Adhyaya 222
Adhyaya 222 — राजधर्माः (Rājadharmāḥ): Duties of Kings (Administrative Order, Protection, and Revenue Ethics)
ບົດນີ້ວາງໂຄງສ້າງການປົກຄອງແບບຂັ້ນຕອນ: ຫົວໜ້າບ້ານ, ຜູ້ຄຸ້ມຄອງ 10 ບ້ານ, 100 ບ້ານ, ແລະເຈົ້າເມືອງ/ຜູ້ວ່າການເຂດ; ພ້ອມຍ້ຳວ່າຄ່າຕອບແທນຕ້ອງສອດຄ່ອງກັບຜົນງານ ແລະຕ້ອງກວດກາພຶດຕິກຳຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງຜ່ານການກວດຢ້ຽມ. ການປົກຄອງຖືກວາງໃຫ້ “ການປົກປ້ອງ” ເປັນຫົວໃຈ: ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງກະສັດເກີດຈາກອານາຈັກປອດໄພ; ຖ້າບໍ່ປົກປ້ອງ ທຳຂອງກະສັດຈະກາຍເປັນຄວາມໜ້າຊື່. ອັດຖະ (artha) ແມ່ນຖານປະຕິບັດຂອງ dharma ແລະ kāma ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ມາດ້ວຍການເກັບພາສີຕາມຄຳສອນຄຳພີ ແລະການປາບຄົນຊົ່ວ. ມີໜ້າທີ່ດ້ານກົດໝາຍ-ຈັນຍາ: ກົດປັບໂທດການໃຫ້ພະຍານເທັດ, ການຝາກຮັກສາຊັບບໍ່ມີເຈົ້າຂອງ 3 ປີ, ມາດຕະຖານພິສູດການເປັນເຈົ້າຂອງ, ແລະການອຸປະຖຳຄຸ້ມຄອງເດັກນ້ອຍ, ລູກສາວ, ແມ່ໝ້າຍ, ແລະຍິງຜູ້ອ່ອນໄຫວ ບໍ່ໃຫ້ຖືກຍາດພີ່ນ້ອງຍຶດຊັບຜິດກົດ. ກະສັດຕ້ອງຊົດເຊີຍການລັກຂໂມຍໂດຍທົ່ວໄປ (ແລະອາດເອົາຄືນຈາກເຈົ້າໜ້າທີ່ຕ້ານລັກທີ່ປະມາດ) ແຕ່ຈຳກັດຄວາມຮັບຜິດຊອບສຳລັບການລັກໃນເຮືອນ. ທ້າຍສຸດກຳນົດມາດຕະຖານລາຍຮັບ: ພາສີດ່ານໃຫ້ພໍ່ຄ້າມີກຳໄລຢ່າງຍຸດຕິທຳ, ຍົກເວັ້ນຍິງແລະນັກບວດ/ຜູ້ສະຫຼະໂລກທີ່ທ່າຂ້າມ, ສ່ວນແບ່ງຕາມພາກສ່ວນ (ເຂົ້າ, ຜະລິດຕະພັນປ່າ, ສັດລ້ຽງ, ຄຳ, ສິນຄ້າ) ແລະຄຳສັ່ງສະຫວັດດີການແຂງແຮງ: ຢ່າເກັບພາສີຈາກ śrotriya ທີ່ອົດຫິວ ແຕ່ໃຫ້ການອຸປະຖຳດ້ານຊີວິດ, ເພາະຄວາມຜາສຸກຂອງເຂົາເຈົ້າຜູກພັນກັບສຸຂະພາບຂອງອານາຈັກ.
Shlokas
Verse 1
आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम एकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः तान्न हिंस्याद्यदैव तु इति ज सत्यवान् सुव्रतेन चेति घ , ञ च अथ द्वाविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच ग्रामस्याधिपतिं कुर्याद्दशग्रामाधिपं नृपः शतग्रामाधिपञ्चान्यं तथैव विषयेश्वरं
ໃນ «ອັກນີ ມະຫາປຸຣານະ» ເລີ່ມບົດທີ່ມີຊື່ວ່າ «ຣາຊະທັມມະ» ຄື ອັດຍາຍ 222 (ມີໝາຍກຳກັບຂໍ້ຄວາມ/ດັດຊະນີການສວດຕາມ). ຕໍ່ມາເລີ່ມອັດຍາຍ 223 ວ່າດ້ວຍໜ້າທີ່ຂອງກະສັດ. ພຸສກະຣະກ່າວວ່າ: “ກະສັດຄວນແຕ່ງຕັ້ງຫົວໜ້າບ້ານໃຫ້ແຕ່ລະບ້ານ, ແຕ່ງຕັ້ງຜູ້ຄຸ້ມຄອງສິບບ້ານ, ອີກຜູ້ໜຶ່ງຄຸ້ມຄອງຮ້ອຍບ້ານ, ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ແຕ່ງຕັ້ງເຈົ້າເມືອງ/ຜູ້ປົກຄອງເຂດ (viṣaya).”
Verse 2
तेषां भोगविभागश् च भवेत् कर्मानुरूपतः नित्यमेव तथा कार्यं तेषाञ्चारैः परीक्षणं
ການແບ່ງປັນຜົນປະໂຫຍດ ແລະ ຄ່າຕອບແທນຂອງພວກເຂົາ ຄວນໃຫ້ສອດຄ່ອງຕາມການກະທຳແລະຜົນງານ; ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວນກວດກາພຶດຕິກຳຂອງພວກເຂົາເປັນປະຈຳ ໂດຍຜູ້ກວດກາ (ຈາຣ/ສາຍລັບ).
Verse 3
ग्रामे दोषान् समुत्पन्नान् ग्रामेशः प्रसमं नयेत् अशक्तो दशपालस्य स तु गत्वा निवेदयेत्
ເມື່ອຄວາມຜິດຫຼືຄວາມວຸ້ນວາຍເກີດຂຶ້ນໃນບ້ານ ຫົວໜ້າບ້ານຄວນນຳໄປສູ່ການຕັດສິນໃຫ້ສົງົບ. ຖ້າບໍ່ສາມາດ ກໍໃຫ້ໄປແຈ້ງຕໍ່ ດະສະປາລະ (ເຈົ້າໜ້າທີ່ຄຸ້ມຄອງສິບບ້ານ).
Verse 4
श्रुत्वापि दशपालो ऽपि तत्र युक्तिमुपाचरेत् वित्ताद्याप्नोति राजा वै विषयात्तु सुरक्षितात्
ແມ່ນແຕ່ໄດ້ຟັງແລ້ວ ຜູ້ປົກຄອງ—ແມ່ນແຕ່ຖືກຄຸ້ມຄອງໂດຍຜູ້ພິທັກທິດທັງສິບ—ກໍຄວນນຳນະໂຍບາຍທີ່ເໝາະສົມແລະໃຊ້ໄດ້ຈິງໄປປະຕິບັດທີ່ນັ້ນ; ເພາະກະສັດຈະໄດ້ຮັບຊັບສິນແລະສິ່ງອື່ນໆ ຢ່າງແທ້ຈິງ ຈາກແດນດິນທີ່ຖືກປົກປ້ອງຢ່າງດີ.
Verse 5
धनवान्धर्ममाप्नोति धनवान् काममश्नुते उच्छिद्यन्ते विना ह्य् अर्थैः क्रिया ग्रीष्मे सरिद्यथा
ຜູ້ມີຊັບສິນຍ່ອມບັນລຸທຳ; ຜູ້ມີຊັບສິນຍ່ອມເສບສຸກໃນກາມ. ເພາະຫາກຂາດອັດຖະ (ທຶນທຣັບ) ກິດຈະກຳແລະພິທີກຳຍ່ອມຢຸດຊະງັກ ດັ່ງແມ່ນ້ຳແຫ້ງໃນລະດູຮ້ອນ.
Verse 6
विशेषो नास्ति लोकेषे पतितस्याधनस्य च पतितान्न तु गृह्णन्ति दरिद्रो न प्रयच्छति
ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງຢ່າງແທ້ຈິງ ລະຫວ່າງຜູ້ຕົກຕ່ຳ (ຈາກສະຖານະຫຼືສິນທຳ) ແລະຜູ້ຂາດຊັບ. ຜູ້ຄົນບໍ່ຮັບຈາກຜູ້ຕົກຕ່ຳ ແລະຄົນທຸກຍາກກໍບໍ່ໃຫ້ທານ.
Verse 7
धनहीनस्य भार्यापि नैका स्यादुपवर्तिनी राष्ट्रपीडाकरो राजा नरके वसते चिरं
ຜູ້ຂາດຊັບ ແມ່ນແຕ່ພັນລະຍາຂອງເຂົາກໍອາດບໍ່ເປັນຄູ່ຄອງທີ່ຊື່ສັດ ແລະມີໃຈດຽວ. ສ່ວນກະສັດຜູ້ກົດຂີ່ປະເທດຊາດ ຍ່ອມຢູ່ນະລົກເປັນເວລາດົນນານ.
Verse 8
नित्यं राज्ञा तथा भाव्यं गर्भिणी सहधर्मिणी यहा स्वं सुखमुत्सृज्य गर्भस्य सुखमावहेत्
ກະສັດຄວນດູແລເປັນນິດ ໃຫ້ມະເຫສີຜູ້ຖືພາ—ຄູ່ຮ່ວມທຳ—ຍອມລະຄວາມສະດວກຂອງຕົນ ແລະນຳພາຄວາມສຸກສະບາຍແກ່ທາຣົກໃນຄັນ.
Verse 9
विना ह्य् अर्थमिति घ , ञ च नैव स्याद्वशवर्तिनीति ख , ट च नैव स्याद्वशवर्तिनीति घ , ज , ञ च सुखमाहरेदिति ज , ट च किं यज्ञैस्तपसा तस्य प्रजा यस्य न रक्षिताः सुरक्षिताः प्रजा यस्य स्वर्गस्तस्य गृहोपमः
«ຫາກຂາດອັດຖະ (ທຶນທຣັບ)» (ບາງສຳນວນອ່ານແບບນີ້); «ນາງຈະບໍ່ຢູ່ໃນອຳນາດ/ບໍ່ນອບນ້ອມ» (ບາງສຳນວນອ່ານແບບນີ້); «ເຂົາຄວນນຳພາຄວາມສຸກສະບາຍ» (ບາງສຳນວນອ່ານແບບນີ້). ການບູຊາຍັດ ແລະຕະປະສະຍາ ຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດແກ່ຜູ້ປົກຄອງທີ່ບໍ່ປົກປ້ອງປະຊາ? ແຕ່ຜູ້ທີ່ປົກປ້ອງປະຊາຢ່າງດີ ສະຫວັນກໍເຫມືອນຢູ່ໃນເຮືອນຂອງຕົນ.
Verse 10
अरक्षिताः प्रजा यस्य नरकं तस्य मन्दिरं राजा षड्भागमादत्ते सुकृताद्दुष्कृतादपि
ສໍາລັບກະສັດຜູ້ບໍ່ປົກປ້ອງປະຊາ ນະລົກເປັນທີ່ພໍານັກຂອງພຣະອົງ. ກະສັດຮັບສ່ວນໜຶ່ງໃນຫົກ ທັງຈາກບຸນ ແລະແມ່ນກະທັ້ງຈາກບາບຂອງເຂົາເຈົ້າ.
Verse 11
धर्मागमो रक्षणाच्च पापमाप्नोत्यरक्षणात् सुभगा विटभीतेव राजवल्लभतस्करैः
ດ້ວຍການປົກປ້ອງ ທໍາມະຖືກຮັກສາໄວ້; ດ້ວຍການບໍ່ປົກປ້ອງ ບາບກໍເກີດຂຶ້ນ—ເຫມືອນຍິງຜູ້ມີໂຊກດີທີ່ຢ້ານນາງພໍ່ຄ້າກາມ ແຕ່ກໍຖືກຂູ່ໂດຍຄົນທີ່ກະສັດຮັກ ແລະໂຈນ.
Verse 12
भक्ष्यमाणाः प्रजा रक्ष्याः कायस्थैश् च विशेषतः
ປະຊາທີ່ກໍາລັງຖືກຂົ່ມເຫັງ ຫຼືຖືກກິນເປັນເຫຍື່ອ ຕ້ອງໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ—ໂດຍສະເພາະໂດຍພວກ kāyastha (ເຈົ້າໜ້າທີ່ຂຽນບັນຊີ/ບໍລິຫານ).
Verse 13
रक्षिता तद्भयेभ्यस्तु राज्ञो भवति सा प्रजाअप्_२२२०१२च्दरक्षिता सा भवति तेषामेवेह भोजनं दुष्टसम्मर्दनं कुर्याच्छास्त्रोक्तं करमाददेत्
ເມື່ອປະຊາຖືກປົກປ້ອງຈາກຄວາມຢ້ານກົວເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງເປັນຂອງກະສັດຢ່າງແທ້ຈິງ; ຖ້າບໍ່ປົກປ້ອງ ພວກເຂົາບໍ່ແມ່ນຂອງພຣະອົງ. ການດໍາລົງຊີວິດຂອງກະສັດໃນແຜ່ນດິນນີ້ອາໄສພວກເຂົາເທົ່ານັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນພຣະອົງຄວນປາບຄົນຊົ່ວ ແລະເກັບພາສີຕາມທີ່ຊາສະຕຣາກໍານົດ.
Verse 14
कोषे प्रवेशयेदर्धं नित्यञ्चार्धं द्विजे ददेत् निधिं द्विजोत्तमः प्राप्य गृह्णीयात्सकलं तथा
ຄວນນໍາເງິນຄື່ງໜຶ່ງເຂົ້າຄັງຫຼວງ ແລະໃຫ້ອີກຄື່ງໜຶ່ງແກ່ພຣາຫມັນເປັນນິດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ ເມື່ອພົບຂຸມຊັບ ອາດຮັບໄປໄດ້ທັງໝົດ.
Verse 15
चतुर्थमष्टमं भागं तथा षोडशमं द्विजः वर्णक्रमेण दद्याच्च निधिं पात्रे तु धर्मतः
ດວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຄວນໃຫ້ສ່ວນ 1/4, 1/8 ແລະ 1/16 ຕາມລຳດັບວັນນະ; ແລ້ວມອບນິທິໃຫ້ແກ່ຜູ້ສົມຄວນ ຕາມທຳມະ.
Verse 16
अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः सुवित्तस्यांशमष्टमं प्रणष्टस्वामिकमृक्थं राजात्र्यब्दं निधापयेत्
ຜູ້ເວົ້າຄຳບໍ່ຈິງ ຄວນຖືກລົງໂທດໂດຍປັບເງິນເທົ່າ 1/8 ຂອງຊັບສິນຕົນ. ຊັບສິນທີ່ເຈົ້າຂອງຫາຍ ຫຼືບໍ່ຮູ້ຈັກ ກະສັດຄວນເກັບໄວ້ເປັນຝາກ 3 ປີ.
Verse 17
अर्वाक् त्र्यब्दाद्धरेत् स्वामी परेण नृपतिर्हरेत् ममेदमिति यो ब्रूयात् सो ऽर्थयुक्तो यथाविधि
ກ່ອນຄົບ 3 ປີ ເຈົ້າຂອງສາມາດມາຮັບຄືນໄດ້ເອງ; ຫຼັງຈາກນັ້ນ ກະສັດຄວນດຳເນີນການເອົາຄືນຕາມກົດ. ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ “ນີ້ແມ່ນຂອງຂ້ອຍ” ຕ້ອງມີເຫດຜົນແລະຫຼັກຖານຖືກຕ້ອງ ຕາມວິທີກຳນົດ.
Verse 18
सम्पाद्य रूपसङ्ख्यादीन् स्वामी तद् द्रव्यमर्हति सत्प्रजा इति घ , ञ च सुभगा विटभीतेवेत्यादिः, करमाददेदित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति द्विजे ऽर्पयेदिति ञ , ट च अमृतं वदतो ग्राह्यमिति ट बालदायादिकमृक्थं तावद्राजानुपालयेत्
ເມື່ອໄດ້ກວດສອບເຄື່ອງໝາຍຈຳແນກ ເຊັ່ນ ຮູບຮ່າງ ແລະ ຈຳນວນ ຂອງສິ່ງຂອງແລ້ວ ເຈົ້າຂອງທີ່ຖືກຕ້ອງຍ່ອມມີສິດໃນຊັບນັ້ນ. ຈົນກວ່າທາຍາດຍັງເດັກ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ຈະມີຄວາມສາມາດ ກະສັດຄວນປົກປ້ອງມໍຣະດົກຂອງເຂົາເຈົ້າ.
Verse 19
यावत्स्यात्स समावृत्तो यावद्वातीतशैशवः बालपुत्रासु चैवं स्याद्रक्षणं निष्कलासु च
ການປົກປ້ອງຄວນດຳລົງຢູ່ ຈົນກວ່າເຂົາຈະສຳເລັດຊ່ວງນັກຮຽນ (ພຣະຫມະຈະຣິຍະ) ແລະພົ້ນຈາກວັຍເດັກ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຄວນມີການຄຸ້ມຄອງແກ່ລູກສາວນ້ອຍ ແລະແກ່ຍິງທີ່ບໍ່ມີຜູ້ອຸປະຖຳ.
Verse 20
पतिव्रतासु च स्त्रीषु विधबास्वातुरासु च जीवन्तीनान्तु तासां ये संहरेयुः स्ववान्धवाः
ສໍາລັບແມ່ຍິງຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ຜົວ, ແມ່ຍິງໝ້າຍ, ແລະແມ່ຍິງເຈັບໄຂ້—ໃນຂະນະທີ່ພວກນາງຍັງມີຊີວິດ—ຜູ້ໃດແມ່ນແມ່ນຍາດພີ່ນ້ອງຂອງຕົນ ແຕ່ໄປຍຶດເອົາຊັບສິນ ຫຼືທຶນດໍາລົງຊີວິດຂອງນາງ ຍ່ອມເປັນຄວາມຜິດທີ່ຕ້ອງຮັບໂທດ।
Verse 21
ताञ्छिष्याच्चौरदण्डेन धार्मिकः पृथिवीपतिः सामान्यतो हृतञ्चौरैस्तद्वै दद्यात् स्वयं नृपः
ພະຣາຊາຜູ້ທໍາມະທໍາ ຄວນລົງໂທດພວກນັ້ນດ້ວຍໂທດທີ່ກໍານົດໄວ້ສໍາລັບຂໂຈນ; ແລະສິ່ງໃດທີ່ຖືກຂໂຈນລັກໄປໂດຍທົ່ວໄປ ພະຣາຊາເອງຄວນຊົດໃຊ້ຄືນໃຫ້ແກ່ຜູ້ເສຍຫາຍ।
Verse 22
चौररक्षाधिकारिभ्यो राजापि हृतमाप्नुयात् अहृते यो हृतं ब्रूयान्निःसार्यो दण्ड्य एव सः
ແມ່ນແຕ່ພະຣາຊາກໍອາດຮຽກຄືນຊັບທີ່ຖືກລັກໄປຈາກເຈົ້າໜ້າທີ່ຜູ້ມີໜ້າທີ່ປ້ອງກັນຂໂຈນໄດ້. ແຕ່ຜູ້ໃດທີ່ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີການລັກ ກັບກ່າວວ່າຖືກລັກ ຜູ້ນັ້ນຕ້ອງຖືກໄລ່ອອກ ແລະຕ້ອງຖືກລົງໂທດແນ່ນອນ।
Verse 23
न तद्राज्ञा प्रदातव्यं गृहे यद् गृहगैर् हृतं स्वराष्ट्रपण्यादादद्याद्राजा विंशतिमं द्विज
ໂອ ພຣາຫມັນ, ຄວາມເສຍຫາຍໃດທີ່ຖືກຄົນໃນເຮືອນລັກໄປພາຍໃນເຮືອນ ພະຣາຊາບໍ່ຄວນຊົດໃຊ້. ສໍາລັບສິນຄ້າການຄ້າໃນອານາເຂດຂອງພຣະອົງ ພະຣາຊາຄວນເກັບໜຶ່ງສ່ວນໃນຊາວ (1/20).
Verse 24
शुल्कांशं परदेशाच्च क्षयव्ययप्रकाशकं ज्ञात्वा सङ्कल्पयेच्छुल्कं लाभं वणिग्यथाप्नुयात्
ເມື່ອໄດ້ກວດຮູ້ສັດສ່ວນອາກອນດ່ານທີ່ຄວນເປັນ—ຮວມທັງສິນຄ້າຈາກແດນຕ່າງປະເທດ—ແລະເຂົ້າໃຈປັດໃຈທີ່ເປີດເຜີຍການຂາດທຶນແລະຄ່າໃຊ້ຈ່າຍ ຄວນກໍານົດອາກອນໃຫ້ເໝາະ ເພື່ອໃຫ້ພໍ່ຄ້າໄດ້ກໍາໄລຢ່າງຍຸດຕິທໍາ।
Verse 25
विंशांशं लाभमादद्याद्दण्डनीयस्ततो ऽन्यथा स्त्रीणां प्रव्रजितानाञ्च तरशुल्कं विवर्जयेत्
ຄວນເອົາກຳໄລ 1/20 ເປັນລາຍຮັບຂອງລັດ; ຖ້າເອົາເກີນ ຫຼື ຝ່າຝືນ ຈະຕ້ອງຮັບໂທດ. ແລະຄວນຍົກເວັ້ນຄ່າຂ້າມຟາກໃຫ້ແກ່ແມ່ຍິງ ແລະ ຜູ້ອອກບວດສະຫລະໂລກ.
Verse 26
तरेषु दासदोषेण नष्टं दासांस्तु दापयेत् शूकधान्येषु षड्भागं शिम्बिधान्ये तथाष्टमं
ຖ້າໃນເລື່ອງການຂ້າມຟາກ (ເຮືອ/ຟາກ) ເກີດຄວາມເສຍຫາຍເນື່ອງຈາກຄວາມຜິດຂອງທາດ/ຄົນຮັບໃຊ້ ກໍໃຫ້ທາດນັ້ນຊົດໃຊ້. ສຳລັບເຂົ້າທີ່ມີຮວງ ໃຫ້ເອົາ 1/6; ສຳລັບຖົ່ວແລະພືດຕະກູນຖົ່ວ ໃຫ້ເອົາ 1/8.
Verse 27
राजा वन्यार्थमादद्याद्देशकालानुरूपकं पञ्चषड्भागमादद्याद् राजा पशुहिरण्ययोः
ກະສັດຄວນເກັບພາສີຈາກຜະລິດຕະພັນປ່າໄມ້ ໃຫ້ເໝາະກັບພື້ນຖິ່ນ ແລະ ເວລາ. ຈາກສັດລ້ຽງ ແລະ ຄຳ ກະສັດຄວນເອົາສ່ວນ 1/5 ຫຼື 1/6.
Verse 28
गन्धौषधिरसानाञ्च पुष्पमूलफलस्य च बालदायादिकं युक्तमिति ख , ग , घ , ञ च स्त्रीणाञ्चैव द्विजातीनामिति ट पत्रशाकतृणानाञ्च वंशवैणवचर्मणां
ຂອງຫອມ, ຢາສະຫມຸນໄພ ແລະ ນ້ຳສະກັດ/ນ້ຳຍາຂອງມັນ, ພ້ອມທັງດອກໄມ້, ຮາກ, ແລະ ໝາກໄມ້ ຄວນນັບເຂົ້າໃນຫມວດສິນຄ້າທີ່ຕ້ອງປະເມີນ. ອີກທັງ ເລື່ອງທີ່ກ່ຽວກັບເດັກນ້ອຍ, ມໍລະດົກ ແລະ ອື່ນໆ ຄວນຈັດລະບຽບໃຫ້ຖືກຕ້ອງ; ແລະ ເລື່ອງຂອງແມ່ຍິງ ແລະ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ (ທະວິຊະ) ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ນອກນັ້ນ ຜັກໃບ ແລະ ຫຍ້າ, ຜະລິດຕະພັນຈາກໄມ້ໄຜ່/ອໍ້ ແລະ ໜັງ/ໜັງຟອກ ກໍຄວນນັບຮວມດ້ວຍ.
Verse 29
वैदलानाञ्च भाण्डानां सर्वस्याश्ममयस्य च षड्भागमेव चादद्यान् मधुमांसस्य सर्पिषः
ຈາກເຄື່ອງສານ/ສານໄມ້ໄຜ່ ແລະ ພາຊະນະຕ່າງໆ, ພ້ອມທັງຂອງທີ່ເຮັດດ້ວຍຫີນທັງໝົດ, ຄວນເອົາພຽງ 1/6 ເທົ່ານັ້ນ; ແລະຈາກນ້ຳເຜິ້ງ, ເນື້ອສັດ, ແລະ ນ້ຳມັນເນີຍ (ghee) ກໍເອົາ 1/6 ເຊັ່ນກັນ.
Verse 30
म्रियन्नपि न चादद्याद् ब्राह्मणेभ्यस् तथा करं यस्य राज्ञस्तु विषये श्रोत्रियः सीदति क्षुधा
ແມ່ນແຕ່ກຳລັງຈະຕາຍກໍຢ່າເອົາພາສີແບບນັ້ນຈາກພຣາຫມັນ—ພາສີທີ່ໃນແດນຂອງກະສັດນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ເວດ (śrotriya) ທຸກທ້ອນເພາະຄວາມຫິວໂຫຍ.
Verse 31
तस्य सीदति तद्राष्ट्रं व्याधिदुर्भिक्षतस्करैः श्रुतं वृत्तन्तु विज्ञाय वृत्तिं तस्य प्रकल्पयेत्
ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ອານາຈັກຂອງລາວຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກຍາກເນື່ອງຈາກໂລກໄພ, ຄວາມອຶດຢາກ, ແລະໂຈນ. ເມື່ອໄດ້ຍິນແລະຮູ້ແຈ້ງເລື່ອງຈິງແລ້ວ ກະສັດຄວນຈັດຫາວິທີດຳລົງຊີວິດ/ການອຸປະຖຳທີ່ເໝາະສົມໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ.
Verse 32
रक्षेच्च सर्वतस्त्वेनं पिता पुत्रमिवौरसं संरक्ष्यमणो राज्ञा यः कुरुते धर्ममन्वहं
ແລະກະສັດຄວນປົກປ້ອງເຂົາຈາກທຸກທິດ ເຫມືອນພໍ່ປົກປ້ອງລູກຊາຍແທ້ຂອງຕົນ; ເພາະຜູ້ທີ່ຖືກກະສັດປົກປ້ອງແບບນີ້ ຈະປະພຶດທຳມະທຸກມື້.
Verse 33
तेनायुर्वर्धते राज्ञो द्रविणं राष्ट्रमेव च कर्म कुर्युर् नरेन्द्रस्य मासेनैकञ्च शिल्पिनः
ດ້ວຍການຈັດການນັ້ນ ອາຍຸຂອງກະສັດຈະເພີ່ມພູນ ແລະຊັບສິນກັບອານາຈັກກໍເຈີຣິນຂຶ້ນ. ສ່ວນຊ່າງຝີມືຄວນເຮັດວຽກຂອງພຣະມະຫາກະສັດເປັນເວລາໜຶ່ງເດືອນ ໂດຍຜັດປ່ຽນກັນ ຄົນລະໜຶ່ງເດືອນ.
Verse 34
भुक्तमात्रेण ये चान्ये स्वशरीरोपजीयिनः
ແລະຍັງມີຄົນອື່ນໆ ທີ່ດຳລົງຊີວິດໄດ້ພຽງແຕ່ຕາມອາຫານທີ່ພຶ່ງກິນ—ຄືຜູ້ທີ່ຫາກິນດ້ວຍແຮງກາຍຂອງຕົນເອງເທົ່ານັ້ນ.
Frequently Asked Questions
A tiered system: a village headman, an officer over ten villages (daśapāla), another over a hundred villages, and a district governor (viṣayeśvara), with ongoing oversight of conduct and performance-based emoluments.
Protection (rakṣaṇa) is primary: a king gains prosperity from a well-protected realm, incurs sin by failure to protect, and even shares responsibility for the subjects’ merit and demerit.
Taxes must follow śāstric limits (including sixth shares and other sectoral fractions), customs duties should be set after assessing costs so merchants retain fair profit, and certain tolls (e.g., ferries) are waived for women and renunciants.
Ownerless property is held in royal deposit for three years; claims require proper grounds and identification marks (form, number, etc.); after three years, the king may take legal custody per procedure.
The king must protect minors’ estates until maturity, safeguard daughters and unguarded women, punish relatives who unlawfully seize widows’ or sick women’s support, and ensure śrotriya Brahmanas are not taxed into hunger—providing livelihood support instead.