Adhyaya 238
Chapter 238 — राजधर्माः (Rājadharmāḥ) | Duties of Kings
ບົດນີ້ ພະຣາມາ ກ່າວສະຫຼຸບຄູ່ມືລາຊະທຳຢ່າງກະທັດຮັດ ໃນສາຍນີຕິ-ສາດຂອງ ອັກນິປຸຣານະ. ເລີ່ມດ້ວຍທິດສະດີ “ສັບຕາງຄະ” ຂອງລັດ: ສະວາມິນ (ກະສັດ), ອະມາຕະຍະ (ລັດຖະມົນຕີ), ຣາສະຕຣະ (ດິນແດນ/ປະຊາຊົນ), ດຸຣຄະ (ປ້ອມ), ໂກສະ (ຄັງ), ບະລະ (ກອງທັບ), ສຸຫຣິດ (ມິດພັນທະ) ເປັນອະວະຍະວະທີ່ໜຸນຊ່ວຍກັນ. ຕໍ່ມາກ່າວເຖິງຄຸນທຳຂອງກະສັດແລະລັດຖະມົນຕີ: ຄວາມສັດຈິງ, ຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າ, ກະຕັນຍູ, ປັນຍາ, ຄວາມບໍລິສຸດ, ຄວາມຈົ່ງຮັກ, ການມອງໄກ ແລະຫຼີກພົ້ນຈາກອະທຳເຊັ່ນ ຄວາມໂລບ, ຄວາມຫຼອກລວງ, ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ; ເນັ້ນ “ມັນຕຣະ-ຄຸບຕິ” (ຄວາມລັບຂອງການປຶກສາ) ແລະຄວາມຊ່ຽວຊານໃນ “ສັນທິ-ວິກຣະຫະ” (ສັນຕິ/ສົງຄາມ). ບົດນີ້ຍັງອະທິບາຍກຳລັງຂອງລັດ: ລັກສະນະດິນແດນອຸດົມ, ເກນການສ້າງເມືອງ, ປະເພດປ້ອມແລະການສະໜອງ, ມາດຕະຖານການສ້າງຄັງຢ່າງຊອບທຳ, ການຈັດກອງທັບແລະການລົງໂທດຢ່າງມີວິໄນ. ທ້າຍສຸດກ່າວເຖິງການເລືອກມິດພັນທະ ແລະການຜູກມິດ (ເຂົ້າໃກ້, ຄຳເວົ້າຫວານແຈ້ງ, ຂອງຂວັນດ້ວຍກຽດ), ການປະພຶດຂອງຜູ້ພຶ່ງພາ, ການແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຄຸ້ມຄອງ, ມາດຕະການລາຍຮັບ, ຄວາມຢ້ານກົວຂອງປະຊາຊົນ ແລະຄວາມຕື່ນຕົວຂອງກະສັດໃນການປົກປ້ອງຕົນແລະອານາຈັກ.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे रामोक्तनीतिर्नाम सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टत्रिंशदधिकशततमो ऽध्यायः राजधर्माः राम उवाच स्वाम्यमात्यञ्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् परस्परोपकारीदं सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते
ດັ່ງນີ້ ໃນອັກນິມະຫາປຸຣານະ ບົດທີ່ເອີ້ນວ່າ “ນິຕິທີ່ຣາມາກ່າວ” ຄືບົດທີ 237 ໄດ້ສິ້ນສຸດລົງ. ບັດນີ້ເລີ່ມບົດທີ 238 “ທຳຂອງກະສັດ”. ຣາມາກ່າວວ່າ: “ພຣະມະຫາກະສັດ (ຜູ້ເປັນເຈົ້າ), ອະມາດ, ແຜ່ນດິນແລະປະຊາຊົນ, ປ້ອມປະການ, ຄັງຊັບ, ກອງທັບ, ແລະມິດສະຫາຍ/ພັນທະມິດ—ອົງປະກອບເຈັດປະການນີ້ທີ່ເກື້ອກູນກັນ ເອີ້ນວ່າ ‘ຣາຊະອານາຈັກ’.”
Verse 2
स्वसमृद्धिष्वित्यादिः, मीनव्रतचरिष्णुतेत्यन्तः ज पुस्तके नास्ति राज्याङ्गानां वरं राष्ट्रं साधनं पालयेत् सदा कुलं शीलं वयः सत्त्वं दाक्षिण्यं क्षिप्रकारिता
«ເລີ່ມດ້ວຍ ‘ໃນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງຕົນ…’ ແລະສິ້ນສຸດດ້ວຍ ‘…ຜູ້ປະພຶດວຣະຕະປາ (mīna-vrata)’—ຕອນນີ້ບໍ່ພົບໃນຕົ້ນສະບັບລາຍມື ‘ja’. ລັດ/ອານາຈັກ (rāṣṭra) ແມ່ນອົງປະກອບທີ່ດີເລີດທີ່ສຸດຂອງລາຊະອານາຈັກ; ຄວນປົກປ້ອງເຄື່ອງມືແລະຊັບພະຍາກອນທີ່ເປັນຫຼັກໃນການຄ້ຳຈຸນມັນເສມອ—ໂດຍພິຈາລະນາວົງຕະກູນ, ຄຸນທຳ, ອາຍຸ, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ຄວາມເອື້ອເຟື້ອ, ແລະການປະຕິບັດຢ່າງວ່ອງໄວ ເປັນເກນຄຸນສົມບັດ។
Verse 3
अविसंवादिता सत्यं वृद्धसेवा कृतज्ञता दैवसम्पन्नता बुद्धिरक्षुद्रपरिवारता
ຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງລະຫວ່າງຄຳເວົ້າແລະການກະທຳ (ຄວາມສັດຊື່), ການຍຶດສັດຈະ, ການຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າ, ຄວາມກະຕັນຍູ, ການມີພອນແຫ່ງເທວະ, ປັນຍາ, ແລະການມີວົງຄົນຄົບທີ່ສູງສົງ (ບໍ່ຕ່ຳຊ້າ)—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄຸນທຳທັງຫຼາຍ।
Verse 4
शक्यसामन्तता चैव तथा च दृढभक्तिता दीर्घदर्शित्वमुत्साहः शुचिता स्थूललक्षिता
ແລະຄວນມີຄວາມສາມາດໃນການຄວບຄຸມບັນດາເຈົ້າເມືອງຂ້າງເຄີຍໃຫ້ຢູ່ໃນລະບຽບ, ພ້ອມທັງຄວາມພັກດີອັນໝັ້ນຄົງ; ຄວາມເຫັນໄກ ແລະຄວາມຮືບຮົບ; ຄວາມບໍລິສຸດໃນຄວາມປະພຶດ; ແລະເຄື່ອງໝາຍອັນຊັດເຈນທີ່ປະກາດຄຸນງາມຄວາມດີ।
Verse 5
विनीतत्वं धार्मिकता साधोश् च नृपतेर्गुणाः प्रख्यातवंशमक्रूरं लोकसङ्ग्राहिणं शुचिं
ຄວາມອ່ອນນ້ອມ (ວິນີຕະ), ຄວາມເປັນຜູ້ຖືທຳ (ທາຣມິກະ), ແລະຄວາມປະພຶດດັ່ງສາທຸ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຄຸນຂອງກະສັດ; (ພຣະອົງ) ຄວນມີວົງຕະກູນມີຊື່ສຽງ, ບໍ່ໂຫດຮ້າຍ, ເປັນຜູ້ຮວບຮວມປະຊາຊົນໃຫ້ກົມກຽວ, ແລະບໍລິສຸດ।
Verse 6
कुर्वीतात्सहिताङ्क्षी परिचारं महीपतिः वाग्मी प्रगल्भः स्मृतिमानुदग्रो बलवान् वशी
ພຣະມະຫາກະສັດ (ເຈົ້າແຜ່ນດິນ) ຄວນແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຮັບໃຊ້ຜູ້ໜຶ່ງທີ່ລະວັງຕົວ ແລະຮ່ວມມືໄດ້, ເວົ້າຈາຄົມຄາຍ, ກ້າຫານໝັ້ນໃຈ, ຈື່ຈຳໜ້າທີ່, ຂະຫຍັນຂັນແຂງ, ແຂງແຮງ, ແລະຄວບຄຸມຕົນເອງໄດ້।
Verse 7
नेता दण्डस्य निपुणः कृतशिल्पपरिग्रहः पराभियोगप्रसहः सर्वदुष्टप्रतिक्रिया
ຜູ້ຖືດັນດະ (ຜູ້ບໍລິຫານຄວາມຍຸດຕິທຳ) ຄວນຊໍານານໃນດັນດະ (ວິໄນລົງໂທດ) ໄດ້ຝຶກຝົນດ້ວຍສິລະປະແລະວິຊາປະຕິບັດ ອົດທົນຕໍ່ການກ່າວຫາແລະການຟ້ອງຮ້ອງອັນປະສົບປະສານ ແລະຮູ້ວິທີຕ້ານທານຄວາມຊົ່ວທຸກປະເພດ।
Verse 8
प्रवृत्तान्ववेक्षी च सन्धिविग्रहतत्त्ववित् गूढमन्त्रप्रचारज्ञो देशकालविभागवित्
ລາວຄວນເປັນຜູ້ເຝົ້າສັງເກດກິດການທີ່ກໍາລັງເກີດຂຶ້ນ ຮູ້ຫຼັກທີ່ແທ້ຂອງສັນທິແລະວິກຣະຫະ (ພັນທະມິດແລະຄວາມປະທະ) ຮູ້ການນໍາໃຊ້ແລະການເຄື່ອນໄຫວຂອງຄໍາປຶກສາລັບ ແລະຊໍານານໃນການແບ່ງແຍກສະຖານທີ່ແລະເວລາໃຫ້ເໝາະສົມ।
Verse 9
आदाता सम्यगर्थानां विनियोक्ता च पात्रवित् क्रोधलोभभयद्रोहदम्भचापलवर्जितः
ລາວຄວນເປັນຜູ້ຮັບເອົາຊັບສິນຢ່າງຖືກທໍາ ແລະເປັນຜູ້ແຈກຈ່າຍໃຫ້ເໝາະສົມ ຮູ້ຈັກຜູ້ຮັບທີ່ຄວນຄ່າ ໂດຍປາສຈາກຄວາມໂກດ ຄວາມໂລບ ຄວາມຢ້ານ ການຫັກຫຼັງ ຄວາມຫຼອກລວງ ແລະຄວາມຫວັ່ນໄຫວງ່າຍ।
Verse 10
परोपतापपैशून्यमात्सर्येर्षानृतातिगः वृद्धोपदेशसम्पन्नः शक्तो मधुरदर्शनः
ລາວປາສຈາກການເຮັດໃຫ້ຜູ້ອື່ນເຈັບປວດ ແລະປາສຈາກການນິນທາສ່ອງໃສ່; ລາວກ້າວພົ້ນຈາກຄວາມອິດສາ ຄວາມຫຶງຫວງ ແລະຄໍາບໍ່ຈິງ; ລາວອຸດົມດ້ວຍຄໍາສອນຂອງຜູ້ເຖົ້າ; ມີຄວາມສາມາດ ແລະມີທ່າທາງອ່ອນໂຍນນ່າເບິ່ງ।
Verse 11
गुणानुरागस्थितिमानात्मसम्पद्गुणाः स्मृताः कुलीनाः शुचयः शूराः श्रुतवन्तो ऽनुरागिणः
ຜູ້ທີ່ມັ່ນຄົງໃນຄວາມຮັກຕໍ່ຄຸນທໍາ ມີຊັບສົມບັດພາຍໃນ ແລະຄຸນລັກສະນະດີ ຖືກຈື່ຈໍາວ່າເປັນຜູ້ມີຊາດຕະກູນແທ້—ບໍລິສຸດໃນຄວາມປະພຶດ ກ້າຫານ ຮູ້ຫຼາຍ ແລະມີໃຈເມດຕາຜູກພັນ।
Verse 12
एत् सदेत्यन्तः पाठः ग पुस्तके नास्ति तद्वच्च दृढभक्तितेति ग कृतशिल्पः स्ववग्रह इति घ , ञ च सर्वदुष्टप्रतिग्रह इति ख , घ , छ च परच्छिद्रान्ववेक्षी चेति घ , ञ च गुणवन्तो ऽनुगामिन इति ग दण्डनीतेः प्रयोक्तारः सचिवाः स्युर्महीपतेः सुविग्रहो जानपदः कुलशीककलान्वितः
ລັດຖະມົນຕີ (saciva) ແມ່ນຜູ້ປະຕິບັດນະໂຍບາຍແຫ່ງດັນດະນີຕິ (daṇḍanīti) ແລະການປົກຄອງຂອງພະມະຫາກະສັດ. ຄວນມີຮ່າງກາຍແຂງແຮງ ມີປະສົບການໃນກິດຈະການແຜ່ນດິນ ມີຊາດຕະກູນແລະຄຸນຄວາມປະພຶດດີ ພ້ອມດ້ວຍສິລະປະແລະຝີມືປະຕິບັດ.
Verse 13
वाग्मी प्रगल्भश् चक्षुष्मानुत्साही प्रतिपत्तिमान् स्तम्भचापलहीनश् च मैत्रः क्लेशसहः शुचिः
ຜູ້ນັ້ນຄວນເປັນຄົນເວົ້າເກັ່ງ ແລະກ້າຫານ, ມີສາຍຕາແຈ້ງ, ຂະຫຍັນພະຍາຍາມ ແລະມີວິນິດໄຊດີ; ປາສະຈາກຄວາມຈອງຫອງແລະຄວາມຫວັ່ນໄຫວ; ເປັນມິດ, ອົດທົນຄວາມລຳບາກ, ແລະບໍລິສຸດໃນຄວາມປະພຶດ.
Verse 14
सत्यसत्त्वधृतिस्थैर्यप्रभावारोग्यसंयुतः कृतशिल्पश् च दक्षश् च प्रज्ञावान् धारणान्वितः
ຜູ້ນັ້ນຄວນປະກອບດ້ວຍຄວາມຈິງ, ຄວາມຊື່ສັດສຸຈິດ, ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ອຳນາດອິດທິພົນ ແລະສຸຂະພາບດີ; ຝຶກຝົນໃນສິລະປະແລະຫັດຖະກຳ, ມີຄວາມຊຳນານແລະຄວາມຄ່ອງແຄ້ວ, ມີປັນຍາ ແລະມີກຳລັງຈື່ຈຳພ້ອມຄວາມສະຫງົບ—ນີ້ແມ່ນຄົນອຸດົມຄະຕິ.
Verse 15
दृढभक्तिरकर्ता च वैराणां सचिवो भवेत् स्मृतिस्तत्परतार्थेषु चित्तज्ञो ज्ञाननिश् चयः
ຜູ້ນັ້ນຄວນມີຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຢ່າງໝັ້ນຄົງ ແລະບໍ່ກະທຳຕາມໃຈຕົນໂດຍຫຸນຫັນ; ຄວນເປັນທີ່ປຶກສາແມ່ນແຕ່ໃນການຈັດການກັບສັດຕູ. ຄວນມີຄວາມຈື່ຈຳທີ່ເຊື່ອຖືໄດ້ໃນເລື່ອງທີ່ສອດຄ່ອງກັບເປົ້າໝາຍ, ເປັນຜູ້ຮູ້ໃຈຄົນ, ແລະມີຄວາມໝັ້ນໃຈແນ່ນອນໃນປັນຍາຮູ້.
Verse 16
दृढता मन्त्रगुप्तिश् च मन्त्रिसम्पत् प्रकीर्तिता त्रय्यां च दण्डनीत्यां च कुशलः स्यात् पुरोहितः
ຄວາມໝັ້ນຄົງ ແລະການຮັກສາຄຳປຶກສາໃຫ້ເປັນຄວາມລັບ ຖືກກ່າວວ່າເປັນຄຸນສົມບັດອັນດີເລີດຂອງລັດຖະມົນຕີ. ແລະປຸໂຣຫິຕະ (purohita) ພະສະຫຼາດຫຼວງ ຄວນຊຳນານທັງໃນໄຕຣີວິທະ (trayyā) ແລະໃນວິຊາດັນດະນີຕິ (daṇḍanīti) ແຫ່ງການປົກຄອງແລະການລົງໂທດ.
Verse 17
अथर्वदेवविहितं कुर्याच्छान्तिकपौष्टिकं साधुतैषाममात्यानां तद्विद्यैः सह बुद्धिमान्
ກະສັດຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນປະກອບພິທີສັນຕິກະ ແລະພິທີເພີ່ມພູນຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຕາມທີ່ອະຖັຣວະເວດກຳນົດ ພ້ອມກັບຜູ້ຮູ້ຊຳນານໃນວິຊານັ້ນ ເພື່ອຄວາມສຸກສະຫງົບ ແລະຄວາມປະພຶດດີຂອງອຳມາດຍາການ।
Verse 18
चक्षुष्मत्तां च शिल्पञ्च परीक्षेत गुणद्वयं स्वजनेभ्यो विजानीयात् कुलं स्थानमवग्रहं
ຄວນກວດສອບຄຸນສົມບັດສອງປະການ: ຄວາມເຫັນແຈ້ງມີວິຈາລະນະ ແລະຝີມືໃນວຽກງານ; ແລະຈາກພວກພ້ອງຂອງເຂົາ ຄວນຮູ້ສາຍຕະກູນ ຖານະສັງຄົມ ແລະຄວາມໜ້າເຊື່ອຖື/ປະຫວັດຜົນງານ।
Verse 19
परिकर्मसु दक्षञ्च विज्ञानं धारयिष्णुतां गुणत्रयं परीक्षेत प्रागलभ्यं प्रीतितां तथा
ກ່ອນຈະແຕ່ງຕັ້ງ ຄວນກວດສອບຄຸນສົມບັດສາມປະການ: ຄວາມຊຳນານໃນວຽກງານ, ຄວາມຮູ້ທີ່ແທ້, ແລະຄວາມອົດທົນມັ່ນຄົງ; ພ້ອມທັງທົດສອບຄວາມປະພຶດກ່ອນໜ້າ ແລະນ້ຳໃຈດີທີ່ພ້ອມຈົ່ງຮັກພັກດີ।
Verse 20
कथायोगेषु बुद्ध्येत वाग्मित्वं सत्यवादितां उतसाहं च प्रभावं च तथा क्लेशसहिष्णुतां
ໃນສິລະປະອັນມີວິໄນໃນການຮ້ອຍຮຽງແລະຖ່າຍທອດເລື່ອງລາວ ຄວນຝຶກຝົນ: ຄວາມສາມາດໃນວາຈາ, ການເວົ້າຄວາມຈິງ, ຄວາມຮືກຮື້, ພະລັງອິດທິພົນໃນການຊັກຈູງ, ແລະຄວາມອົດທົນຕໍ່ຄວາມລຳບາກ।
Verse 21
धृतिं चैवानुरागं च स्थैर्यञ्चापदि लक्षयेत् भक्तिं मैत्रीं च शौचं च जानीयाद्व्यवहारतः
ຄວນສັງເກດຄວາມອົດທົນແລະຄວາມຮັກຜູກພັນ ພ້ອມທັງຄວາມໝັ້ນຄົງໃນຍາມວິກິດ; ແລະຈາກການປະພຶດປະຕິບັດໃນຊີວິດຈິງ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ເຖິງຄວາມພັກດີ (ພັກຕິ), ມິດຕະພາບ, ແລະຄວາມບໍລິສຸດໃນຈັນຍາບັນ।
Verse 22
कृतशीलश्चेति ज चिन्तको ज्ञाननिश् चय इति ग परीक्षेत गुणत्रयमिति ज प्रतिभां तथेति ज स्वजनेभ्य इत्य् आदिः, क्लेशसहिष्णुतामित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति संवासिभ्यो बलं सत्त्वमारोग्यं शीलमेव च अस्तब्धतामचापल्यं वैराणां चाप्यकीर्तनं
ຈາກຜູ້ທີ່ຢູ່ຮ່ວມກັນ (ສະຫາຍໃກ້ຊິດ) ຄວນໄດ້ຮັບພະລັງ, ຄວາມກ້າຫານ, ສຸຂະພາບດີ ແລະ ຄວາມປະພຶດດີ; ພ້ອມທັງຄວາມຖ່ອມຕົນບໍ່ອວດອ້າງ ແລະ ຄວາມໝັ້ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ—ແມ່ນແຕ່ໃນຫມູ່ສັດຕູກໍຄວນໃຫ້ຢູ່ແບບບໍ່ເປັນທີ່ເວົ້າຖຶງ (ບໍ່ໂດ່ງດັງຊົ່ວ)।
Verse 23
प्रत्यक्षतो विजानीयाद् भद्रतां क्षुद्रतामपि फलानुमेयाः सर्वत्र परोक्षगुणवृत्तयः
ຄວນຮູ້ແຈ້ງໂດຍກົງຈາກສິ່ງທີ່ປາກົດ ທັງຄວາມດີເລີດ ແລະ ຄວາມຕ່ຳຕ້ອຍ; ເພາະທຸກແຫ່ງ ການເຄື່ອນໄຫວອັນລຶກລັບຂອງຄຸນລັກສະນະ ພຶງອະນຸມານໄດ້ຈາກຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນ।
Verse 24
शस्याकरवती पुण्या खनिद्रव्यसमन्विता गोहिता भूरिसलिला पुण्यैर् जनपदैर् युता
ແຜ່ນດິນອັນເປັນມົງຄຸນ ແມ່ນແຜ່ນດິນທີ່ອຸດົມດ້ວຍພືດຜົນ ແລະ ມີແຮ່ທາດຈາກບໍ່ຂຸດຄົ້ນ, ເປັນປະໂຫຍດແກ່ງົວ, ມີນ້ຳຫຼາຍ, ແລະ ເຊື່ອມຕໍ່ກັບບ້ານເມືອງອັນມີບຸນຄຸນ।
Verse 25
रम्या सकुञ्जरबला वारिस्थलपथान्विता अदेवमातृका चेति शस्यते भूरिभूतये
ສະຖານທີ່ໜຶ່ງຖືກສັນລະເສີນວ່ານຳຄວາມຮັ່ງມີຫຼາຍ ເມື່ອມັນງາມນ່າຢູ່, ມີພະລັງດັ່ງຊ້າງ, ມີນ້ຳ, ມີພື້ນດິນແນ່ນຫນາ ແລະ ມີເສັ້ນທາງ, ແລະ ບໍ່ຖືກລົບກວນໂດຍວິນຍານແມ່ເທວີທີ່ໃຫ້ໂທດ।
Verse 26
शूद्रकारुवणिक्प्रायो महारम्भः कृषी बलः सानुरागो रिपुद्वेषी पीडासहकरः पृथुः
ເຂົາມັກຄົບຄ້າກັບຊູດຣະ, ຊ່າງຝີມື ແລະ ພໍ່ຄ້າເປັນຫຼັກ; ເຂົາກ້າເຮັດກິດການໃຫຍ່, ຮັກການກະສິກຳແລະພະລັງ, ມີຄວາມຮັກໃຄ່, ເກຽດຊັງສັດຕູ, ອົດທົນຕໍ່ຄວາມລຳບາກ, ແລະ ມີຮ່າງກາຍກວ້າງໃຫຍ່ (ອ້ວນແຂງ)។
Verse 27
नानादेश्यैः समाकीर्णो धार्मिकः पशुमान् बली ईदृक्जनपदः शस्तो ऽमूर्खव्यसनिनायकः
ປະເທດທີ່ປົກຄຸມໄປດ້ວຍຜູ້ຄົນຈາກຫຼາຍຖິ່ນຖານ ມີທຳມະ ອຸດົມດ້ວຍຝູງສັດ ແລະແຂງແຮງ—ປະເທດແບບນີ້ນ່າສັນລະເສີນ ໂດຍສະເພາະເມື່ອມີຜູ້ນຳທີ່ບໍ່ໂງ່ ແລະບໍ່ເປັນທາດແກ່ກິເລດຊົ່ວ।
Verse 28
पृथुसीमं महाखातमुच्चप्राकारतोरणं पुरं समावसेच्छैलसरिन्मरुवनाश्रयं
ຄວນສ້າງເມືອງໃຫ້ມີເຂດແດນກວ້າງ ມີຄູນ້ຳໃຫຍ່ ມີກຳແພງແລະປະຕູທີ່ສູງສົງ—ໂດຍຕັ້ງຢູ່ອາໄສພູເຂົາ ແມ່ນ້ຳ ທະເລຊາຍ ແລະປ່າໄມ້ເປັນທີ່ພຶ່ງພາ।
Verse 29
जलवद्धान्यधनवद्दुर्गं कालसहं महत् औदकं पार्वतं वार्क्षमैरिणं धन्विनं च षट्
ປ້ອມຄວນມີນ້ຳ ມີເຂົ້າທັນຍາຫານ ແລະມີຊັບສິນ; ຄວນໃຫຍ່ ແລະທົນຕໍ່ການເວລາ. ປ້ອມມີ 6 ປະເພດ: ປ້ອມນ້ຳ, ປ້ອມພູ, ປ້ອມປ່າ/ໄມ້, ປ້ອມທະເລຊາຍ, ປ້ອມພື້ນດິນແຫ້ງ (ທົ່ງຮາບ), ແລະປ້ອມດິນຊາຍແຫ້ງ।
Verse 30
ईप्सितद्रव्यसम्पूर्णः पितृपैतामहोचितः धर्मार्जितो व्ययसहः कोषो धर्मादिवृद्धये
ຄັງສົມບັດ (ໂກສ) ຄວນເຕັມໄປດ້ວຍຊັບພະຍາກອນທີ່ປາດຖະໜາແລະຈຳເປັນ ເໝາະສົມຕາມມາດຕະຖານທີ່ສືບທອດຈາກພໍ່ແລະປູ່; ໄດ້ມາໂດຍທາງທຳມະ ແລະຮັບໄຫວການໃຊ້ຈ່າຍ—ເພື່ອໃຫ້ທຳມະ ແລະເປົ້າໝາຍອື່ນໆໃນຊີວິດເຈີຣິນຂຶ້ນ।
Verse 31
पितृपैतामहो वश्यः संहतो दत्तवेतनः विख्यातपौरुषो जन्यः कुशुलः शकुनैर् वृतः
ເຂົາເປັນຜູ້ມີສາຍສະກຸນຈາກພໍ່ແລະບັນພະບຸລຸດ, ຢູ່ໃນການຄວບຄຸມໄດ້, ມີລະບຽບ ແລະຮ່ວມໃຈກັນດີ, ເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ທີ່ໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງ; ມີຊື່ສຽງໃນຄວາມກ້າຫານ, ເກີດຈາກຊົນຊັ້ນນັກຮົບທົ່ວໄປ, ຊຳນານ, ແລະມີນັກອ່ານນິມິດ (ຊະກຸນ) ຄອບຄຸມຕິດຕາມ।
Verse 32
नानाप्रहणोपेतो नानायुद्धविशारदः सत्त्वमारोग्यं कुलमेव चेति ज मख्यव्यसननायक इति ग उच्चप्रकारगोपुरमिति घ , ञ च नानायोधसमाकीर्णौ नीराजितहयद्विपः
ມີອາວຸດຫຼາຍປະເພດ ແລະຊໍານານໃນວິທີຮົບຫຼາຍຢ່າງ—ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍ. ຄວາມກ້າຫານ, ສຸຂະພາບດີບໍ່ເຈັບໄຂ້, ແລະຕະກູນສູງ—ນີ້ເອີ້ນວ່າ «ja». ຜູ້ນໍາໃນການຝ່າຟັນໄພພິບັດ ແລະຄວາມເສບຕິດ/ອະບາຍມຸກ—ນີ້ແມ່ນ «ga». ປ້ອມປາການມີກໍາແພງສູງ ແລະຫໍປະຕູ—ນີ້ແມ່ນ «gha». ແລະ «ña»: ຕໍາແໜ່ງກອງທັບທີ່ແອດແນ້ນດ້ວຍນັກຮົບຫຼາຍຊະນິດ ມີມ້າ ແລະຊ້າງປະດັບງາມສະຫວ່າງໄສ।
Verse 33
प्रवासायासदुःखेषु युद्धेषु च कृतश्रमः अद्वैधक्षत्रियप्रायो दण्डो दण्डवतां मतः
ໃນຄວາມລໍາບາກທີ່ເກີດຈາກການເດີນທາງ, ການອົດທົນແຮງກາຍ, ແລະຄວາມທຸກ—ທັງໃນສົງຄາມດ້ວຍ—ການລົງໂທດນັ້ນ ບັນດາຜູ້ຮູ້ວິທີລົງໂທດເຫັນວ່າ ເປັນໂທດທີ່ໃຫ້ຜູ້ຮັບໂທດໄດ້ຜ່ານຄວາມເຫນື່ອຍຍາກແລ້ວ. ຄວນກໍານົດໂດຍຫຼັກໃຫ້ແກ່ກະສັດຕຣິຍະ (kṣatriya) ແລະໃຫ້ຕົງໄປຕົງມາ ບໍ່ສອງໃຈ.
Verse 34
योगविज्ञानसत्त्वारूढ्यं महापक्षं प्रियम्वदं आयातिक्षममद्वैधं मित्रं कुर्वीत सत्कुलं
ຄວນເຮັດເປັນມິດກັບຜູ້ມີຕະກູນດີ—ຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນໂຍຄະ ແລະວິຊາຄວາມຮູ້ທີ່ແທ້, ມີພັກພວກ/ຜູ້ໜຸນຫຼັງແຂງແຮງ, ເວົ້າຈາໄພເລາະ, ອົດທົນຕໍ່ເຄາະຮ້າຍໄດ້, ບໍ່ເມົາມານະ, ແລະບໍ່ສອງໃຈ.
Verse 35
दूरादेवाभिगमनं स्पष्टार्थहृदयानुगा वाक् सत्कृत्य प्रदानञ्च त्रिविधो मित्रसङ्ग्रहः
ເຂົ້າໄປຫາ (ຜູ້ຈະເປັນພັນມິດ) ແມ່ນແຕ່ຢູ່ໄກ, ເວົ້າຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍຊັດເຈນ ແລະຖືກໃຈ, ແລະໃຫ້ຂອງກໍານັນດ້ວຍການເຄົາລົບ—ນີ້ແມ່ນວິທີສາມປະການໃນການຮວບຮວມມິດ.
Verse 36
धर्मकामार्थसंयोगो मित्रात्तु त्रिविधं फलं औरसं तत्र सन्नद्धं तथा वंशक्रमागतं
ຈາກມິດເກີດຜົນສາມປະການ: ການປະສານກັນຂອງ ທັມມະ (ໜ້າທີ່/ຄວາມຖືກຕ້ອງ), ກາມະ (ຄວາມສຸກອັນຊອບທໍາ), ແລະ ອັດຖະ (ຜົນປະໂຫຍດທາງວັດຖຸ). ໃນມິດຕະພາບນັ້ນ ມັນຖືກສະຖາປະນາແນ່ນອນ ດຸດດັ່ງສາຍພັນທີ່ເກີດມາແທ້, ແລະດຸດດັ່ງສິ່ງທີ່ຮັບສືບມາຕາມວົງສານຸວົງ.
Verse 37
रक्षितं व्यसनेभ्यश् च मित्रं ज्ञेयं चतुर्विधं मित्रे गुणाः सत्यताद्याः समानसुखदुखता
ມິດຄວນເຂົ້າໃຈວ່າມີ 4 ປະເພດ; ມິດແທ້ແມ່ນຜູ້ປົກປ້ອງເຮົາຈາກໄພພິບັດ. ຄຸນຄ່າຂອງມິດເລີ່ມຈາກຄວາມສັດຈິງ ແລະຮ່ວມແບ່ງສຸກທຸກ ຢືນຄຽງຂ້າງກັນໃນຍາມດີແລະຍາມຮ້າຍ.
Verse 38
वक्ष्ये ऽनुजीविनां वृत्ते सेवी सेवेत भूपतिं दक्षता भद्रता दार्ढ्यं क्षान्तिः क्लेशसहिष्णुता
ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍຈັນຍາຂອງຜູ້ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍການຮັບໃຊ້: ຜູ້ຮັບໃຊ້ຄວນຮັບໃຊ້ພະລາຊາ ດ້ວຍຄວາມຊຳນານ ຄວາມດີ ຄວາມໝັ້ນຄົງ ຄວາມອົດທົນ ແລະຄວາມທົນທານຕໍ່ຄວາມລຳບາກ.
Verse 39
सन्तोषः शीलमुत्साहो मण्डयत्यनुजीविनं यथाकालमुपासीत राजानं सेवको नयात्
ຄວາມພໍໃຈ ຄວາມປະພຶດດີ ແລະຄວາມພາກພຽນ ເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງຜູ້ພຶ່ງພາ (ຜູ້ຮັບໃຊ້). ຜູ້ຮັບໃຊ້ຄວນເຂົ້າເຝົ້າພະລາຊາຕາມເວລາອັນຄວນ ແລະປະພຶດຕາມນະໂຍບາຍອັນຖືກຕ້ອງ.
Verse 40
परस्थानगमं क्रौर्यमौद्धत्यं मत्सरन्त्यजेत् विगृह्य कथनं भृत्यो न कुर्याज् ज्यायसा सह
ໃຫ້ເຂົາຫຼີກເວັ້ນການໄປບ່ອນຂອງຜູ້ອື່ນໂດຍບໍ່ຈຳເປັນ, ຄວາມໂຫດຮ້າຍ, ຄວາມຈອງຫອງ, ແລະຄວາມອິດສາ. ຜູ້ຮັບໃຊ້ບໍ່ຄວນ, ຫຼັງຈາກຖຽງກັນແລ້ວ, ເວົ້າຄຳກະທົບກະແທກກັບຜູ້ໃຫຍ່ກວ່າ.
Verse 41
गुह्यं मर्म च मन्त्रञ्च न च भर्तुः प्रकाशयेत् रक्ताद् वृत्तिं समीहेत विरक्तं सन्त्यजेन्नृपं
ບໍ່ຄວນເປີດເຜີຍໃຫ້ຜົວຮູ້ເລື່ອງລັບ, ຈຸດອ່ອນອັນສຳຄັນ, ຫຼືມັນຕຣາ. ຄວນສະແຫວງຫາການດຳລົງຊີວິດຈາກຜູ້ທີ່ຍັງຜູກພັນແລະເມດຕາ, ແລະຄວນລະທິ້ງພະລາຊາທີ່ເຢັນຊາແລ້ວ.
Verse 42
अकार्ये प्रतिषेधश् च कार्ये चापि प्रवर्तनं सङ्क्षेपादिति सद्वृत्तं बन्धुमित्रानुजीविनां
ການຫ້າມຕົນເອງ ແລະຜູ້ອື່ນຈາກສິ່ງທີ່ບໍ່ຄວນເຮັດ ແລະການຊຸກຍູ້ສິ່ງທີ່ຄວນເຮັດ—ນີ້ແມ່ນຫຼັກສະຫຼຸບຂອງຄວາມປະພຶດດີ ສໍາລັບຜູ້ທີ່ດໍາລົງຊີວິດໂດຍອາໄສຍາດພີ່ນ້ອງ ແລະມິດສະຫາຍ।
Verse 43
मित्रं कुर्वीत सत्क्रियमिति ज तत्र सम्बद्धमिति ग आजीव्यः सर्वसत्त्वानां राजा पर्जन्यवद्भवेत् आयद्वारेषु चाप्त्यर्थं धनं चाददतीति च
“ຄວນສ້າງມິດດ້ວຍການປະພຶດອັນຄວນນັບຖື” (ຕາມການອ່ານໜຶ່ງ); “ມັນເຊື່ອມໂຍງກັບບົດບາດນັ້ນ” (ຕາມອີກການອ່ານ). ກະສັດຄວນເປັນຊີວິດຫາກິນຂອງສັດທັງປວງ ເປັນດັ່ງພະປັດຊັນຍະ (ເທວະແຫ່ງຝົນ) ໃນການຫຼ້ຽງດູ; ແລະເພື່ອການໄດ້ມາອັນຖືກຕ້ອງ ພຣະອົງຍັງເກັບຊັບສິນຕາມທາງລາຍຮັບ (ປະຕູພາສີ) ດ້ວຍ।
Verse 44
कुर्यादुद्योगसम्पन्नानध्यक्षान् सर्वकर्मसु कृषिर्वणिक्पथो दुर्गं सेतुः कुञ्जरबन्धनं
ພຣະອົງຄວນແຕ່ງຕັ້ງຫົວໜ້າກໍາກັບ (ອັດຍັກສະ) ຜູ້ມີຄວາມຂະຫຍັນ ແລະມີຄວາມສາມາດ ໃນວຽກງານລັດທຸກຢ່າງ—ກະສິກໍາ, ເສັ້ນທາງການຄ້າ, ປ້ອມປາການ, ຂົວ/ຄັນທາງ, ແລະການຜູກມ້າງ (ຊ້າງ) ພ້ອມການຈັດການຂອງມັນ।
Verse 45
खन्याकरबलादानं शून्यानां च निवेशनं अष्टवर्गमिमं राजा साधुवृत्तो ऽनुपालयेत्
ການເກັບຄ່າພາສີຈາກເຫຼືອງແຮ່, ການເກັບພາສີ, ການເອົາກໍາລັງທະຫານ, ແລະການຈັດຕັ້ງຖິ່ນຖານໃຫ້ແກ່ດິນວ່າງ—ກະສັດຜູ້ດໍາລົງທໍາຄວນປົກຄອງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ຊຸດມາດຕະການແປດປະການນີ້।
Verse 46
आमुक्तिकेभ्यश् चौरेभ्यः पौरेभ्यो राजवल्लभात् पृथिवीपतिलोभाच्च प्रजानां पञ्चधा भयं
ສໍາລັບປະຊາຊົນ ຄວາມຢ້ານກົວມີ 5 ປະການ: ຈາກຜູ້ຖືກປ່ອຍອອກ (ອາຊະຍາກອນ), ຈາກໂຈນ, ຈາກຊາວເມືອງ, ຈາກຜູ້ເປັນທີ່ໂປດປານຂອງກະສັດ, ແລະຈາກຄວາມໂລບຂອງຜູ້ປົກຄອງແຜ່ນດິນ।
Verse 47
अवेक्ष्यैतद्भयं काले आददीत करं नृपः अभ्यन्तरं शरीरं स्वं वाह्यं राष्ट्रञ्च रक्षयेत्
ເມື່ອພິຈາລະນາເຫັນອັນຕະລາຍນີ້ໃນເວລາອັນຄວນ ພະລາຊາຄວນເກັບພາສີ; ແລະຄວນປົກປ້ອງກາຍຂອງຕົນຈາກພາຍໃນ ພ້ອມທັງປົກປ້ອງອານາຈັກຈາກພາຍນອກດ້ວຍ।
Verse 48
दण्डांस्त दण्डयेद्राजा स्वं रक्षेच्च विषादितः स्त्रियः पुत्रांश् च शत्रुभ्यो विश्वसेन्न कदाचन
ພະລາຊາຄວນລົງໂທດດ້ວຍທັນດາອັນສົມຄວນ; ແລະໂດຍຄວາມຕື່ນຕົວຄວນປົກປ້ອງຕົນເອງ. ຄວນປົກປ້ອງຍິງແລະລູກຊາຍຈາກສັດຕູ ແລະບໍ່ຄວນໄວ້ໃຈສັດຕູໃນເວລາໃດໆເລີຍ।
Frequently Asked Questions
Svāmin (king), amātya (ministers), rāṣṭra (territory/people), durga (fort), kośa (treasury), bala (army), and suhṛt (ally)—presented as mutually supportive components of state power.
Truthfulness and consistency, intelligence and clear-sightedness, practical skill, endurance of hardship, steadfast loyalty, secrecy of counsel (mantra-gupti), freedom from vices (anger, greed, fear, hypocrisy), and competence in alliance/hostility policy (sandhi-vigraha).
It recommends establishing a well-bounded city with moat, ramparts, and gateways, supported by natural features (mountains, rivers, deserts, forests), and describes multiple fort-types while insisting on provisioning with water, grain, and wealth for long endurance.
The king should sustain beings like rain (Parjanya) while also collecting wealth through revenue channels at the proper time, balancing taxation with protection against public fears and internal/external security.