Adhyaya 54
Vyāsa’s Arrival at Janamejaya’s Sarpasatra; Commissioning of Vaiśaṃpāyana’s Recital (व्यासागमनम्)
Upa-parva: Sarpasatra-Ākhyāna (Frame Narrative at Janamejaya’s Serpent Sacrifice)
Sauti reports that, upon hearing of King Janamejaya’s consecration for the sarpasatra, the sage Kṛṣṇa Dvaipāyana Vyāsa arrives with disciples proficient in Veda and Vedāṅga. The chapter briefly profiles Vyāsa’s extraordinary birth and credentials—his rapid maturation, mastery of Vedic corpora with ancillary disciplines and itihāsa, and his role in extending Śaṃtanu’s line through the births of Dhṛtarāṣṭra, Pāṇḍu, and Vidura. Janamejaya, seated amid a large ritual assembly of officiants and regional rulers, rises to receive him, offers a golden seat, and performs formal hospitality (pādya, ācamanīya, arghya, and a cow) according to śāstric procedure. After mutual courtesies, Janamejaya petitions Vyāsa for a comprehensive explanation of how the division between Kurus and Pāṇḍavas arose and how the great, world-altering conflict unfolded. Vyāsa then instructs his seated disciple Vaiśaṃpāyana to narrate in full what he has learned, and Vaiśaṃpāyana begins the ancient itihāsa for the king, assembly, and kṣatriya audience, focusing on the rupture and the destruction of sovereignty that followed.
Chapter Arc: माता जरत्कारु आस्तीक को बुलाकर बताती हैं कि अब वही घड़ी आ पहुँची है जिसके लिए उसे जन्म दिया गया था—सर्पयज्ञ की ज्वाला में गिरते नागों को बचाने का समय। → आस्तीक कारण पूछता है; माता कद्रू के शाप, ब्रह्मा की ‘एवमस्तु’ स्वीकृति, और वासुकि-नागकुल पर मंडराते विनाश का वृत्तांत सुनाती है। आस्तीक पर पिता-वंश और मातृ-वंश—दोनों के ऋण का भार एक साथ उतर आता है। → आस्तीक वासुकि को आश्वासन देता है कि वह यज्ञाग्नि से उठे भय को नष्ट करेगा और शाप-बंधन से मुक्ति दिलाएगा; फिर वह यज्ञायतन में पहुँचकर जनमेजय, ऋत्विजों, सदस्यों और अग्नि की स्तुति करता हुआ निर्णायक हस्तक्षेप के लिए मंच तैयार करता है। → आस्तीक का आगमन और उसका विधिवत् प्रवेश-आचरण स्थापित हो जाता है—वह अब यज्ञ-सभा में मान्य अतिथि/ब्राह्मण के रूप में खड़ा है, जिससे उसकी वाणी को वरदान-रूप अधिकार मिल सके। → यज्ञ की धधकती प्रक्रिया के बीच आस्तीक कब और कैसे ‘वर’ माँगकर सर्पसत्र को रोकेगा—यही प्रश्न अगले प्रसंग पर छोड़ दिया जाता है।
Shlokas
Verse 1
अपन क्ात बछ। अर: 2 चतुष्पठ्चाशत्तमोड ध्याय: माताकी आज्ञासे मामाको सान्त्वना देकर आस्तीकका सर्पयज्ञमें जाना सौतिर्वाच तत आहूय पुत्र स्वं जरत्कारुर्भुजज्मा । वासुके्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत्
ເຊົານະກະ ຖາມ. ສູຕິ (ອຸກຣະສຣະວະ) ຕອບວ່າ: ຕໍ່ມາ ນາງນາກກັນຍາ ຈະຣັດກາຣຸ ຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງວາສຸກີ ພຣະຣາຊາແຫ່ງນາກ, ໄດ້ເອີ້ນລູກຊາຍຂອງນາງມາ ແລ້ວກ່າວດັ່ງນີ້—
Verse 2
अहं तव पितु: पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्तत: । काल: स चायं सम्प्राप्तस्तत् कुरुष्व यथातथम्
ນາງເວົ້າວ່າ: «ລູກເອີຍ! ຂ້ອຍຖືກພີ່ຊາຍຂອງຂ້ອຍມອບໃຫ້ແຕ່ງກັບພໍ່ຂອງເຈົ້າ ເນື່ອງດ້ວຍເຫດຜົນຢ່າງໜຶ່ງ. ບັດນີ້ ເວລາອັນເໝາະສົມນັ້ນມາຮອດແລ້ວ; ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງກະທຳໃຫ້ສຳເລັດຕາມຄວນຕາມສົມ».
Verse 3
आस्तीक उवाच कि निमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे । तन्ममाचदक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत् तथा
ອາສຕີກາເວົ້າວ່າ: «ແມ່ເອີຍ! ລຸງຂອງຂ້ອຍໄດ້ມອບເຈົ້າໃຫ້ແຕ່ງກັບພໍ່ຂອງຂ້ອຍ ເນື່ອງດ້ວຍເຫດຜົນອັນໃດ? ຂໍໃຫ້ແມ່ບອກຂ້ອຍຕາມຄວາມຈິງໃຫ້ແຈ້ງ. ເມື່ອຂ້ອຍໄດ້ຟັງແລ້ວ ຂ້ອຍຈະພະຍາຍາມໃຫ້ສຳເລັດຕາມນັ້ນ».
Verse 4
सौतिरुवाच तत आचरष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी । भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लवा,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तदनन्तर अपने भाई-बन्धुओंका हित चाहनेवाली नागराजकी बहिन जरत्कारु शान्तचित्त हो आस्तीकसे बोली
ສູຕິກ່າວວ່າ: ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ນາງຈະຣັດກາຣູ ນ້ອງສາວຂອງພະຍານາກະຣາຊ ຜູ້ມີໃຈໝັ້ນຄົງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ ແລະປາຖະໜາດີຕໍ່ປະໂຫຍດຂອງຍາດພີ່ນ້ອງ ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາເຂົາ ແລະເວົ້າກັບອາສຕີກາ.
Verse 5
जरत्कारुर॒वाच पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता । तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्
ຈະຣັດກາຣູເວົ້າວ່າ: «ລູກເອີຍ! ແມ່ຂອງນາກທັງປວງ ເຂົາເອີ້ນວ່າ ກັດຣູ. ຄັ້ງໜຶ່ງນາງໂກດ ແລະໄດ້ສາບແຊ່ງລູກຂອງນາງ. ບັດນີ້ ຂ້ອຍຈະເລົ່າເຫດທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄຳສາບນັ້ນ—ຈົ່ງຟັງ».
Verse 6
उच्चै:श्रवा: सो5श्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम । विनतार्थाय पणिते दासी भावाय पुत्रका:
ນາງເວົ້າວ່າ: «ລູກໆເອີຍ! ເມື່ອກັດຣູພະນັນກັບວິນະຕາ ເລື່ອງສີຫາງຂອງມ້າຣາຊ ອຸຈໄຈສຣະວາ ໂດຍຕົກລົງວ່າ ຜູ້ແພ້ຈະເປັນທາດຂອງຜູ້ຊະນະ—ເຈົ້າທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ເຮັດຕາມຄຳສັ່ງຂອງນາງ ເພື່ອໃຫ້ຄຳຂອງວິນະຕາເປັນເທັດ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຫາງມ້ານັ້ນເປັນສີດຳ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນຍັດຂອງພະຣາຊາຈະນະເມຊະຍະ ໄຟຈະເຜົາເຈົ້າໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າ; ເຈົ້າທັງປວງຈະຕາຍ ແລະໄປສູ່ໂລກແຫ່ງຜູ້ຕາຍ».
Verse 7
जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथि: । तत्र पञठ्चत्वमापन्ना: प्रेतलोक॑ गमिष्यथ
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: «ໃນພິທີຍັດຂອງພະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ ໄຟ—ມີລົມເປັນສາລະຖີ—ຈະເຜົາພວກເຈົ້າ. ທີ່ນັ້ນພວກເຈົ້າຈະພົບຈຸດຈົບ ແລະເມື່ອຕາຍແລ້ວ ຈະໄປສູ່ໂລກແຫ່ງຜູ້ລ່ວງລັບ»។
Verse 8
तां च शप्तवतीं देव: साक्षाल्लोकपितामह: । एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च,कद्रूने जब इस प्रकार शाप दे दिया, तब साक्षात् लोकपितामह भगवान् ब्रह्माने 'एवमस्तु' कहकर उनके वचनका अनुमोदन किया
ເມື່ອນາງໄດ້ກ່າວຄຳສາບແຊ່ງແລ້ວ ພະເທວະຜູ້ເປັນປິຕາມະຫາແຫ່ງໂລກ—ພຣະພຣະຫມາເອງ—ໄດ້ກ່າວວ່າ «ໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ» ແລະຮັບຮອງຄຳນັ້ນ।
Verse 9
वासुकिश्नापि तच्छुत्वा पितामहवचस्तदा । अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान्,तात! मेरे भाई वासुकिने भी उस समय पितामहकी बात सुनी थी। फिर अमृत- मन्थनका कार्य हो जानेपर वे देवताओंकी शरणमें गये
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: «ວາສຸກິ ກໍໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງປິຕາມະຫາໃນເວລານັ້ນ. ຕໍ່ມາ—ເມື່ອການກວນທະເລເພື່ອໄດ້ນ້ຳອະມຣິຕະສຳເລັດແລ້ວ—ລາວໄດ້ໄປຂໍພຶ່ງພາພວກເທວະ»។
Verse 10
सिद्धार्थाश्च सुरा: सर्वे प्राप्पामृतमनुत्तमम् । भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन्
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: ເທວະທັງປວງ ໄດ້ສຳເລັດປາຖະໜາ ແລະໄດ້ຮັບນ້ຳອະມຣິຕະອັນສູງສຸດ. ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ນຳພີ່ຊາຍຂອງຂ້ອຍໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລະເຂົ້າໄປຫາປິຕາມະຫາ (ພຣະພຣະຫມາ). ເຈດຈຳນົງຂອງພວກເຂົາ ແມ່ນເພື່ອຂໍການຄຸ້ມຄອງ ໃຫ້ພົ້ນຈາກພະລັງຂອງຄຳສາບແຊ່ງຂອງແມ່.
Verse 11
ते त॑ प्रसादयामासु: सुरा: सर्वेडब्जसम्भवम् | राज्ञा वासुकिना सार्थ शापोड्सौ न भवेदिति
ແລ້ວເທວະທັງປວງ ໄດ້ພາກັນປະນີປະນອມພຣະພຣະຫມາ—ຜູ້ບັງເກີດຈາກດອກບົວ—ໃຫ້ພຣະອົງພໍໃຈ. ພ້ອມກັບພະຣາຊາ ວາສຸກິ ພວກເຂົາເຂົ້າໄປຫາພຣະອົງດ້ວຍເຈດຈຳນົງດຽວ: ໃຫ້ຄຳສາບແຊ່ງຂອງແມ່ບໍ່ເກີດຜົນ.
Verse 12
देवा ऊचु वासुकिर्नागराजो<यं दुःखितो ज्ञातिकारणात् । अभिशाप: स मातुस्तु भगवन् न भवेत् कथम्
ເທວະທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ມີພອນ! ນາຄະຣາຊາ ວາສຸກິ ນີ້ເສົ້າໂສກເນື່ອງຈາກຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ. ດ້ວຍວິທີໃດ ຈຶ່ງຈະໃຫ້ຄຳສາບຂອງແມ່ຂອງລາວ ບໍ່ບັງເກີດຜົນແກ່ພວກເຂົາ?»
Verse 13
ब्रह्मोवाच जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्या समवाप्स्यति । तत्र जातो द्विज:ः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान्
ພຣະພຣະຫມາກ່າວວ່າ: «ິສີ ຈະຣາດກາຣຸ ຈະໄດ້ພັນລະຍາຊື່ ຈະຣາດກາຣຸ. ຈາກນາງນັ້ນ ຈະເກີດບຸດຜູ້ເປັນທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຜູ້ຈະປົດປ່ອຍພວກນາຄະອອກຈາກຄຳສາບຂອງແມ່ຂອງພວກເຂົາ»
Verse 14
एतच्छुत्वा तु वचनं वासुकि: पन्नगोत्तम: । प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ວາສຸກິ—ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນາຄະ—ໄດ້ມອບຂ້ອຍໃຫ້ແກ່ພໍ່ຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າ, ໂອ ຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງດຸດເທວະ. ນານກ່ອນວິກິດນີ້ຈະມາ ການແຕ່ງງານຂອງຂ້ອຍຖືກຈັດໄວ້ເພື່ອເຫດນີ້ໂດຍເຉົ້າ; ແລ້ວຕໍ່ມາ ໂດຍພຣະິສີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ເຈົ້າໄດ້ເກີດຈາກຄັນຂອງຂ້ອຍ. ບັດນີ້ ເວລາທີ່ຖືກພະຍາກອນໄວ້ສຳລັບພິທີຍັນຍາບູຊາງູຂອງ ຈະນະເມຊະຍະ ໄດ້ມາຮອດແລ້ວ, ແລະໃນພິທີນັ້ນ ນາຄະທັງຫຼາຍຖືກໄຟເຜົາຜານບໍ່ຂາດສາຍ. ດັ່ງນັ້ນ ເພາະຄວາມຢ້ານແທນພວກເຂົາ ເຈົ້າຈົ່ງນຳພາການປົດປ່ອຍໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ. ຈົ່ງຊ່ວຍພີ່ນ້ອງຂອງຂ້ອຍດ້ວຍ ຈາກໄຟອັນນ່າສະພຶງນັ້ນ. ເຫດຜົນທີ່ຂ້ອຍຖືກມອບໃຫ້ຮັບໃຊ້ພໍ່ຜູ້ສະຫລາດຂອງເຈົ້າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ກາຍເປັນສູນເປົ່າ. ບອກຂ້ອຍເຖີດ ລູກເອີຍ—ເຈົ້າເຫັນວ່າ ທາງໃດຈຶ່ງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອຊ່ວຍນາຄະທັງຫຼາຍຈາກຄວາມພິນາດນີ້?»
Verse 15
प्रागेवानागते काले तस्मात् त्वं मय्यजायथा: । अयं स काल: सम्प्राप्तो भयान्नस्त्रातुमहसि
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: «ນານແລ້ວ ກ່ອນເວລາທີ່ກຳນົດໄວ້ຈະມາຮອດ ເຈົ້າໄດ້ເກີດຈາກຂ້ອຍເພື່ອເຫດນີ້ໂດຍແທ້. ບັດນີ້ ເວລານັ້ນໄດ້ມາຮອດແລ້ວ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ລູກຜູ້ສ່ອງສະຫວ່າງ ສະເໝີເທວະ, ເຈົ້າຈົ່ງຊ່ວຍພວກເຮົາໃຫ້ພົ້ນຈາກຄວາມຢ້ານ. ເວລາທີ່ພະຍາກອນໄວ້ສຳລັບພິທີຍັນຍາງູຂອງ ຈະນະເມຊະຍະ ໄດ້ມາຮອດ, ແລະນາຄະທັງຫຼາຍກຳລັງຖືກໄຟເຜົາຜານບໍ່ຂາດສາຍ. ຈົ່ງຊ່ວຍພວກເຂົາອອກຈາກຄວາມສະພຶງນີ້—ແລະຊ່ວຍພີ່ນ້ອງຂອງຂ້ອຍດ້ວຍ ຈາກໄຟອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ. ເຫດຜົນທີ່ຂ້ອຍຖືກມອບໃຫ້ຮັບໃຊ້ພໍ່ຜູ້ສະຫລາດ ແລະໃຈໃຫຍ່ຂອງເຈົ້າ ບໍ່ຄວນໃຫ້ກາຍເປັນສູນເປົ່າ. ບອກຂ້ອຍເຖີດ ລູກເອີຍ: ເຈົ້າເຫັນວ່າ ທາງໃດຈຶ່ງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອຊ່ວຍນາຄະທັງຫຼາຍຈາກພະຍັນຕະລາຍນີ້?»
Verse 16
भ्रातरं चापि मे तस्मात् त्रातुमहसि पावकात् । न मोघं तु कृतं तत् स्यथाद् यदहं तव धीमते । पित्रे दत्ता विमोक्षार्थ कथं वा पुत्र मन््यसे
ອາສຕີກະ ກ່າວວ່າ: «ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈົ່ງຊ່ວຍພີ່ນ້ອງຂອງຂ້ອຍດ້ວຍ ອອກຈາກໄຟ. ຢ່າໃຫ້ເຫດຜົນທີ່ຂ້ອຍຖືກມອບໃຫ້ແກ່ພໍ່ຜູ້ສະຫລາດຂອງເຈົ້າ—ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ການປົດປ່ອຍ—ກາຍເປັນສູນເປົ່າ. ບອກຂ້ອຍເຖີດ ລູກເອີຍ: ເຈົ້າເຫັນວ່າ ທາງໃດຈຶ່ງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອຊ່ວຍນາຄະທັງຫຼາຍຈາກພະຍັນຕະລາຍນີ້?»
Verse 17
सौतिर्वाच एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा | अब्रवीद् दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव
ອຸກຣະສຣະວາ (ໂສຕິ) ກ່າວວ່າ—ເມື່ອແມ່ເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ອາສຕີກກໍຕອບວ່າ «ແມ່ເອີຍ! ຕາມຄໍາສັ່ງຂອງແມ່ ຂ້ອຍຈະເຮັດຕາມນັ້ນ»। ແລ້ວຈຶ່ງເວົ້າກັບວາສຸກີຜູ້ຖືກທຸກຂ໌ບີບຄັ້ນ ດັ່ງກັບຈະຊ່ວຍຊີວິດໃຫ້ຄືນມາວ່າ—
Verse 18
अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम । तस्माच्छापान्महास तत्त्व सत्यमेतद् ब्रवीमि ते,“महान् शक्तिशाली नागराज वासुके! मैं आपको माताके उस शापसे छुड़ा दूँगा। यह आपसे सत्य कहता हूँ
«ວາສຸກີ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນາຄ! ຂ້ອຍຈະປົດປ່ອຍເຈົ້າອອກຈາກຄໍາສາບຂອງແມ່. ນີ້ແມ່ນຄໍາຈິງທີ່ຂ້ອຍກ່າວແກ່ເຈົ້າ»។
Verse 19
भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम् । प्रयतिष्ये तथा राजन् यथा श्रेयो भविष्यति,“नागप्रवर! आप निश्चिन्त रहें। आपके लिये कोई भय नहीं है। राजन! जैसे भी आपका कल्याण होगा, मैं वैसा प्रयत्न करूँगा
«ນາຄຜູ້ປະເສີດເອີຍ, ຈົ່ງສະຫງົບໃຈ; ບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວໃດໆສໍາລັບເຈົ້າ. ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຂ້ອຍຈະພະຍາຍາມໃຫ້ເປັນໄປຕາມທີ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະ ຄວາມດີສູງສຸດຂອງເຈົ້າ»។
Verse 20
न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोडन्यथा । त॑ वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्
«ຄໍາເວົ້າຂອງຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍເວົ້າຄໍາຕົວະ ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມຫຼິ້ນຫົວ; ໃນຍາມອັນຕະລາຍນີ້ ຂ້ອຍຈະເວົ້າຜິດຈາກຄວາມຈິງໄດ້ແນວໃດ? ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈະໄປຫາພຣະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ ຈະນະເມຊະຍະ ຜູ້ໄດ້ຮັບພິທີດີກສາເພື່ອຍັດນາຄ, ແລະດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາມົງຄຸນ ຂ້ອຍຈະເຮັດໃຫ້ພຣະອົງພໍໃຈ ຈົນຍັດນັ້ນຖືກຢຸດລົງ»។
Verse 21
वाम्भि्मड्नलयुक्ताभिस्तोषयिष्येडद्य मातुल । यथा स यज्ञो नृपतेर्निवर्तिष्यति सत्तम
«ໂອ ມາຕຸນ (ລຸງ) ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ດີ! ມື້ນີ້ ຂ້ອຍຈະເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາພໍໃຈດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາມົງຄຸນທີ່ເລືອກສັນດີ, ເພື່ອໃຫ້ຍັດນັ້ນຂອງຜູ້ປົກຄອງຖືກຢຸດລົງ»។
Verse 22
स सम्भावय नागेन्द्र मयि सर्व महामते । न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमहति
ອາສຕີກ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງນາກ, ໂອ ຜູ້ມີປັນຍາຍິ່ງ! ຈົ່ງວາງຄວາມເຊື່ອໃຈທັງໝົດໄວ້ໃນຂ້າ. ຂ້າສາມາດກະທຳທຸກສິ່ງທີ່ຈຳເປັນ. ຄວາມຫວັງແລະຄວາມເຊື່ອໃຈທີ່ເຈົ້າວາງໄວ້ໃນຂ້າ ຈະບໍ່ເຄີຍກາຍເປັນສິ່ງສູນເປົ່າ»
Verse 23
वायुकिरुवाच आस्तीक परिधघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते । दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्म॒ृदण्डनिपीडित:
ວາສຸກິ ກ່າວວ່າ: «ອາສຕີກ, ຂ້າກຳລັງມືນຫົວວຽນວົນ; ຫົວໃຈຂ້າຮູ້ສຶກດັ່ງຈະແຕກຂາດ. ຖືກກົດຂີ່ໂດຍຄັນທັນຂອງພຣາຫມັນ—ໂດຍພະລັງແຫ່ງຄຳສາບຂອງແມ່ຂ້າ—ຂ້າບໍ່ອາດຮູ້ທິດທາງໄດ້ອີກແລ້ວ»
Verse 24
आस्तीक उवाच न संतापस्त्वया कार्य: कथंचित् पन्नगोत्तम | प्रदीप्ताग्ने: समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्
ອາສຕີກ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາກຜູ້ປະເສີດ, ຢ່າໃຫ້ຄວາມທຸກໃຈເກີດຂຶ້ນເລີຍ. ຄວາມຢ້ານກົວທີ່ເກີດແກ່ເຈົ້າຈາກໄຟອັນລຸກໂຊນໃນພິທີບູຊານາກນີ້ ຂ້າຈະທຳໃຫ້ມັນສິ້ນສຸດ»
Verse 25
ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम् । नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षी: कथंचन,कालाग्निके समान दाहक और अत्यन्त भयंकर शापका यहाँ मैं अवश्य नाश कर डालूँगा। अत: आप उससे किसी तरह भय न करें
ອາສຕີກ ກ່າວວ່າ: «ຄຳສາບລົງໂທດຂອງພຣາຫມັນນັ້ນ ໜ້າຢ້ານຢິ່ງ ແລະສ່ອງໄຟດັ່ງໄຟແຫ່ງກາລະເວລາ. ຂ້າຈະທຳໃຫ້ມັນສະຫງົບລົງແນ່ນອນ. ດັ່ງນັ້ນ ຢ່າຢ້ານມັນເລີຍ»
Verse 26
सौतिरुवाच ततः स वासुकेरघोरमपनीय मनोज्वरम् । आधाय चात्मनोड्रेषु जगाम त्वरितो भूशम्
ສູຕິ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ລາວໄດ້ປັດເປົ່າໄຂ້ແຫ່ງຄວາມກັງວົນອັນນ່າຢ້ານອອກຈາກວາສຸກິ, ແລະຮັບພາລະນັ້ນໄວ້ໃນຕົນເອງ. ຈາກນັ້ນ ລາວຮີບໄປຫາພຣະຣາຊາ ໂດຍມຸ່ງໝາຍຈະຊ່ວຍວາສຸກິແລະພວກນາກໃຫ້ພົ້ນຈາກອັນຕະລາຍແຫ່ງຊີວິດ ໃນພິທີບູຊານາກຂອງຈະນະເມຊະຍະ.
Verse 27
जनमेजयस्य त॑ यज्ञ सर्वे: समुदितं गुणै: । मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तम:
ເພື່ອການຫຼຸດພົ້ນຂອງພະຍານາກຜູ້ເປັນເຈົ້າ, ອາສຕີກະ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ໄປຍັງພິທີຍັດຍະຂອງພຣະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ—ພິທີທີ່ສົມບູນດ້ວຍຄຸນດີທຸກປະການ.
Verse 28
स गत्वापश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम् | वृतं सदस्यैर्बहुभि: सूर्यवल्निसमप्रभै:,वहाँ पहुँचकर आस्तीकने परम उत्तम यज्ञमण्डप देखा, जो सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी अनेक सदस्योंसे भरा हुआ था
ເມື່ອໄປຮອດແລ້ວ ອາສຕີກະໄດ້ເຫັນສະຖານທີ່ປະກອບພິທີຍັດຍະອັນປະເສີດຍິ່ງ; ມີຜູ້ຮ່ວມພິທີແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຫຼາຍຄົນ ສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງດວງອາທິດແລະໄຟ.
Verse 29
स तत्र वारितो द्वा:स्थै: प्रविशन् द्विजसत्तम: । अभितुष्टाव त॑ यज्ञ प्रवेशार्थी परंतप:
ທີ່ນັ້ນ ເມື່ອພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດກຳລັງຈະເຂົ້າໄປ ກໍຖືກຍາມປະຕູຫ້າມໄວ້. ອາສຕີກະ—ຜູ້ເຜົາຜານສັດຕູໃນໃຈເຊັ່ນຕັນຫາແລະໂກດ—ປາດຖະໜາຈະເຂົ້າພິທີ ຈຶ່ງເລີ່ມສັນລະເສີນຍັດຍະນັ້ນດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຄາລະວະ.
Verse 30
स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठ द्विजोत्तम: पुण्यकृतां वरिष्ठ: । तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति- मृत्विक्सदस्यांश्व तथैव चाग्निम्
ເມື່ອເຂົ້າໃກ້ສະຖານທີ່ຍັດຍະອັນປະເສີດນັ້ນ ອາສຕີກະ—ພຣາຫມັນຜູ້ສູງສຸດ ແລະເປັນຜູ້ກະທຳບຸນອັນຍິ່ງ—ໄດ້ເລີ່ມສັນລະເສີນພຣະຣາຊາ ຈະນະເມຊະຍະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າພິທີອັນມີກຽດສັກບໍ່ສິ້ນສຸດ; ພ້ອມທັງບັນດາພະສົງພິທີ (ຣິດວິກ), ສະພານັກປັນຍາ, ແລະພຣະອັກນິ—ໄຟສັກສິດ.
Verse 53
इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें सर्पसत्रके विषयमें वायुकिवचनसम्बन्धी तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດບົດທີ 53 ໃນອາສຕີກະປະຣະວະ ພາຍໃນອາດິປະຣະວະ ແຫ່ງມະຫາພາຣະຕະອັນສັກສິດ ວ່າດ້ວຍພິທີສະຕຣະແຫ່ງນາກ ແລະກ່ຽວເນື່ອງກັບຖ້ອຍຄຳທີ່ຖືກຍົກໃຫ້ແກ່ ວາຍຸກິ.
Verse 54
इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सर्पसत्रे आस्तीकागमने चतुष्पञ्चाशत्तमो<ध्याय:
ດັ່ງນັ້ນ ຈົບລົງແລ້ວ ບົດທີ 54 ໃນ ອາດິປະວະ ຂອງ ມະຫາພາຣະຕະ ອັນຄວນແກ່ການນົບນ້ອມ ໃນພາກ ອາສຕີກະ—ວ່າດ້ວຍພິທີບູຊາງູ (ສັບປະສັດຕະ) ແລະການມາຮອດຂອງ ອາສຕີກະ. ຄໍາປິດທ້າຍນີ້ເປັນເຄື່ອງໝາຍປິດການເລົ່າຂອງບົດ ແລະວາງໄວ້ໃນກອບຈັນຍາທໍາ ທີ່ຊີ້ໃຫ້ເຫັນການຢຸດຢັ້ງຄວາມຮຸນແຮງທາງພິທີກໍາອັນທໍາລາຍ ໂດຍການແຊກແຊງອັນຊອບທໍາ.
Frequently Asked Questions
The chapter frames a governance dilemma of epistemic responsibility: the king seeks a complete, authoritative account of a catastrophic kin-conflict, requiring that knowledge be sourced through legitimate witnesses and transmitted without distortion.
Public understanding of complex ethical history depends on disciplined institutions—ritual propriety, respect for learning, and lineage-based instruction—so that collective memory can guide future conduct.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions structurally by establishing narrative authority (Vyāsa → Vaiśaṃpāyana) and the ritual-court setting that legitimizes the ensuing account.