Adhyaya 53
Cavana’s Tests of Kuśika and the Queen (अध्याय ५३: च्यवन–कुशिक-परिक्षा)
Upa-parva: Dāna-Dharma and Vrata-Narratives (Cavana–Kuśika Episode)
Yudhiṣṭhira asks what Kuśika did after the sage vanished. Bhīṣma narrates that the king, ashamed and mentally shaken, returns home and finds Cavana resting there. The king and queen, astonished, attend the sage respectfully; Cavana requests oil massage and bathing arrangements, and they comply with costly, refined supplies. Cavana then dismisses these preparations and disappears again without eliciting anger or envy from the couple. Later, Cavana reappears, accepts offerings, and instructs Kuśika to prepare a fully equipped war-chariot; the king and queen are yoked to it and compelled to pull it slowly, while the king orders his attendants to give away wealth and valuables to passersby and Brahmins as requested. Despite wounds, hunger, and prolonged strain, the couple maintains composure. Observers remark on the ascetic’s power and the couple’s endurance. Satisfied, Cavana releases them, heals them by touch, grants a boon, and promises auspicious outcomes; the king returns home rejuvenated and radiant, while the sage establishes an extraordinary, jewel-like hermitage by his will.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म गौओं की महिमा के प्रसंग से एक प्राचीन वृत्तान्त छेड़ते हैं—नहुष और महर्षि च्यवन का संवाद, जिसमें करुणा और धर्म का असाधारण संगम होने वाला है। → महर्षि च्यवन, महान् व्रतधारी और सर्वभूतहितैषी, जलचरों तक को आश्रय देने वाले चन्द्रमा-सम शीतल स्वभाव से नदी-तट पर रहते हैं। उधर निषाद मछलियों के लिए विस्तृत, नव-सूत्रकृत जाल जल में डालते हैं; जलचर परस्पर संहृष्ट होकर उसमें फँसते जाते हैं। → जाल खींचे जाने पर मछलियाँ स्थल-संस्पर्श से त्रस्त होकर व्याकुल होने लगती हैं; उसी जाल के साथ महर्षि च्यवन भी नदी से बाहर आ जाते हैं। मुनि का निर्णायक वचन गूँजता है—वे जल में बसे इन मत्स्यों का साथ छोड़ने को तैयार नहीं: ‘मैं इन मछलियों के साथ ही प्राण-त्याग या प्राण-रक्षा करूँगा; इनके बिना नहीं रहूँगा।’ → मुनि के इस अद्भुत संकल्प से निषाद भय-कम्पित हो उठते हैं, विवर्ण मुख से जाकर राजा नहुष को समस्त घटना निवेदित करते हैं—अब राजधर्म की परीक्षा निकट है। → नहुष तक समाचार पहुँच चुका है; क्या वह मुनि और जलचरों के प्रति करुणा-धर्म निभाएगा, या राज्य-हित/आजीविका के तर्क से निषादों का पक्ष लेगा?
Shlokas
Verse 1
भीकम (2 अमान पज्चाशत्तमो<्ध्याय: गौओंकी महिमाके प्रसंगमें च्यवन मुनिके उपाख्यानका आरम्भ
ຢຸທິສຖິຣະ ກ່າວວ່າ: «ທ່ານປິຕາມະຫະ, ຄວາມຮັກໃຄ່ທີ່ເກີດຂຶ້ນແຕ່ພຽງເຫັນໜ້າຄົນໜຶ່ງ ເປັນແນວໃດ? ແລະຄວາມຮັກໃຄ່ທີ່ເຕີບໃຫຍ່ຈາກການຢູ່ຮ່ວມກັນ ເປັນແນວໃດ? ອີກທັງ ຄວາມເປັນມົງຄຸນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະ ຄຸນຄ່າອັນສັກສິດຂອງງົວທັງຫຼາຍ ແມ່ນຫຍັງ? ຂໍທ່ານຈົ່ງອະທິບາຍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງລະອຽດ».
Verse 2
भीष्म उवाच हन्त ते कथयिष्यामि पुरावृत्तं महाद्युते । नहुषस्य च संवादं महर्षेश््यवनस्य च
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ດີແລ້ວ, ໂອ ຜູ້ມີລິດເດດອັນຍິ່ງ! ຂ້າຈະເລົ່າເລື່ອງເກົ່າແກ່ໃຫ້ເຈົ້າຟັງ—ຄືການສົນທະນາລະຫວ່າງພະຣາຊາ ນະຫຸຊະ ແລະ ມະຫາຣິສິ ຈະຍະວະນະ. ດ້ວຍເລື່ອງເກົ່ານີ້ ການທີ່ຢູ່ຕໍ່ໜ້າຈະຖືກສ່ອງແຈ້ງຕາມທຳ»។
Verse 3
पुरा महर्षिक्ष्यवनो भार्गवों भरतर्षभ । उदवासकृतारम्भो बभूव स महाव्रत:,भरतश्रेष्ठ! पूर्वकालकी बात है, भृगुके पुत्र महर्षि च्यवनने महान् व्रतका आश्रय ले जलके भीतर रहना आरम्भ किया
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນການກ່ອນ, ໂອ ຜູ້ເປັນເສືອໃນວົງສາພາຣະຕະ! ມະຫາຣິສິ ຈະຍະວະນະ ແຫ່ງສາຍພັນພຣຶກຸ ໄດ້ຮັບຖືວຣະຕະອັນຍິ່ງ ແລະເລີ່ມປະພຶດຢູ່ໃນນ້ຳ»។
Verse 4
निहत्य मान क्रोध॑ च प्रहर्ष शोकमेव च । वर्षाणि द्वादश मुनिर्जलवासे धृतव्रत:,वे अभिमान, क्रोध, हर्ष और शोकका परित्याग करके दृढ़तापूर्वक व्रतका पालन करते हुए बारह वर्षो-तक जलके भीतर रहे
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລະລ້າງຄວາມຖືຕົນແລະຄວາມໂກດ, ແລະລະທິ້ງທັງຄວາມຍິນດີລົ້ນແລະຄວາມໂສກ, ມຸນີນັ້ນ—ຜູ້ໝັ້ນຄົງໃນວຣະຕະ—ໄດ້ຢູ່ໃນທີ່ພັກໃນນ້ຳຕະຫຼອດສິບສອງປີ ດ້ວຍຄວາມອົດກັ້ນອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ»។
Verse 5
आदधत् सर्वभूतेषु विश्रम्भं॑ परमं शुभम् | जलेचरेषु सर्वेषु शीतरश्मिरिव प्रभु:
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ມຸນີຜູ້ມີລິດເດດນັ້ນ ໄດ້ປູກຝັງຄວາມໄວ້ວາງໃຈອັນສູງສຸດ ແລະເປັນມົງຄຸນໃນສັດທັງປວງ; ແລະໃນບັນດາສັດນ້ຳທັງຫມົດ ທ່ານເປັນດັ່ງດວງຈັນທີ່ມີລຳແສງເຢັນ—ອ່ອນໂຍນ, ໜ້າເຊື່ອຖື, ແລະເກື້ອກູນ»។
Verse 6
स्थाणुभूत: शुचिर्भूत्वा दैवते भ्य: प्रणम्य च । गंगायमुनयोर्मध्ये जलं सम्प्रविवेश ह
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ຄັ້ງໜຶ່ງ, ຫຼັງຈາກຊຳລະກາຍໃຫ້ບໍລິສຸດ ແລະນ້ອມນົບແດ່ເທວະດາທັງຫຼາຍ, ທ່ານໄດ້ເຂົ້າໄປໃນນ້ຳທີ່ຈຸດບັນຈົບຂອງແມ່ນ້ຳຄັງຄາ ແລະ ຢະມຸນາ; ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທ່ານນັ່ງຢູ່ໃນນ້ຳ ນິ່ງດັ່ງທ່ອນໄມ້—ໝັ້ນຄົງໃນການຂົ່ມໃຈ ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ»។
Verse 7
गंगायमुनयोवेंगं सुभीम॑ं भीमनि:स्वनम् | प्रतिजग्राह शिरसा वातवेगसमं जवे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ກະແສນ້ຳຂອງຄົງຄາ ແລະ ຍະມຸນາ ນ່າຢ້ານຢ່າງຫຼວງ, ຄຳຮ້ອງຄຳຮືດດັງກ້ອງຢ່າງນ່າສະພຶງ. ແມ່ນແຕ່ກະແສນັ້ນໄວ ແລະ ທົນບໍ່ໄດ້ ດັ່ງກຳລັງລົມ, ນັກບວດຜູ້ນັ້ນກໍຮັບການກະແທກໃສ່ສີສະ ແລະ ອົດທົນໄວ້».
Verse 8
गंगा च यमुना चैव सरितश्न सरांसि च । प्रदक्षिणमृषिं चक्रुर्न चैनं पर्यपीडयन्,परंतु गंगा-यमुना आदि नदियाँ और सरोवर ऋषिकी केवल परिक्रमा करते थे, उन्हें वष्ट नहीं पहुँचाते थे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ແມ່ນແຕ່ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະ ຍະມຸນາ, ພ້ອມທັງລຳນ້ຳອື່ນໆ ແລະ ໜອງບຶງທັງຫຼາຍ, ພຽງແຕ່ວຽນຂວາຮອບນັກບວດນັ້ນດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ; ບໍ່ໄດ້ບີບຄັ້ນ ຫຼື ເຮັດອັນຕະລາຍໃຫ້ລາວແຕ່ຢ່າງໃດ.»
Verse 9
अन्तर्जलेषु सुष्वाप काष्ठ भूतो महामुनि: । ततश्रोर्ध्वस्थितो धीमानभवद् भरतर्षभ,भरतश्रेष्ठ! वे बुद्धिमान् महामुनि कभी पानीमें काठकी भाँति सो जाते और कभी उसके ऊपर खड़े हो जाते थे
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ນັກບວດໃຫຍ່ນັ້ນນອນຢູ່ໃນນ້ຳ ດັ່ງທ່ອນໄມ້; ແລ້ວຕໍ່ມາ, ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດໃນວົງພັນບາຣະຕະ, ຜູ້ມີປັນຍານັ້ນກໍລຸກຂຶ້ນ ແລະ ຢືນຢູ່ເທິງຜິວນ້ຳ.»
Verse 10
जलौकसां स सत्त्वानां बभूव प्रियदर्शन: । उपाजिघ्रन्त च तदा तस्योष्ठ॑ हृष्टमानसा:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຕໍ່ບັນດາສັດທີ່ອາໄສໃນນ້ຳ, ລາວເບິ່ງນ່າຊົມຍິ່ງ. ໃນເວລານັ້ນ ພວກມັນມີໃຈຍິນດີ ຈຶ່ງເຂົ້າມາໃກ້ ແລະ ເລີ່ມດົມຮິມຝີປາກຂອງລາວ.»
Verse 11
वे जलचर जीवोंके बड़े प्रिय हो गये थे। जल-जन्तु प्रसन्नचित्त होकर उनका ओठ सूँघा करते थे ।। तत्र तस्यासत: काल: समतीतो5भवन्महान् । ततः कदाचित् समये कसम्मिंश्वचिन्मत्स्यजीविन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ລາວກາຍເປັນຜູ້ທີ່ບັນດາສັດນ້ຳຮັກໃຄ່. ພວກສັດນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນມີໃຈຍິນດີ ແລະ ມັກດົມຮິມຝີປາກຂອງລາວ. ໃນທີ່ນັ້ນ ເມື່ອລາວພັກຢູ່ ເວລາອັນຍາວນານກໍຜ່ານໄປ. ແລ້ວຕໍ່ມາ ໃນຄາວໜຶ່ງ ຊາວຫາປາບາງຄົນກໍບັງເອີນມາຮອດທີ່ນັ້ນ.»
Verse 12
त॑ं देशं समुपाजग्मुर्जालहस्ता महाद्युते । निषादा बहवस्तत्र मत्स्योद्धरणनिश्चया:
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີສະຫງ່າງາມຍິ່ງ, ນິສາດາຫຼາຍຄົນ—ຜູ້ຊໍານານຖືຕາຂ່າຍໃນມື—ໄດ້ມາຮອດບ່ອນນັ້ນ ດ້ວຍໃຈແນ່ວ່າຈະຈັບແລະຂົນເອົາປາໄປ».
Verse 13
महातेजस्वी नरेश! इस तरह उन्हें पानीमें रहते बहुत दिन बीत गये। तदनन्तर एक समय मछलियोंसे जीविका चलानेवाले बहुत-से मल्लाह मछली पकड़नेका निश्चय करके जाल हाथमें लिये हुए उस स्थानपर आये ।।
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ກ້າແຂງ, ຫຼັງຈາກພວກເຂົາຢູ່ໃນນ້ໍາຫຼາຍມື້ ກໍມີເວລາໜຶ່ງທີ່ຊາວຫາປາຈໍານວນຫຼາຍ—ຜູ້ດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍປາ—ມາຮອດບ່ອນນັ້ນ ຖືຕາຂ່າຍໃນມື ແລະຕັ້ງໃຈແນ່ວ່າຈະຫວ່າງຕາຂ່າຍ. ພວກເຂົາເປັນຄົນຂະຫຍັນ, ແຂງແຮງ ແລະກ້າຫານ, ບໍ່ຖອຍຫຼັງຈາກການລົງນ້ໍາ; ດ້ວຍໃຈໝັ້ນຄົງໃນວຽກຕາຂ່າຍ ພວກເຂົາຈຶ່ງເຂົ້າໄປຫາບ່ອນນັ້ນ».
Verse 14
जालं॑ ते योजयामासुर्नि:शेषेण जनाधिप । मत्स्योदक॑ समासाद्य तदा भरतसत्तम,भरतवंशशिरोमणि नरेश! उस समय जहाँ मछलियाँ रहती थीं, उतने गहरे जलमें जाकर उन्होंने अपने जालको पूर्णरूपसे फैला दिया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ແລ້ວພວກເຂົາກໍກາງຕາຂ່າຍອອກຢ່າງໝົດຈົນ. ເມື່ອເຂົ້າເຖິງນ້ໍາເລິກທີ່ມີປາຢູ່ ພວກເຂົາກໍຫວ່າງມັນລົງໃນນ້ໍາຢ່າງເຕັມທີ—ໂອ ຜູ້ປະເສີດແຫ່ງພວກພາຣະຕະ».
Verse 15
ततस्ते बहुभियोंगै: कैवर्ता मत्स्यकाड्क्षिण: । गंगायमुनयोरवारि जालैरभ्यकिरंस्तत:,मछली प्राप्त करनेकी इच्छावाले केवटोंने बहुत-से उपाय करके गंगा-यमुनाके जलको जालोंसे आच्छादित कर दिया
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ແລ້ວຊາວຫາປາເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ປາຖະໜາຈັບປາ ໄດ້ໃຊ້ກົນລະຍຸດຫຼາຍຢ່າງ ແລະກາງຕາຂ່າຍກວ້າງໄກ ຈົນນ້ໍາແຫ່ງຄົງຄາ ແລະ ຢະມຸນາ ດູປານດັ່ງຖືກປົກຄຸມດ້ວຍຕາຂ່າຍ».
Verse 16
जाल सुविततं तेषां नवसूत्रकृतं तथा । विस्तारायामसम्पन्नं यत् तत्र सलिले$क्षिपन्
ພີສະມະກ່າວວ່າ: «ພວກເຂົາໄດ້ຫວ່າງລົງໃນນ້ໍາ ຕາຂ່າຍທີ່ກາງໄວ້ດີ ເຮັດໃໝ່ດ້ວຍເຊືອກໃໝ່ ພ້ອມທັງຄວາມກວ້າງແລະຄວາມຍາວ».
Verse 17
ततस्ते सुमहच्चैव बलवच्च सुवर्तितम् । अवतीर्य ततः सर्वे जालं चकृषिरे तदा
ພີດສະມະເວົ້າວ່າ: «ຕໍ່ມາ ພວກເຂົາໄດ້ຫຼຸດລົງເຄື່ອງມືທີ່ໃຫຍ່ຫຼາຍ ແຂງແຮງ ແລະຖັກທໍໄວ້ດີນັ້ນ; ແລ້ວທຸກຄົນກໍລົງໄປ ແລະໃນເວລານັ້ນກໍດຶງອວດຄອນເຂົ້າ»។
Verse 18
अभीतरूपा: संहृष्टा अन्योन्यवशवर्तिन: । बबन्धुस्तत्र मत्स्यांश्व तथान्यान् जलचारिण:
ພວກເຂົາພໍໃຈໃນຮູບຮ່າງອັນນ່າຊົມຂອງຕົນ ແລະມີຄວາມຮື້ນເຮືອງ; ຕ່າງກໍຢູ່ໃຕ້ອຳນາດກັນແລະກັນ. ທີ່ນັ້ນພວກເຂົາໄດ້ມັດຈັບປາທັງຫຼາຍ ແລະສັດນ້ຳອື່ນໆທີ່ເຄື່ອນໄຫວໃນນ້ຳດ້ວຍ.
Verse 19
उनका वह जाल नये सूतका बना हुआ और विशाल था तथा उसकी लंबाई-चौड़ाई भी बहुत थी एवं वह अच्छी तरहसे बनाया हुआ और मजबूत था। उसीको उन्होंने वहाँ जलपर बिछाया था। थोड़ी देर बाद वे सभी मल्लाह निडर होकर पानीमें उतर गये। वे सभी प्रसन्न और एक-दूसरेके अधीन रहनेवाले थे। उन सबने मिलकर जालको खींचना आरम्भ किया। उस जालमें उन्होंने मछलियोंके साथ ही दूसरे जल-जन्तुओंको भी बाँध लिया था ।। १६-- १८ || तथा मत्स्यै: परिवृतं च्यवनं भृगुनन्दनम् । आकर्षयन्महाराज जालेनाथ यदृच्छया
ພີດສະມະເວົ້າວ່າ: ໂອ ພະຣາຊາ, ເມື່ອພວກຊາວປະມົງດຶງອວດຄອນເຂົ້າ, ໂດຍບັງເອີນຕາມຊະຕາ, ພວກເຂົາກໍລາກຂຶ້ນມາດ້ວຍອວດຄອນນັ້ນ ມະຫາຣິສີ ຈະວະນະ—ບຸດຂອງພຣິກຸ—ຜູ້ຖືກປາລ້ອມຮອບ.
Verse 20
नदीशैवलदिग्धाडुं हरिश्मश्रुजटाधरम् । लग्नै: शड्खनखेैगत्रि क्रोडैश्वित्रिरिवार्पितम्
ພີດສະມະເວົ້າວ່າ: «ຮ່າງກາຍທັງໝົດຂອງທ່ານຖືກປ້າຍດ້ວຍຕະໄຄນ້ຳແລະຄວາມເຫນືອກເຫນືອຍຂອງແມ່ນ້ຳ. ໜວດ, ເຄรາ, ແລະຜົມຈະຕາຂອງທ່ານກາຍເປັນສີຂຽວ; ແຂນຂາຂອງທ່ານມີຮອຍຂີດຂ່ວນຈາກຫອຍແລະສັດນ້ຳອື່ນໆ ຈົນເບິ່ງເຫັນເປັນລາຍສີສັນຫຼາກຫຼາຍ—ຄືຂົນປ່າຂອງໝູປ່າທີ່ແປກປະຫຼາດ»។
Verse 21
तं जालेनोद्धृतं दृष्टवा ते तदा वेदपारगम् । सर्वे प्राजजलयो दाशा: शिरोभि: प्रापतन् भुवि,वेदोंके पारंगत उन विद्वान महर्षिको जालके साथ खिंचा देख सभी मल्लाह हाथ जोड़ मस्तक झुका पृथ्वीपर पड़ गये
ພີດສະມະເວົ້າວ່າ: ເມື່ອພວກເຂົາເຫັນພະຣິສີຜູ້ຮູ້ວິທະຍາເວດະ ຖືກດຶງຂຶ້ນມາດ້ວຍອວດຄອນ, ຊາວປະມົງທັງໝົດກໍພັບມືຂຶ້ນນົບນ້ອມ ແລະກົ້ມສີສະ ລົງກັບພື້ນດິນ.
Verse 22
परिखेदपरित्रासाज्जालस्यथाकर्षणेन च । मत्स्या बभूवुर्व्यापन्ना: स्थलसंस्पर्शनेन च
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກຄວາມເມື່ອຍລ້າຢ່າງໜັກ ແລະຄວາມຕົກໃຈຫວາດກົວທີ່ເກີດຈາກຕາຂ່າຍ, ທັງຈາກການລາກຕາຂ່າຍຂຶ້ນ ແລະຈາກການສຳຜັດກັບດິນແຫ້ງ, ປາຫຼາຍຕົວໄດ້ຕາຍ. ເມື່ອເຫັນການຂ້າລ້າງປາເຊັ່ນນັ້ນ ນັກບວດຜູ້ພິທີກໍເກີດຄວາມເມດຕາ ແລະຖອນຫາຍໃຈຍາວໆ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ».
Verse 23
स मुनिस्तत् तदा दृष्टवा मत्स्यानां कदनं कृतम् । बभूव कृपयाविष्टो नि:श्वसंश्व॒ पुन: पुन:
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ເມື່ອນັກບວດເຫັນວ່າປາທັງຫຼາຍຖືກຟັນລົງ ແລະຖືກທຳລາຍ ທ່ານກໍຖືກຄວາມເມດຕາຄອບງຳ ແລະຖອນຫາຍໃຈເລິກໆ ຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນຄວາມອ່ອນໄຫວທາງຈິດທຳຕໍ່ການເຮັດຮ້າຍທີ່ບໍ່ຈຳເປັນ ແລະການຕື່ນຂຶ້ນຂອງຄວາມກະລຸນາເມື່ອເຫັນທຸກຂ໌».
Verse 24
निषादा ऊचु. अज्ञानाद् यत् कृतं पापं प्रसाद तत्र नः कुरु । करवाम प्रियं कि ते तन्नो ब्रूहि महामुने
ນິສາດາກ່າວວ່າ: «ມະຫາມຸນີ! ບາບທີ່ພວກເຮົາເຮັດໄປໂດຍຄວາມບໍ່ຮູ້ ຂໍທ່ານໂປດອະໄພໃຫ້ ແລະຂໍໃຫ້ທ່ານເມດຕາພວກເຮົາ. ຂໍທ່ານບອກດ້ວຍວ່າ ພວກເຮົາຄວນເຮັດການໃດເພື່ອໃຫ້ເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງທ່ານ?»
Verse 25
इत्युक्तो मत्स्यमध्यस्थश्ष्यवनोवाक्यमत्रवीत् । यो मेडद्य परम: कामस्तं शृणुध्वं समाहिता:
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະລິສີຈະຍະວະນະ ຜູ້ນັ່ງຢູ່ກາງຝູງປາ ກ່າວວ່າ: «ພວກຊາວຫາປາເອີຍ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍໃຈທີ່ຕັ້ງມັ່ນ ສິ່ງທີ່ໃນຂະນະນີ້ເປັນຄວາມປາຖະໜາອັນໃຫຍ່ຫຼວງທີ່ສຸດຂອງຂ້າ».
Verse 26
प्राणोत्सर्ग विसर्ग वा मत्स्यैर्यास्याम्यहं सह । संवासान्नोत्सहे त्यक्तुं सलिलेडध्युषितानहम्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: «ຈະເປັນການສະຫຼະຊີວິດ ຫຼືການຮັກສາຊີວິດກໍຕາມ ຂ້າຈະຜ່ານມັນໄປພ້ອມກັບປາເຫຼົ່ານີ້. ພວກມັນເປັນເພື່ອນຮ່ວມຢູ່ຂອງຂ້າ; ຂ້າໄດ້ອາໄສຢູ່ກັບພວກມັນໃນນ້ຳມາດົນນານ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າບໍ່ອາດທິ້ງພວກມັນໄດ້».
Verse 27
जालके साथ नदीमेंसे निकाले गये महर्षि च्यवन इत्युक्तास्ते निषादास्तु सुभुशं॑ भयकम्पिता: । सर्वे विवर्णवदना नहुषाय न्यवेदयन्
ພີດສະມະກ່າວວ່າ: ເມື່ອພວກນິສາດຖືກບອກວ່າ ມະຫາລິສີຜູ້ຖືກດຶງຂຶ້ນຈາກແມ່ນ້ຳພ້ອມກັບອວດຕາຂ່າຍນັ້ນ ແທ້ຈິງແມ່ນ ລິສີຈະວະນ (Cyavana) ພວກເຂົາກໍຖືກຄວາມຢ້ານກົວອັນແຮງກ້າຄອບງຳ. ຕົວສັ່ນຢ່າງຫນັກ ໃບໜ້າຊີດເຊື່ອງ ແລະຮີບໄປຫາພະຣາຊານະຫຸຊາ ເພື່ອທູນລາຍງານເລື່ອງທັງໝົດ. ຕອນນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນນ້ຳໜັກແຫ່ງທຳມະໃນການເຮັດຮ້າຍຜູ້ບໍ່ມີຜິດ ແລະຄວາມຫວາດຫວັນທີ່ເກີດຂຶ້ນເມື່ອຮູ້ວ່າໄດ້ລ່ວງເກີນຕໍ່ຕະປະສີຜູ້ຄວນເຄົາລົບ.
Verse 50
इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि च्यवनोपाख्याने पज्चाशत्तमोडथध्याय:
ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 50 ຂອງຕອນ «ຈະວະນະອຸປາຄະຍານ» ໃນພາກ ດານະ-ທຳມະ ແຫ່ງ ອະນຸສາສະນະປະຣະວະ ຂອງ «ສຣີມະຫາພາຣະຕະ». (ເປັນຂໍ້ຄຳປິດບົດ)។
Frequently Asked Questions
Whether royal duty and ethical composure can be sustained when an authority figure imposes humiliating, costly, and physically punishing demands—testing the boundary between service and resentment.
Dharma is validated by inner steadiness: the chapter presents non-anger, non-envy, and disciplined giving as practices that convert trial into purification and social credibility, rather than as mere ideals.
A direct phalaśruti formula is not foregrounded; instead, the narrative itself supplies the result: restoration of youth and health, receipt of a boon, and the assurance of desired outcomes—framing ethical endurance as causally efficacious within the epic’s moral logic.