແລະມະຫາຣະຖະ ສາຕະຍະກີ ໄດ້ພາກັນບຸກເຂົ້າກອງທັບຂອງທ່ານ ແລະກົດດັນມັນຢ່າງແຮງກ້າ.
Verse 21
ते वध्यमाना: समरे तावका भरतर्षभ | नाशवनुवन् वारयितुं पाण्डवानां महद् बलम्,भरतश्रेष्ठी] आपके सैनिक समरभूमिमें मारे जाने लगे। वे पाण्डवोंकी विशाल सेनाको रोक न सके
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພາຣະຕະ! ເມື່ອທະຫານຂອງທ່ານຖືກສັງຫານໃນສະໜາມຮົບ ພວກເຂົາກໍບໍ່ອາດຂັດຂວາງກຳລັງອັນມະຫາສານຂອງປານດະວະໄດ້.
Verse 22
ततस्तु तावकं सैन्यं वध्यमानं समन्ततः । सुसम्प्राप्तं दश दिश: काल्यमानं महारथै:,उन महारथी वीरोंद्वारा सब ओरसे मारी और खदेड़ी जाती हुई आपकी सेना सब दिशाओंमें भाग खड़ी हुई
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວກອງທັບຂອງທ່ານ ຖືກສັງຫານຈາກທຸກດ້ານ ຈົນວຸ່ນວາຍສັບສົນ; ຖືກມະຫາຣະຖະທັງຫຼາຍກົດດັນຢ່າງໜັກ ມັນແຕກກະຈາຍ ແລະຫນີໄປສູ່ທິດທັງສິບ.
Verse 23
त्रातारं नाध्यगच्छन्त तावका भरतर्षभ । वध्यमाना: शितैर्बाणै: पाण्डवै: सहसूंजयै:,भरतश्रेष्ठ! पाण्डवों और सूंजयोंके तीखे बाणोंसे घायल होनेवाले आपके सैनिकोंको कोई रक्षक नहीं मिलता था
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ກ້າໃນວົງພາຣະຕະ! ທະຫານຂອງທ່ານບໍ່ພົບຜູ້ຄຸ້ມຄອງເລີຍ ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົາຖືກລູກທະນູອັນແຫຼມຄົມຂອງປານດະວະ ພ້ອມດ້ວຍຊູນຈະຍະ ຍິງສັງຫານ.
Verse 24
धृतराष्ट्र रवाच पीड्यमानं बल दृष्ट््वा पार्थर्भीष्म: पराक्रमी । यदकार्षीद् रणे क्रुद्धस्तन्ममाचक्ष्व संजय
ທຣິຕະຣາສະຕຣະຖາມວ່າ: ສັນຊະຍະ! ເມື່ອພີດສະມະ ຜູ້ກ້າຫານ ເຫັນກອງທັບຂອງຂ້າຖືກລູກຊາຍຂອງກຸນຕີ (ປານດະວະ) ກົດດັນຢ່າງໜັກ ແລະໂກດໃນສົງຄາມ ລາວໄດ້ເຮັດຫຍັງ? ຈົ່ງບອກຂ້າເຖີດ.
Verse 25
कथं वा पाण्डवान् युद्धे प्रत्युद्यात: परंतप: । विनिधघ्नन् सोमकान् वीरस्तदाचक्ष्व ममानघ
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວວີລະບຸລຸດນັ້ນ—ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູ—ໄດ້ກ້າວອອກໄປປະຈັນໜ້າກັບພານດະວະໃນສົງຄາມແນວໃດ? ໃນຂະນະທີ່ລາວກຳລັງຟັນຟາດສົມະກະໃນທົ່ງຮົບ ຂໍໃຫ້ເຈົ້າ—ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ເລົ່າໃຫ້ຂ້ອຍຟັງວ່າ ໃນເວລານັ້ນລາວໄດ້ເປີດການຈູ່ໂຈມພານດະວະແນວໃດ»។
Verse 26
संजय उवाच आचक्षे ते महाराज यदकार्षीत् पिता तव । पीडिते तव पुत्रस्य सैन्ये पाण्डवसूंजयै:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາຊາ, ຂ້ອຍຈະເລົ່າໃຫ້ພຣະອົງຟັງເຖິງສິ່ງທີ່ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຄວນເຄົາລົບຂອງພຣະອົງ—ພີສະມະ—ໄດ້ກະທຳ ເມື່ອກອງທັບຂອງພຣະຣາຊະບຸດຖືກພານດະວະ ແລະ ສຣິນຈະຍະ ກົດດັນຢ່າງໜັກ»។
Verse 27
प्रहृष्मनस: शूरा: पाण्डवा: पाण्डुपूर्वज । अभ्यवर्तन्त निध्नन्तस्तव पुत्रस्य वाहिनीम्,पाण्डुके बड़े भैया! शूरवीर पाण्डव मनमें हर्ष और उत्साह भरकर आपके पुत्रकी सेनाका संहार करते हुए आगे बढ़े
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພີ່ໃຫຍ່ຂອງພານດຸ, ບັນດາພານດະວະຜູ້ກ້າຫານ ມີໃຈຮື້ນເຮີງແລະຮ້ອນແຮງ ໄດ້ກົດດັນຮຸກໜ້າ ພ້ອມທັງຟັນຟາດກອງທັບຂອງພຣະຣາຊະບຸດຂອງພຣະອົງ»។
Verse 28
त॑ विनाशं मनुष्येन्द्र नरवारणवाजिनाम् । नामृष्यत तदा भीष्म: सैन्यघातं रणे परै:
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມແຫ່ງມະນຸດ, ໃນເວລານັ້ນ ພີສະມະ ບໍ່ອາດອົດທົນຕໍ່ຄວາມພິນາດຂອງຄົນ, ຊ້າງ, ແລະມ້າ—ການຂ້າຟັນກອງທັບຂອງຕົນໃນທົ່ງຮົບໂດຍສັດຕູ—ໄດ້»។
Verse 29
स पाण्डवान् महेष्वास: पज्चालांश्चैव सूंजयान् । नाराचैर्वत्सदन्तैश्व शितैरञर्जलिकैस्तथा
ສັນຈະຍະ ກ່າວວ່າ: «ນັກທະນູຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ນັ້ນ ໄດ້ຈູ່ໂຈມພານດະວະ, ປານຈາລະ, ແລະ ສຣິນຈະຍະ ດ້ວຍລູກສອນອັນແຫຼມຄົມ—ບາງດອກເປັນນາຣາຈະຮູບດັ່ງແຂ້ວລູກງົວ, ແລະບາງດອກເປັນອັນຈະລິກະ—ຍິງຕໍ່ເນື່ອງບໍ່ຢຸດ»។
Verse 30
अभ्यवर्षत दुर्धर्षस्त्यक्त्वा जीवितमात्मन: । वे महाधनुर्धर दुर्धर्ष वीर भीष्म अपने जीवनका मोह छोड़कर पाण्डवों
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ພີສະມະ ຜູ້ບໍ່ອາດຖືກພິຊິດໄດ້ ໄດ້ປ່ອຍວາງຄວາມຍຶດຕິດໃນຊີວິດຂອງຕົນ ແລ້ວກໍ່ຫວ່ານຝົນລູກສອນອັນດຸຮ້າຍໃສ່ພວກປານດະວະ, ພານຈາລະ ແລະ ສຣິນຈະຍະ—ນາຣາຈະ, ວັດສະດັນຕະ, ອັນຈະລິກະ ແລະລູກສອນອື່ນໆ. ແລ້ວໂອ ພຣະຣາຊາ, ທ່ານໄດ້ຫັນການຈູ່ໂຈມໄປຫາມະຫາຣະຖີຜູ້ເດັ່ນທີ່ສຸດຫ້າຄົນໃນພວກປານດະວະ.
Verse 31
आत्तशस्त्रो रणे यत्नाद् वारयामास सायकै: । राजन! वे अस्त्र-शस्त्र लेकर पाण्डवपक्षके पाँच श्रेष्ठ महारथियोंका रफणक्षेत्रमें बाणोंद्वारा यत्नपूर्वक निवारण करने लगे ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພີສະມະໄດ້ຖືອາວຸດຂຶ້ນ ແລະໃນສະໜາມຮົບກໍ່ພະຍາຍາມຢ່າງສຸດກຳລັງເພື່ອຂັດຂວາງພວກເຂົາດ້ວຍຝົນລູກສອນ. ຖືກຂັບດັນໂດຍຄວາມກ້າຫານແລະຄວາມເຄືອງແຄ້ນ, ທ່ານໄດ້ຫວ່ານອາວຸດແລະອາສະຕຣາຫຼາກຫຼາຍເພື່ອກັ້ນຂວາງນັກຮົບເຫຼົ່ານັ້ນ.
Verse 32
रथिनो5पातयद् राजन् रथेभ्य: पुरुषर्षभ:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພີສະມະ ຜູ້ເປັນດັ່ງພະຍາຄົນ ໄດ້ຟັນລົງນັກຮົບລົດສົງຄາມຫຼາຍຄົນໃຫ້ຕົກຈາກລົດຂອງພວກເຂົາ. ໃນຄວາມຮຸນແຮງດຽວກັນນັ້ນ ທ່ານກໍ່ປັດນັກຂີ່ມ້າອອກຈາກຫຼັງມ້າ, ທຳໃຫ້ນັກຂີ່ຊ້າງ—ຜູ້ມີຊື່ສຽງໃນການພິຊິດສັດຕູ—ຕົກຈາກຊ້າງ, ແລະຍັງຟັນລົງທະຫານຍ່າງທີ່ເຂົ້າມາປະຈັນໜ້າອີກດ້ວຍ.
Verse 33
सादिनश्चाश्वपृछ्ठेभ्य: पादातांक्ष समागतान् | गजारोहान् गजेभ्यश्व॒ परेषां जयकारिण:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພີສະມະ ຜູ້ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນບັນດາຄົນ ໄດ້ຟັນລົງຫຼາຍຄົນ: ນັກຂີ່ມ້າຈາກຫຼັງມ້າ, ທະຫານຍ່າງທີ່ເຂົ້າມາໃກ້, ແລະນັກຂີ່ຊ້າງ—ຜູ້ເຄີຍຊະນະສັດຕູ—ຈາກຫຼັງຊ້າງຂອງພວກເຂົາ.
Verse 34
तमेक॑ समरे भीष्म त्वरमाणं महारथम् | पाण्डवा: समवर्तन्त वजहस्तमिवासुरा:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນສຶກນັ້ນ ເມື່ອເຫັນພີສະມະ—ມະຫາຣະຖີຜູ້ດຽວທີ່ພຸ່ງໄປຂ້າງໜ້າດ້ວຍຄວາມໄວ—ພວກປານດະວະທັງໝົດກໍ່ພາກັນກະໂຈມໃສ່ທ່ານ ດັ່ງອະສຸຣາເຄີຍຮຸກໂຈມອິນທຣະ ຜູ້ຖືວັດຊຣະ.
Verse 35
शक्राशनिसमस्पर्शान् विमुज्चन् निशिताउछरान् | दिक्ष्वदृश्यत सर्वासु घोरं संधारयन् वपु:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພຣະພີສະມະ ປ່ອຍລູກສອນຄົມກ້າ ທີ່ການສຳຜັດຮຸນແຮງດັ່ງວັດຊະຣະ (ສາຍຟ້າ) ຂອງພຣະອິນທຣາ; ທ່ານປາກົດໃນທຸກທິດ ດ້ວຍຮູບພາບນ່າຢ້ານກົວ.
Verse 36
मण्डली भूतमेवास्य नित्यं धनुरदृश्यत । संग्रामे युद्धायमानस्य शक्रचापोपमं महत्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສົງຄາມ ເມື່ອທ່ານຮົບພັນບໍ່ຢຸດ ຄັນທະນູຂອງທ່ານປາກົດເຫັນວ່າກຳລັງກວາດເປັນວົງມົນຢູ່ເລື້ອຍໆ—ໃຫຍ່ໂຕ ແລະສະຫວ່າງໄສ ດັ່ງສາຍຮຸ້ງຂອງພຣະອິນທຣາ.
Verse 37
संग्रामभूमिमें युद्ध करते हुए भीष्मका इन्द्रधनुषके समान विशाल धनुष सदा मण्डलाकार ही दिखायी देता था ।।
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ໃນສະໜາມຮົບ ແມ່ນແຕ່ໃນຂະນະທີ່ທ່ານຮົບພັນ ຄັນທະນູອັນໃຫຍ່ຂອງພຣະພີສະມະ—ໃຫຍ່ດັ່ງສາຍຮຸ້ງຂອງພຣະອິນທຣາ—ກໍປາກົດເຫັນເປັນວົງມົນຢູ່ເລື້ອຍ. ເມື່ອເຫັນວິລະກຳນັ້ນໃນການປະທະອາວຸດ ບຸດຂອງທ່ານ, ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມພິສົດສູງສຸດ ແລະພາກັນສັນລະເສີນ ແລະນົບນ້ອມ “ພິຕາມະຫະ” ຊ້ຳໆ.
Verse 38
पार्था विमनसो भूत्वा प्रैक्षन्त पितरं तव
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ບຸດຂອງພຣິຖາ ມີໃຈໝົດຫວັງ ແລະພາກັນເບິ່ງໄປຫາບິດາຂອງທ່ານຢູ່ເລື້ອຍໆ.
Verse 39
न चैनं॑ वारयामासुर्व्यात्ताननममिवान्तकम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: ພວກເຂົາບໍ່ອາດຂັດຂວາງພຣະພີສະມະໄດ້—ດັ່ງຄວາມຕາຍທີ່ອ້າປາກກວ້າງ. ແມ່ນແຕ່ເມື່ອວັນທີສິບມາຮອດ ພຣະພີສະມະກໍເລີ່ມເຜົາກອງລົດຮົບຂອງສິຂັນດີໃຫ້ເປັນຖ່ານຂີ້ເທົ່າ ດ້ວຍໄຟອັນລຸກໂຊນຂອງລູກສອນຄົມກ້າ ດັ່ງໄຟປ່າທີ່ກິນປ່າໄມ້.
Verse 40
दशमे5हनि सम्प्राप्ते रथानीकं शिखण्डिन: । अदहन्निशितैर्बाणै: कृष्णवर्त्मेव काननम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ເມື່ອວັນທີສິບມາຮອດ ພີສະມະໄດ້ຍິງຝົນລູກສອນຄົມກ້າ ເຜົາກອງລົດຮົບຂອງສິຄັນດີໃຫ້ມອດໄໝ້ ດັ່ງປ່າຖືກໄຟປ່າກິນໝົດ.
Verse 41
त॑ं शिखण्डी त्रिभिबाणिरभ्यविध्यत् स्तनान्तरे । आशीविषमिव क्रुद्धं कालसृष्टमिवान्तकम्
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ແລ້ວສິຄັນດີຍິງລູກສອນສາມດອກ ປັກໃສ່ກາງອົກຂອງພີສະມະ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພີສະມະດູເໝືອນງູພິດທີ່ໂກດກຽວ ແລະເໝືອນຄວາມຕາຍທີ່ກາລະສົ່ງມາ.
Verse 42
स तेनातिभशं विद्ध: प्रेक्ष्य भीष्म: शिखण्डिनम् । अनिच्छन्निव संक्रुद्ध: प्रहसन्निदमब्रवीत्
ຖືກທຳຮ້າຍຢ່າງໜັກ ພີສະມະເບິ່ງໄປຫາສິຄັນດີ. ດັ່ງຄົນບໍ່ຢາກແຕ່ກໍຖືກບັງຄັບ ທ່ານໂກດກ້າຢ່າງແຮງ ແຕ່ກໍຍິ້ມຢ່າງເຢັນຊາ ແລ້ວເວົ້າຄຳນີ້.
Verse 43
काममभ्यस वा मा वा न त्वां योत्स्ये कथंचन । यैव हि त्वं कृता धात्रा सैव हि त्वं शिखण्डिनी
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າຈະຕີຕາມໃຈກໍໄດ້ ຫຼືຈະບໍ່ຕີກໍໄດ້; ຂ້ອຍຈະບໍ່ຮົບກັບເຈົ້າເລີຍ. ເພາະຮູບທີ່ຜູ້ສ້າງໄດ້ປັ້ນເຈົ້າມາ—ເຈົ້ານັ້ນແຫຼະແມ່ນ ສິຄັນດີນີ».
Verse 44
तस्य तद् वचन श्रुत्वा शिखण्डी क्रो धमूर्च्छित: । उवाचैनं तथा भीष्मं सृक्किणी परिसंलिहन्
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນ ສິຄັນດີຮາວກັບຈະໝົດສະຕິເພາະຄວາມໂກດ. ລາວເລຍລິ້ນທີ່ມຸມປາກ ແລ້ວເວົ້າກັບພີສະມະດັ່ງນີ້—
Verse 45
जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रियाणां क्षयंकर । मया श्रुतं च ते युद्धं जामदग्न्येन वै सह
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຈັກທ່ານ, ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງກ້າ—ໂອ ພີດສະມະ, ຜູ້ນຳຄວາມພິນາດມາແກ່ກະສັດຕຣິຍະ. ຂ້າພະເຈົ້າຍັງໄດ້ຍິນເຖິງສົງຄາມຂອງທ່ານ ທີ່ໄດ້ຮົບກັບບຸດຂອງຊາມະດັກນີ ຄື ພາຣະຊຸຣາມະ»។
Verse 46
दिव्यश्व ते प्रभावो5यं मया च बहुश: श्रुतः । जानन्नपि प्रभावं ते योत्स्येड्द्याहं त्वया सह,“आपका यह दिव्य प्रभाव बहुत बार मेरे सुननेमें आया है। आपके उस प्रभावको जानकर भी मैं आज आपके साथ युद्ध करूँगा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ນີ້ແມ່ນອຳນາດອັນເທວະດາ ແລະພິເສດຂອງທ່ານ; ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ຍິນມາຫຼາຍເທື່ອ. ແຕ່ເຖິງຈະຮູ້ອຳນາດຂອງທ່ານ ຂ້າພະເຈົ້າກໍຈະຮົບກັບທ່ານໃນມື້ນີ້»។
Verse 47
पाण्डवानां प्रियं कुर्वन्नात्मनश्न नरोत्तम | अद्य त्वां योधयिष्यामि रणे पुरुषसत्तम,“नरश्रेष्ठ) पुरुषप्रवर! आज पाण्डवोंका और अपना भी प्रिय करनेके लिये रणक्षेत्रमें खूब डटकर आपका सामना करूँगा
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດ, ໂອ ຜູ້ເປັນເລີດໃນນັກຮົບ! ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ພານດະວະ ແລະແກ່ຕົນຂ້າພະເຈົ້າເອງ, ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຂົ້າປະຈັນໜ້າທ່ານໃນສະໜາມຮົບ»។
Verse 48
ध्रुवं च त्वां हनिष्यामि शपे सत्येन तेडग्रत: । एतच्छुत्वा च मद्वाक््यं यत् कृत्यं तत् समाचर
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ແນ່ນອນຂ້າພະເຈົ້າຈະສັງຫານທ່ານ—ຕໍ່ໜ້າທ່ານນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າສາບານດ້ວຍສັດຈະເອງ. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ ຈົ່ງເຮັດສິ່ງໃດທີ່ທ່ານເຫັນວ່າຈຳເປັນຕ້ອງເຮັດ»។
Verse 49
काममभ्यस वा मा वा न मे जीवन प्रमोक्ष्यसे । सुदृष्ट: क्रियतां भीष्म लोको5यं समितिंजय
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຈະຟັນຂ້າພະເຈົ້າຕາມໃຈທ່ານ ຫຼືຈະບໍ່ຟັນກໍໄດ້; ແຕ່ມື້ນີ້ທ່ານຈະບໍ່ອາດຫຼຸດພົ້ນຈາກມືຂ້າພະເຈົ້າໄປໄດ້ດ້ວຍຊີວິດ. ຈົ່ງເບິ່ງໂລກນີ້ໃຫ້ຊັດເຈນ, ໂອ ພີດສະມະ, ຜູ້ຊະນະໃນສົງຄາມ!»
Verse 50
संजय उवाच एवमुक्क्त्वा ततो भीष्म॑ पञठ्चभिनर्नतपर्वभि: । अविध्यत रणे भीष्म प्रणुन्नं वाक्यसायकै:
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ! ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ສິຂັນດິນກໍໄດ້ຍິງພີດສະມະໃນສະໜາມຮົບ ດ້ວຍລູກສອນຫ້າດອກທີ່ຂໍ້ຕໍ່ງໍ້ງໍ. ພີດສະມະຜູ້ນັ້ນ—ຜູ້ຖືກຄຳເວົ້າດັ່ງລູກສອນບີບຄັ້ນແລະເຈັບປວດຢູ່ແລ້ວ—ບັດນີ້ກໍຖືກບາດເຈັບດ້ວຍລູກສອນຈິງໃນການຮົບ».
Verse 51
तस्य तद् वचन श्रुत्वा सव्यसाची महारथ: । कालो<यमिति संचिन्त्य शिखण्डिनमचोदयत्,उसके उस कथनको सुनकर महारथी सव्यसाची अर्जुनने यह सोचकर कि यही इसके उत्साह बढ़ानेका अवसर है, शिखण्डीसे इस प्रकार कहा--
ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນັ້ນ ອາຈຸນ ມະຫາລົດທະຫານ ຜູ້ໄດ້ນາມວ່າ ສະວະຍະສາຈີ ກໍຄິດວ່າ «ເວລານີ້ແຫຼະ» ແລ້ວຈຶ່ງກະຕຸ້ນສິຂັນດິນໃຫ້ຮຸກໜ້າ.
Verse 52
अहं त्वामनुयास्यामि परान् विद्रावय5शरै: । अभिद्रव सुसंरब्धो भीष्म॑ भीमपराक्रमम्,“वीर! मैं बाणोंद्वारा शत्रुओंकोी भगाता हुआ सदा तुम्हारा साथ दूँगा। अत: तुम भयंकर पराक्रमी भीष्मपर रोषपूर्वक आक्रमण करो
«ວິລະຊົນ! ຂ້ອຍຈະຕາມເຈົ້າໄປໃກ້ໆ ແລະຈະໃຊ້ລູກສອນຂອງຂ້ອຍຂັບໄລ່ແຖວສັດຕູໃຫ້ແຕກພ່າຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງຮຸກໜ້າດ້ວຍໃຈຮ້ອນແຮງ ເຂົ້າໃສ່ພີດສະມະ ຜູ້ມີພະລັງນ່າຢ້ານ».
Verse 53
नहि ते संयुगे पीडां शक्त: कर्तु महाबल: । तस्मादद्य महाबाहो यत्नाद् भीष्ममभिद्रव
«ນັກຮົບຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍນັ້ນ ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ເຈົ້າເຈັບປວດໃນສົງຄາມໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງແຮງ, ມື້ນີ້ຈົ່ງພາກພຽນແລະຮຸກເຂົ້າໃສ່ພີດສະມະ.»
Verse 54
भीष्मजीका शिखण्डीसे युद्ध न करनेकी इच्छा प्रकट करना “महाबाहो! युद्धमें महाबली भीष्म तुम्हें पीड़ा नहीं दे सकते, इसलिये आज यत्नपूर्वक इनके ऊपर धावा करो ।।
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີແຂນແຂງແຮງ! ໃນສົງຄາມ ພີດສະມະຜູ້ມີພະລັງຍິ່ງໃຫຍ່ ບໍ່ອາດເຮັດໃຫ້ເຈົ້າເຈັບປວດໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ມື້ນີ້ຈົ່ງຮຸກເຂົ້າໃສ່ລາວດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ. ຖ້າເຈົ້າຖອນອອກຈາກສະໜາມຮົບໂດຍບໍ່ໄດ້ສັງຫານພີດສະມະ, ໂອ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ເຈົ້າ—ພ້ອມກັບຂ້ອຍ—ຈະກາຍເປັນທີ່ເຢາະເຍີ້ຍໃນໂລກນີ້».
Verse 55
नावहास्या यथा वीर भवेम परमाहवे । तथा कुरु रणे यत्नं साधयस्व पितामहम्,“वीर! इस महायुद्धमें जैसे भी हमलोग हँसीके पात्र न बनें, वैसा प्रयत्न करो। रणक्षेत्रमें पितामह भीष्मको अवश्य मार डालो
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ວິລະຊົນ! ໃນສົງຄາມອັນສູງສຸດນີ້ ຈົ່ງກະທຳໃຫ້ເປັນໄປໃນທາງທີ່ພວກເຮົາຈະບໍ່ກາຍເປັນເລື່ອງເຢາະເຍີ້ຍ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງພາກພຽນໃນສະໜາມຮົບ ແລະ ຈົ່ງໂຄ່ນລົງປິຕາມະຫະ (ພີສະມະ)».
Verse 56
अहं ते रक्षणं युद्धे करिष्यामि महाबल । वारयन् रथिन: सर्वान् साधयस्व पितामहम्,“महाबली वीर! इस युद्धमें मैं सब रथियोंको रोककर सदा तुम्हारी रक्षा करता रहूँगा। तुम पितामहको मारनेका कार्य सिद्ध कर लो
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່! ໃນສົງຄາມນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຄຸ້ມຄອງປົກປ້ອງເຈົ້າ ໂດຍກັ້ນຂວາງນັກຮົບລົດສົງຄາມທັງປວງ. ເຈົ້າຈົ່ງສຳເລັດພາລະກິດຕໍ່ປິຕາມະຫະ (ພີສະມະ) ໃຫ້ຈົບສິ້ນ».
Verse 57
द्रोणं च द्रोणपुत्रं च कृपं चाथ सुयोधनम् । चित्रसेनं विकर्ण च सैन्धवं च जयद्रथम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «(ເຂົາໄດ້ເຫັນ) ໂດຣະນະ, ບຸດຂອງໂດຣະນະ, ແລະ ກຣິປະ; ພ້ອມທັງ ສຸໂຍທະນະ; ອີກທັງ ຈິດຣະເສນະ ແລະ ວິກັນນະ; ແລະ ຈະຍະດຣະຖະ ເຈົ້າແຫ່ງສິນທຸ».
Verse 58
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ काम्बोजं च सुदक्षिणम् । भगदत्तं तथा शूरं मागधं च महाबलम्
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «(ທີ່ນັ້ນມີ) ວິນດາ ແລະ ອະນຸວິນດາ ແຫ່ງອະວັນຕີ; ແລະ ສຸດັກຊິນະ ແຫ່ງກາມໂບຊ; ພ້ອມທັງ ພະກະດັດຕະ ຜູ້ກ້າຫານ; ແລະ ກະສັດແຫ່ງມາກະທະ ຜູ້ມີພະລັງອັນໃຫຍ່.»
Verse 59
सौमदत्तिं तथा शूरमार्ष्यशुद्धिं च राक्षसम् त्रिगर्तराजं च रणे सह सर्वैर्महारथै:
ສັນຊະຍະ ກ່າວວ່າ: «ແລະ (ຍັງມີ) ສໍມະດັດຕິ ຜູ້ກ້າຫານ; ແລະ ຣາກຊະສະ ອາຣຊະຍະຊຸດທິ; ແລະ ກະສັດແຫ່ງຕຣິກະຣຕະ—ທຸກຜູ້ຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ພ້ອມກັບມະຫາຣະຖີທັງຫຼາຍຂອງພວກເຂົາ.»
Verse 60
अहमावारयिष्यामि वेलेव मकरालयम् । “मैं द्रोणाचार्य
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ຂ້າຈະກັ້ນພວກເຂົາໄວ້—ເຫມືອນຝັ່ງທະເລທີ່ກັ້ນມະຫາສະໝຸດ ອັນເປັນຖິ່ນອາໄສຂອງມະກະຣາ ບໍ່ໃຫ້ລຸກລ້ຳຂຶ້ນມາ. ແມ່ນແຕ່ກອງກະວະຣະວະອັນມີພະລັງຫນັກ ທີ່ຮົບພ້ອມກັນທັງໝົດ ຂ້າກໍຈະຫ້າມໄວ້ໃນສະໜາມຮົບ. ທ່ານຈົ່ງສຳເລັດພາລະກິດກ່ຽວກັບປິຕາມະຫາ ພີສະມະ»។
Verse 108
इति श्रीमहाभारते भीष्मपर्वणि भीष्मवधपर्वणि भीष्मशिखण्डीसमागमे अष्टाधिकशततमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ໃນພາກບີສະມະ (Bhīṣma Parva) ໃນຕອນວ່າດ້ວຍການລົ້ມຂອງບີສະມະ ໃນເຫດການພົບພາກັນລະຫວ່າງ ບີສະມະ ແລະ ສິຂັນຑີ ບົດທີ 108 ກໍສິ້ນສຸດລົງເທົ່ານີ້.
Verse 316
निजघ्ने समरे क्रुद्धो हस्त्यश्व॑ चामितं बहु । उन्होंने बल और क्रोधसे चलाये हुए नाना प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंकी वर्षद्वारा समरांगणमें उन पाँचों महारथियोंको मार डाला और कुपित होकर असंख्य हाथी-घोड़ोंका भी संहार कर डाला
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: ໃນກາງສະໜາມຮົບ ດ້ວຍຄວາມໂກດເກຣີຍວ ລາວໄດ້ຟັນລົງຊ້າງແລະມ້າຈຳນວນຫຼາຍຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້. ດ້ວຍພະລັງແລະໂທສະ ລາວປ່ອຍຝົນອາວຸດນານາປະເພດ ຕັດລົງບັນດາວີຣະບຸລຸດຝ່າຍຕໍ່ຕ້ານ ແລະກອງກຳລັງຂອງພວກເຂົາ.
Verse 386
युध्यमानं रणे शूरं विप्रचित्तिमिवामरा: । उस समय कुन्तीके पुत्र खिन्नचित्त होकर रणक्षेत्रमें युद्ध करते हुए आपके ताऊ शूरवीर भीष्मकी ओर उसी प्रकार देखने लगे, जैसे देवता विप्रचित्ति नामक दानवको देखते हैं
ສັນຊະຍະກ່າວວ່າ: «ໃນສະໜາມຮົບ ໃນຂະນະທີ່ລາວກຳລັງຮົບ—ກ້າຫານ ແລະ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ—ລາວປານດັ່ງອະສຸຣະ ວິປຣະຈິຕຕິ ທີ່ປະຈັນໜ້າກັບເທວະ»។
Frequently Asked Questions
Bhīṣma frames a conflict between continued effectiveness in battle and ethical reluctance to kill worthy opponents who confront him directly; he seeks a death that resolves his vow-bound role without extending indiscriminate harm, prompting him to counsel the adversary on how to end his participation.
The chapter models how strategic decisions in high-stakes governance and conflict are negotiated through a blend of duty, constraint, and foresight: even decisive outcomes are pursued through recognized norms, and leadership includes acknowledging limits, fatigue, and the ethical costs of prolonged action.
No explicit phalaśruti appears in the provided passage; the meta-significance is implicit—this chapter functions as a narrative and ethical pivot that explains why Bhīṣma’s fall becomes both strategically necessary and narratively sanctioned within the war’s moral framework.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.