Adhyaya 337

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यादिलक्षणं नाम षट्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः जुष्टमिति ज , ट च अथ सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नाटकनिरूपणम् अग्निर् उवाच नाटकं सप्रकरणं डिम ईहामृगो ऽपि वा ज्ञेयः समवकारश् च भवेत् प्रहसनन्तथा

ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ພາກອະລັງກາຣະ (ວິຊາກະວີ) ບົດທີ່ຊື່ “ລັກສະນະຂອງກະວີ ແລະ ຮູບແບບທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ” ຄື ອັດທະຍາຍ 336 ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. (ໝາຍເຫດຂໍ້ຄວາມ: “juṣṭam iti”—ອັກສອນ ja ແລະ ṭa) ບັດນີ້ເລີ່ມອັດທະຍາຍ 337 “ການອະທິບາຍວ່າດ້ວຍນາດົກ (ລະຄອນ)”. ພຣະອັກນິກ່າວວ່າ: ຄວນຮູ້ຈັກປະເພດລະຄອນເປັນ Nāṭaka, Prakaraṇa, Ḍima, Īhāmṛga; ອີກທັງ Samavakāra ແລະ Prahasana ດ້ວຍ.

Verse 2

व्यायोगभाणवीथ्यङ्कत्रोटकान्यथ नाटिका सट्टकं शिल्पकः कर्णा एको दुर्मल्लिका तथा

ອີກທັງຍັງມີຮູບແບບລະຄອນອື່ນໆ: Vyāyoga, Bhāṇa, Vīthī, Aṅka, Troṭaka; ອີກດ້ວຍ Nāṭikā, Saṭṭaka, Śilpaka, Karṇā, Eka ແລະ Durmallikā.

Verse 3

प्रस्थानं भाणिका भाणी गोष्ठी हल्लीशकानि च काव्यं श्रीगदितं नाट्यरासकं रासकं तथा

Prasthāna, Bhāṇikā, Bhāṇī, Goṣṭhī, Hallīśaka, Kāvyā, Śrī-gadita, Nāṭya-rāsaka ແລະ Rāsaka ດ້ວຍ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຮູບແບບທີ່ຖືກຮັບຮູ້ຂອງການປະພັນວັນນະຄະດີ ແລະ ນາດະສິນ.

Verse 4

उल्लाप्यकं प्रेङ्क्षणञ्च सप्तविंशतिरेव तत् सामान्यञ्च विशेषश् च लक्षणस्य द्वयी गतिः

‘Ullāpyaka’ ແລະ ‘Preṅkṣaṇa’—ເຫຼົ່ານີ້ລວມແລ້ວເປັນ 27 ປະເພດພອດີ. ແລະ ແນວທາງຂອງ lakṣaṇā (ຄວາມໝາຍຊີ້ນໍາ/ຄວາມໝາຍອ້ອມ) ມີສອງຢ່າງ: ທົ່ວໄປ (sāmānya) ແລະ ຈໍາເພາະ (viśeṣa).

Verse 5

सामान्यं सर्वविषयं शेषः क्वापि प्रवर्तते पूर्वरङ्गे निवृत्ते द्वौ देशकालावुभावपि

«ສາມັນຍະ» (sāmānya) ໃຊ້ໄດ້ກັບຫົວຂໍ້ທຸກຢ່າງ; «ເສສະ» (śeṣa) ໃຫ້ນຳໄປໃຊ້ບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງຕາມຄວາມຈຳເປັນ. ແລະເມື່ອພິທີບົດນຳ (pūrvaraṅga) ສິ້ນສຸດ ທັງສອງ—ສະຖານທີ່ ແລະ ເວລາ—ກໍຕ້ອງກຳນົດດ້ວຍ.

Verse 6

रसभावविभावानुभावा अभिनयास् तथा अङ्कः स्थितिश् च सामान्यं सर्वत्रैवोपसर्पणात्

ຣະສະ (rasa), ພາວະ (bhāva), ວິພາວະ (vibhāva) ແລະ ອະນຸພາວະ (anubhāva), ພ້ອມທັງອະພິນະຍະ (abhinaya) ວິທີການສະແດງ, ອັງກະ (aṅka) ຕອນ, ແລະ ສະຖິຕິ (sthiti) ການດຳເນີນເລື່ອງ—ທັງໝົດນີ້ເປັນ «ສາມັນຍະ» ເນື່ອງຈາກມັນແຜ່ຊາຍແລະໃຊ້ໄດ້ທົ່ວໄປ.

Verse 7

विशेषो ऽवसरे वाच्यः सामान्यं पूर्वमुच्यते त्रिवर्गसाधनन्नाट्यमित्याहुः करणञ्च यत्

«ວິເສສະ» (viśeṣa) ຄວນກ່າວເມື່ອໂອກາດເກີດຂຶ້ນ; «ສາມັນຍະ» ກ່າວກ່ອນ. ນາດະຍະ (nāṭya) ເຂົາກ່າວວ່າເປັນເຄື່ອງມືເພື່ອສຳເລັດເປົ້າໝາຍຊີວິດສາມປະການ (dharma, artha, kāma); ແລະສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ «ກະຣະນະ» (karaṇa) ກໍເປັນເຊັ່ນດຽວກັນ.

Verse 8

इतिकर्तव्यता तस्य पूर्वरङ्गो यथाविधि नान्दीमुखानि द्वात्रिंशदङ्गानि पूर्वरङ्गके

ຂັ້ນຕອນທີ່ຕ້ອງເຮັດຂອງມັນ (itikartavyatā) ແມ່ນພິທີບົດນຳ (pūrvaraṅga) ທີ່ຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຫຼັກ. ໃນ pūrvaraṅga ມີ nāndīmukha ບົດອວຍພອນນຳ ແລະມີອົງປະກອບ (aṅga) ສາມສິບສອງປະການ.

Verse 9

देवतानां नमस्कारो गुरूणामपि च स्तुतिः गोब्राह्मणनृपादीनामाशीर्वादादि गीयते

ໃນຕອນເລີ່ມ ຄວນຂັບຮ້ອງ/ກ່າວຄຳນະມັດສະການແດ່ເທວະດາ, ກ່າວສັນລະເສີນຄູອາຈານ, ແລະຂັບຮ້ອງຄຳອວຍພອນ ແລະອື່ນໆ ແດ່ງົວ, ພຣາຫມັນ, ກະສັດ ແລະຜູ້ອື່ນ.

Verse 10

नान्द्यन्ते सूत्रधारो ऽसौ रूपकेषु निबध्यते गुरुपूर्वक्रमं वंशप्रशंसा पौरुषं कवेः

ໃນຮູປະກະ (ບົດລະຄອນ) ນັ້ນ ສູຕຣະທາຣະ (Sūtradhāra) ຄວນຖືກນໍາເຂົ້າຫຼັງຈາກນານດີ (Nāndī) ສິ້ນສຸດ; ແລະໃນບົດນໍາຄວນກ່າວລໍາດັບຄູອາຈານຕາມປະເພນີ, ການສັນລະເສີນວົງສາ, ແລະຄຸນຄວາມສາມາດຂອງກະວີ.

Verse 11

सम्बन्धार्थौ च काव्यस्य पञ्चैतानेष निर्दिशेत् नटी विदूषको वापि पारिपार्श्विक एव वा

ຄວນກ່າວລະບຸອົງປະກອບ 5 ປະການຂອງກາວຍະ ຮວມທັງ sambandha (ຄວາມເຊື່ອມໂຍງ) ແລະ artha (ຄວາມໝາຍ) — ບໍ່ວ່າຈະໂດຍນາງນັກສະແດງ, ໂດຍວິດູສະກະ (ຕົວຕະຫຼົກ), ຫຼືໂດຍພາຣິປາຣສະວິກະ (ຕົວປະກອບຂ້າງຄຽງ).

Verse 12

सहिताः सूत्रधारेण संलापं यत्र कुर्वते चित्रैर् वाक्यैः स्वकार्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिर्मिथः

ບ່ອນທີ່ພວກເຂົາຢູ່ຮ່ວມກັບສູຕຣະທາຣະ ແລະສົນທະນາກັນໄປມາ ໂດຍໃຊ້ຖ້ອຍຄໍາທີ່ໂດດເດັ່ນ ເກີດຈາກໜ້າທີ່ລະຄອນຂອງຕົນ ແລະມີຄໍາແຊກທີ່ຄົງຄວາມເໝາະກັບບົດ—ນັ້ນແມ່ນລັກສະນະຂອງສົນທະນາໃນລະຄອນ.

Verse 13

आमुखं तत्तु विज्ञेयं बुधैः प्रस्तावनापि सा प्रवृत्तकं कथोद्घातः प्रयोगातिशयस् तथा

ນັກປັນຍາຄວນເຂົ້າໃຈວ່າ “ອາມຸຂະ” ແມ່ນ “ປຣະສະຕາວະນາ” (ບົດນໍາ) ດ້ວຍ; ແລະຍັງມີວິທີເປີດເລື່ອງທີ່ເອີ້ນວ່າ pravṛttaka, kathodghāta, ແລະ prayogātiśaya.

Verse 14

आमुखस्य त्रयो भेदा वीजांशेषूपजायते कालं प्रवृत्तमाश्रित्य सूत्रधृग्यत्र वर्णयेत्

ອາມຸຂະ (ບົດນໍາ) ມີ 3 ປະເພດ; ມັນເກີດຂຶ້ນໂດຍອີງກັບ bīja (ເມັດພັນຂອງເນື້ອເລື່ອງ) ແລະ aṃśeṣa (ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ). ໂດຍພິຈາລະນາເວລາ/ຂັ້ນຕອນທີ່ໄດ້ເລີ່ມເຄື່ອນໄຫວແລ້ວ, ຜູ້ປະພັນ—ຜູ້ຖືສາຍເນື້ອເລື່ອງ—ຄວນບັນຍາຍມັນໃນນັ້ນ.

Verse 15

तदाश्रयश् च पात्रस्य प्रवेशस्तत् प्रवृत्तकं सूत्रधारस्य वाक्यं वा यत्र वाक्यार्थमेव वा

ການເຂົ້າສູ່ເວທີ (praveśa) ຂອງຕົວລະຄອນທີ່ອາໄສເນື້ອຫາກ່ອນ ເອີ້ນວ່າ pravṛttaka; ຫຼືເປັນຄໍາເວົ້າຂອງ Sūtradhāra ທີ່ສົ່ງພຽງແຕ່ຄວາມໝາຍທີ່ຕັ້ງໃຈຂອງປະໂຫຍກເທົ່ານັ້ນ।

Verse 16

गृहीत्वा प्रविशेत् पात्रं कथोद्घातः स उच्यते प्रयोगेषु प्रयोगन्तु सूत्रधृग्यत्र वर्णयेत्

ເມື່ອຕົວລະຄອນຖືຫຼືຢືນຢັນຫົວຂໍ້/ອຸປະກອນ ແລ້ວເຂົ້າເວທີ ນັ້ນເອີ້ນວ່າ kathodghāta («ການເປີດເລື່ອງ»). ແລະໃນການສະແດງ ສ່ວນທີ່ Sūtradhāra ອະທິບາຍການຈັດວາງແລະການນໍາໃຊ້ເວທີຢ່າງປະຕິບັດ ເອີ້ນວ່າ prayoga («ການນໍາໃຊ້ການສະແດງ»).

Verse 17

ततश् च प्रविशेत् पात्रं प्रयोगातिशयो हि सः शरीरं नाटकादीनामितिवृत्तं प्रचक्षते

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຕົວລະຄອນຄວນເຂົ້າເວທີ; ເພາະນັ້ນແມ່ນຄວາມເລີດລ້ໍາຂອງການສະແດງ. itivṛtta (ໂຄງເລື່ອງ) ຖືກກ່າວວ່າເປັນຮ່າງກາຍແທ້ຂອງລະຄອນ ແລະງານສະແດງອື່ນໆ.

Verse 18

सिद्धमुत्प्रेक्षितञ्चेति तस्य भेदाबुभौ स्मृतौ सिद्धमागमदृष्टञ्च सृष्टमुत्प्रेक्षितं कवेः

ການແບ່ງຂອງມັນມີສອງຢ່າງ ຕາມປະເພນີຈື່ຈໍາໄວ້ວ່າ ‘siddha’ ແລະ ‘utprekṣita’. ‘siddha’ ແມ່ນສິ່ງທີ່ເຫັນໃນ āgama (ຈາກຂົນທຳນຽມ/ຄຳສອນສືບທອດ) ແລະ ‘utprekṣita’ ແມ່ນສິ່ງທີ່ກະວີສ້າງຂຶ້ນ (sṛṣṭa) ດ້ວຍຈິນຕະນາການ.

Verse 19

वीजं विन्दुः पताका च प्रकरी कार्यमेव च अर्थप्रकृतयः पञ्च पञ्च चेष्टा अपि क्रमात्

ອົງປະກອບໂຄງເລື່ອງ 5 ປະການ (arthaprakṛti) ຕາມລໍາດັບແມ່ນ: vīja (ເມັດພັນ), vindu (ຈຸດ/ຫຍອດ), patākā (ຕອນ/ທຸງ), prakarī (ຕອນນ້ອຍ), ແລະ kārya (ການກະທໍາ/ຜົນສໍາເລັດ). ໂດຍສອດຄ່ອງກັນ ຍັງມີການເຄື່ອນໄຫວດຣາມາ 5 ຢ່າງ (ceṣṭā) ທີ່ຄ່ອຍໆກ້າວໜ້າຕາມລໍາດັບ.

Verse 20

प्रारम्भश् च प्रयत्नश् च प्राप्तिः सद्भाव एव च नियता च फलप्राप्तिः फलयोगश् च पञ्चमः

ການເລີ່ມຕົ້ນ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ການບັນລຸ, ແລະ ຈິດໃຈດີ (ສັດພາວະ), ພ້ອມທັງ ການໄດ້ຮັບຜົນຢ່າງແນ່ນອນ—ນີ້ແມ່ນການປະສານ 5 ປະການແຫ່ງຄວາມສໍາເລັດ (ປະການທີ 5 ແມ່ນການເຊື່ອມກັບຜົນ)។

Verse 21

मुखं प्रतिमुखं गर्भो विमर्षश् च तथैव च तथा निर्वहणञ्चेति क्रमात् पञ्चैव सन्धयः

ຕາມລໍາດັບ ສັນທິ (ຈຸດເຊື່ອມຂອງໂຄງເລື່ອງ) ມີ 5 ປະການແທ້: mukha (ເປີດເລື່ອງ), pratimukha (ເປີດຕໍ່ຕ້ານ), garbha (ພັດທະນາ), vimarśa (ພິຈາລະນາ/ຈຸດຫັນ), ແລະ nirvahaṇa (ຄໍາຕັດສິນ-ສິ້ນສຸດ)។

Verse 22

अल्पमात्रं समुद्दिष्टं बहुधा यत् प्रसर्पति फलावसानं यच्चैव वीजं तदभिधीयते

ສິ່ງໃດທີ່ຖືກຊີ້ບອກເພີຍນ້ອຍ ແຕ່ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປໄດ້ຫຼາຍທາງ ແລະ ສິ້ນສຸດລົງທີ່ຜົນ (ຜົນໄມ້)—ນັ້ນແຫຼະເອີ້ນວ່າ “bīja” ເມັດພັນແຫ່ງກະວີ.

Verse 23

यत्र वीजसमुत्पत्तिर्नानार्थरससम्भवा काव्ये शरीरानुगतं तन्मुखं परिकीर्तितं

ໃນກະວີ ສ່ວນໃດທີ່ “bīja” ເມັດພັນ—ອັນສາມາດກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມໝາຍຫຼາຍຢ່າງ ແລະ rasa ຫຼາຍລົດ—ເກີດຂຶ້ນເທື່ອທໍາອິດ ແລະ ຜູກພັນກັບໂຄງຮ່າງຂອງບົດປະພັນ, ນັ້ນເອີ້ນວ່າ “mukha” ຄືການເປີດເລື່ອງ.

Verse 24

इष्टस्यार्थस्य रचना वृत्तान्तस्यानुपक्षयः रागप्राप्तिः प्रयोगस्य गुह्यानाञ्चैव गूहनम्

ການປະພັນຄວນຈັດວາງໃຫ້ປາກົດຄວາມໝາຍທີ່ປາດຖະໜາ; ເນື້ອເລື່ອງບໍ່ຄວນຂາດຕອນຫຼືຫຼຸດຫາຍ; ການນໍາໃຊ້ຖ້ອຍຄໍາຄວນໃຫ້ເກີດຄວາມຊື່ນຊົມທາງສຸນທຣະຍະ (rāga); ແລະ ເລື່ອງລັບຄວນຖືກປິດບັງໄວ້ໃຫ້ດີ.

Verse 25

आश् चर्यवदभिख्यातं प्रकाशानां प्रकाशनम् अङ्गहीनं नरो यद्वन्न श्रेष्ठं काव्यमेव च

ທີ່ໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນວ່າ «ອັດສະຈັນ» ແລະເປັນຜູ້ສ່ອງແສງໃຫ້ແກ່ແສງທັງປວງ—ກະວີກໍດັ່ງນັ້ນ: ຖ້າຂາດອົງປະກອບຂອງມັນ ກໍບໍ່ເປັນກະວີອັນຍອດ, ເຫມືອນຄົນທີ່ຂາດອະວະຍະວະກາຍບໍ່ຍອດເລີດ.

Verse 26

देशकालौ विना किञ्चिन्नेतिवृत्तं प्रवर्तते अतस्तयोरुपादाननियमात् पदमुच्यते

ບໍ່ມີເລື່ອງລາວ (itivṛtta) ໃດຈະດໍາເນີນໄປໄດ້ເລີຍ ຫາກບໍ່ມີສະຖານທີ່ ແລະ ເວລາ. ດັ່ງນັ້ນ ເນື່ອງຈາກມີກົດກໍານົດແນ່ນອນວ່າຕ້ອງຍົກຂຶ້ນກ່າວເຖິງທັງສອງ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ «pada».

Verse 27

देशेषु भारतं वर्षं काले कृतयुगत्रयं नर्ते ताभ्यां प्राणभृतां सुखदुःखोदयः क्वचित् सर्गे सर्गादिवार्ता च प्रसज्जन्ती न दुष्यति

ໃນບັນດາດິນແດນທັງປວງ Bhārata-varṣa ເປັນດິນແດນອັນຍອດ. ໃນລໍາດັບເວລາ ຍຸກທັງສາມທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Kṛta ເປັນອັນສູງສຸດ. ນອກເໜືອຈາກສອງປະການນີ້ ການເກີດຂຶ້ນຂອງສຸກແລະທຸກຂອງສັດມີຊີວິດ ເກີດຂຶ້ນແຕ່ເປັນຄັ້ງຄາວ. ແລະການສົນທະນາເລື່ອງ sarga—ຂ່າວສານວ່າດ້ວຍການສ້າງໂລກ ແລະເລື່ອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ—ເມື່ອດໍາເນີນຕາມຫຼັກ sarga ກໍບໍ່ເປັນທີ່ຕໍາໜິ.