Adhyaya 42: The Battle at Mandara: Vinayaka, Nandin, and Skanda Rout the Daitya Hosts
मन्दरयुद्ध-वर्णनम् (Mandara-yuddha-varṇanam)
Vinayaka, Nandin, and Skanda Rout the Daityas
ಪೂಲಸ್ತ್ಯ–ನಾರದ ಸಂವಾದದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮಂದರಪರ್ವತದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಮಥರ ಗುಹ್ಯದುರ್ಗವನ್ನು ಕೇಂದ್ರವಾಗಿಸಿಕೊಂಡ ಶೈವ ಯುದ್ಧವರ್ಣನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಅಂಧಕನು ದೈತ್ಯಸೈನ್ಯ ಸಮೇತ ಬಂದು ಭೀಕರ ರಣಘೋಷ ಎಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅದರಿಂದ ವಿಘ್ನರಾಜ ವಿನಾಯಕನು ಸಹ ಸಮರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹರನು ಅಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ಅವಳ ಸಹಚರ ದೇವಿಯರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದಿರಲು ಉಪದೇಶಿಸಿ ವೃಷಭಾರೂಢನಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ; ಶುಭಾಶುಭ ನಿಮಿತ್ತಗಳು ಕಾಣಿಸಿ ಜಯಸೂಚಕವೆಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತುಹುಣ್ಡನ ಆಕ್ರಮಣ, ರಾಹುವಿಂದ ವಿನಾಯಕನ ಬಂಧನ, ನಂತರ ಮಹೋದರಾದಿ ಗಣೇಶ್ವರರ ಪ್ರತಿಘಾತದಿಂದ ದೈತ್ಯರು ಚದುರಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ದೈತ್ಯರ ದಾಳಿಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಬಲಿ, ದುರ್ಯೋಧನ, ಹಸ್ತಿ, ಶಂಬರ ಮುಂತಾದ ಅಸುರವೀರರು ನಂದಿ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನ ಸೇನಾನಾಯಕರಾದ (ವಿಶಾಖ, ನೈಗಮೇಯ, ಶಾಖ)ರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ದೈತ್ಯಸೇನೆ ಓಡಿ ಶುಕ್ರನ ಶರಣು ಸೇರುತ್ತದೆ. ಶಿವಗಣವ್ಯವಸ್ಥೆ ಜಗತ್ತಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವೆಂದು ಅಧ್ಯಾಯ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
Divine Beings
Sacred Geography
Mortal & Asura Figures
Key Content Points
- Andhaka reaches Mandara with Daitya allies; Pramathas raise a battle-clamor, and Vināyaka (Vighnarāja) is drawn into the fray.
- Śiva’s departure sequence: counsel to Ambikā and her attendants, mounting Vṛṣabha, and the appearance of battle-omens (nimittas) interpreted as signs of victory.
- Major combat cycle: Tuhuṇḍa and Rāhu challenge the gaṇas; Vināyaka is struck and bound; gaṇeśvaras retaliate, leading to routs and renewed Daitya offensives.
- Escalation with named Asura champions (Bali, Duryodhana, Hastī, Śambara) versus Nandin and Skanda’s commanders (Viśākha, Naigameya, Śākha); Daitya forces ultimately flee and take refuge with Śukra.
Shlokas in Adhyaya 42
Verse 1
आच्छादितो गिरिवरः प्रमथैर्घनाभै राभाति शुक्लतनुरीश्वरपादजुष्टः नीलाजिनातततनुः शरदभ्रवर्णो यद्वद् विभाति बलवान् वृषभो हरस्य // वम्प्_41.59 इति श्रीवामनपुराणे एकचत्वारिशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः समं दैत्यैस्तथान्धकः मन्दरं पर्वतश्रेष्ठं प्रमथाश्रितकन्दरम्
ಮಳೆಮೇಘದಂತೆ ಶ್ಯಾಮರೂಪದ ಪ್ರಮಥರಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತವು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು—ಈಶ್ವರನ ಪಾದಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಶ್ವೇತದೇಹ ಪಡೆದಂತೆಯೇ; ನೀಲಾಜಿನದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಂತೆಯೂ, ಶರದ್ಮೇಘವರ್ಣದಂತೆಯೂ—ಹರ (ಶಿವ)ನ ಬಲಿಷ್ಠ ವೃಷಭ ಹೇಗೆ ದೀಪ್ತವಾಗುತ್ತದೋ ಹಾಗೆ. ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ನಡುವೆ ದೈತ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಂಧಕನು ಮಂದರ ಎಂಬ ಪರ್ವತಶ್ರೇಷ್ಠಕ್ಕೆ ಬಂದನು; ಅದರ ಗುಹೆಗಳು ಪ್ರಮಥರಿಂದ ಆಕ್ರಮಿತವಾಗಿದ್ದವು।
Verse 5
प्रणिपत्य तथा भक्त्या वाक्यमाह महेश्वरम् किं तिष्ठसि जगन्नाथ समुत्तिष्ठ रणोत्सुकः
ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು— “ಹೇ ಜಗನ್ನಾಥ, ಏಕೆ ನಿಂತಿರುವೆ? ಯುದ್ಧೋತ್ಸುಕನಾಗಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲು।”
Verse 15
दक्षिणाङ्गं नखान्तं वै समकम्पत शूलिनः शकुनिश् चापि हारीतो मौनी याति पराङ्गमुखः
ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿಯ ಬಲ ಅಂಗವು ನಖಗಳ ತುದಿವರೆಗೆ ಕಂಪಿಸಿತು; ಹಾರೀತ ಎಂಬ ಹಸಿರುಬಣ್ಣದ ಪಕ್ಷಿಯೂ ಮೌನವಾಗಿ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸಿ ಹೋದಿತು।
Verse 16
निमित्तानीदृशान् दृष्ट्वा भूतभव्यभवो विभुः शैलादिं प्राह वचनं सस्मितं शशिशेखरः
ಇಂತಹ ಶಕುನಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಭೂತ-ಭವಿಷ್ಯಗಳ ಮೂಲವಾದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರನು ಶೈಲಾದಿಗೆ ಸ್ಮಿತಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಚನ ಹೇಳಿದನು।
Verse 17
हर उवाच नन्दिन् जजो ऽद्य मे भावी न कथञ्चित् पराजयः निमित्तानीह दृस्यन्ते संभूतानि गणेश्वर
ಹರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ನಂದಿನ್, ಇಂದು ಜಯ ನನ್ನದೇ; ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನನಗೆ ಪರಾಜಯವಿಲ್ಲ. ಓ ಗಣೇಶ್ವರ, ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಶಕುನಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿವೆ।
Verse 18
तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह संकरम् कः संदेहो महादेव यत् त्वं जयसि शात्रवान्
ಶಂಭುವಿನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೈಲಾದಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮಹಾದೇವ, ನೀವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಏನು ಸಂಶಯ?
Verse 19
तच्छंभुवचनं श्रुत्वा शैलादिः प्राह शङ्करम् समादिदेश युद्धाय महापशुपतैः सह
ಶಂಭುವಿನ ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಶೈಲಾದಿ ಶಂಕರನನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿ ಮಹಾಪಾಶುಪತಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು।
Verse 20
ते ऽभ्येत्य दानवबलं मर्दयन्ति स्म वेगिताः नानाशस्त्रधरा वीरा वृक्षानशनयो यथा
ವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನಡೆದ, ನಾನಾವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಆ ವೀರರು ದಾನವರ ಸೇನೆಯನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು—ಮರಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ।
Verse 21
ते वध्यमाना बलिभिः प्रमथैर्दैत्यदानवाः प्रवृत्ताः प्रमथान् हन्तुं कूटमुद्गरपाणयः
ಬಲಿಷ್ಠ ಪ್ರಮಥರಿಂದ ವಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾ ಇದ್ದ ಆ ದೈತ್ಯ-ದಾನವರು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಗದೆ ಹಾಗೂ ಮುದುಗರ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಮಥರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಮುಂದಾದರು।
Verse 22
ततो ऽम्बरतले देवाः सेन्द्रविष्णुपितामहाः ससूर्याग्निपुरोगास्तु समायाता दिदृक्षवः
ಆಮೇಲೆ ಆಕಾಶಮಂಡಲದಲ್ಲಿ ದೇವರುಗಳು—ಇಂದ್ರ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಸಹಿತ, ಸೂರ್ಯ ಹಾಗೂ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು—ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸೇರಿದರು।
Verse 23
ततो ऽम्बरतले घोषः सस्वनः समजायत गीतवाद्यादिसंमिश्रो दुन्दुभीनां कलिप्रिय
ಆಮೇಲೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಘೋಷಯುಕ್ತ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ ಉಂಟಾಯಿತು—ಗೀತೆ, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊದಲಾದವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತ—ದುಂದುಭಿಗಳ ಮಿಡಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕೋಲಾಹಲ।
Verse 24
ततः पश्यत्सु देवेषु महापाशुपतादयः गणास्तद्दानवं सैन्यं जिघांसन्ति स्म कोपिताः
ಆಮೇಲೆ ದೇವರುಗಳು ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ಮಹಾಪಾಶುಪತ ಮೊದಲಾದ ಗಣಗಳು ಕೋಪಗೊಂಡು ಆ ದಾನವ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದರು।
Verse 25
चतुरङ्गबलं दृष्ट्वा हन्यमानं गणेश्वरैः क्रोधान्वितस्तुहुण्डस्तु वेगोनाबिससार ह
ಶಿವಗಣಾಧಿಪತಿಗಳು ಚತುರಂಗ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತುಹುಂಡನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 26
आदाय परिघं घोरं पट्टोद्ब्द्धमयस्मयम् राजतं राजते ऽत्यर्थमिन्द्रध्वजमिवोच्छ्रितम्
ಪಟ್ಟಗಳಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿದ ಭಯಂಕರ ಕಬ್ಬಿಣದ ಪರಿಘವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತೆ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು।
Verse 27
तं भ्रामयानो बलवान् निजघान रणे गणान् रुद्राद्याः स्कन्दपर्यन्तास्ते ऽभज्यन्त भयातुराः
ಆ ಪರಿಘವನ್ನು ಸುತ್ತಿಸುತ್ತಾ ಆ ಬಲವಂತನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಣರನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ರುದ್ರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಸ್ಕಂದನ ತನಕ ಅವರು ಭಯದಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡು ಮುರಿದು ಚದುರಿದರು।
Verse 28
तत्प्रभग्नं बलं दृष्ट्वा गणनाथो विनायकः समाद्रवत वेगेन तुहुण्डं दनुरुङ्गवम्
ಆ ಪಡೆ ಭಂಗಗೊಂಡುದನ್ನು ಕಂಡು, ಗಣನಾಥ ವಿನಾಯಕನು ದಾನವ ಯೋಧರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಾದ ತುಹುಂಡನ ವಿರುದ್ಧ ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು।
Verse 29
आपतन्तं गणपतिं दृष्ट्वा दैत्यो दुरात्मवान् परिघं पातयामास गुम्भपृष्ठे महाबलः
ಗಣಪತಿ ತನ್ನತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ದುಷ್ಟಾತ್ಮ ಮಹಾಬಲ ದೈತ್ಯನು ಅವನ ಗುಂಬಸಮಾನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಹಿಂಭಾಗದ ಮೇಲೆ ಪರಿಘವನ್ನು ಬಡಿದನು।
Verse 30
विनायकस्य तत्कुम्भे परिघं वज्रभूषणम् शतधा त्वगमद् ब्रह्मन् मेरोः कूट इवाशनिः
ಆಗ ವಿನಾಯಕನ ಆ ಕುಂಭದ ಮೇಲೆ ವಜ್ರಸಮಾನ ಕಠೋರ ಪರಿಘವು, ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮೇರೂ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಮಿಂಚು ಬಡಿದಂತೆ ನೂರಾರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರುಚೂರಾಯಿತು।
Verse 31
परिघं विफलं दृष्ट्वा समायान्तं च पार्षदम् बबन्ध बाहुपाशेन राहू रक्षन् हि मातुलम्
ಪರಿಘವು ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು ಎಂದು ಕಂಡು, ಪಾರ್ಷದನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ನೋಡಿ, ಮಾವನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾದ ರಾಹು ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಹುಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿಸಿದನು।
Verse 32
स बद्धो बाहुपासेन बलादाकृष्य दानवम् समाजघान शिरशि कुठारेण महोदरः
ಬಾಹುಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ಮಹೋದರನು ಬಲದಿಂದ ಆ ದಾನವನನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಎಳೆದು, ಕುಠಾರದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು।
Verse 33
काष्ठवत् स द्विधा भूतो निपपात धरातले तथापि नात्यजद् राहुर्बलवान् दानवेश्वरः स मोक्षार्थे ऽकरोद् यत्नं न शशाक च नारद
ಅವನು ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು; ಆದರೂ ಬಲಿಷ್ಠ ದಾನವೇಶ್ವರ ರಾಹು ಕೈಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದನು, ಆದರೆ ಹೇ ನಾರದ, ಅವನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ।
Verse 34
विनायकं संयतमीक्ष्य राहुणा कुण्डोदरो नाम गणेश्वरो ऽथ प्रगृह्य तूर्ण मुशलं महात्मा राहुं दुरात्मानमसौ जघान
ರಾಹುವಿನೊಂದಿಗೆ ವಿನಾಯಕನು ಸಮರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕುಂಡೋದರನೆಂಬ ಗಣೇಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಮುಸಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ದುಷ್ಟಾತ್ಮ ರಾಹುವನ್ನು ಹೊಡೆದನು।
Verse 35
ततो गणेशः कलशध्वजस्तु प्रासेन राहुं हृदये बिभेद घटोदरो वै गदया जघान खड्गेन रक्षो ऽधिपतिः सुकेशी
ಬಳಿಕ ಕಲಶಧ್ವಜನಾದ ಗಣೇಶನು ರಾಹುವಿನ ಎದೆಯನ್ನು ಈಟಿಯಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು. ಘಟೋದರನು ಗದೆಯಿಂದಲೂ, ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ ಸುಕೇಶಿಯು ಕತ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಹೊಡೆದರು.
Verse 36
स तैश्चतुर्भिः परिताड्यमानो गणाधिपं राहुरथोत्ससर्ज संत्यक्तमात्रो ऽथ परश्वधेन तुहुण्मूर्द्धानमथो बिभेद
ಆ ನಾಲ್ವರಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ರಾಹುವು ಗಣಾಧಿಪನ ಮೇಲೆರಗಿದನು ಮತ್ತು ಕೂಡಲೇ ಕೊಡಲಿಯಿಂದ ತುಹುಂಡನ ತಲೆಯನ್ನು ಸೀಳಿದನು.
Verse 37
हते तुहुण्डे विमुखे च राहौ गणेश्वराः क्रोधविषं मुमुक्षवः पञ्चैककालानलसन्निकाशा विशान्ति सेनां दनुपुङ्गवानाम्
ತುಹುಂಡನು ಹತನಾಗಲು ಮತ್ತು ರಾಹುವು ವಿಮುಖನಾಗಲು, ಕೋಪಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಗುಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವ ಗಣೇಶ್ವರರು ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದಾನವ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು.
Verse 38
तां बध्यमानां स्वचमूं समीक्ष्यचबलिर्बली मारुततुल्यवेगः गदां समाविध्य जघान मूर्ध्नि विनायकं कुम्भतटे करे च
ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವು ಬದ್ಧವಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ವಾಯುವೇಗವುಳ್ಳ ಬಲಿಯು ಗದೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ವಿನಾಯಕನ ತಲೆ, ಕುಂಭಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕೈಗೆ ಹೊಡೆದನು.
Verse 39
कुण्डोदरं भग्नकटिं चकार महोदरं शीर्णशिरःकपालम् कुम्भध्वजं चूर्णितसंधिबन्धं घटोदरं चोरुविभिन्नसंधिम्
ಅವನು ಕುಂಡೋದರನ ಸೊಂಟವನ್ನು ಮುರಿದನು, ಮಹೋದರನ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡೆದನು, ಕುಂಭಧ್ವಜನ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಘಟೋದರನ ತೊಡೆಯ ಕೀಲುಗಳನ್ನು ಸೀಳಿದನು.
Verse 40
गणाधिपांस्तान् विमुखान् स कृत्वा बलन्वितो वीरतरो ऽसुरेन्द्रः समभ्यधावत् त्वरितो निहन्तुं गणेश्वरान् स्कन्दविशाखमुख्यान्
ಆ ಗಣಾಧಿಪತಿಗಳನ್ನು ವಿಮುಖರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ಬಲಸಂಪನ್ನನೂ ಅತಿವೀರನೂ ಆದ ಅಸುರೇಂದ್ರನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿ, ಸ್ಕಂದ–ವಿಶಾಖ ಮೊದಲಾದ ಗಣೇಶ್ವರರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಮುಂದಾದನು।
Verse 41
तमापतन्तं भगवान् समीक्ष्य महेश्वरः श्रेष्ठतमं गणानाम् शैलादिमामन्त्र्य वचो बभाषे गच्छस्व दैत्यान् जहि वीर युद्ध
ಅವನು ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶ್ವರನು ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶೈಲಾದಿಯನ್ನು ಕರೆದು ಹೇಳಿದರು—“ವೀರನೇ, ಹೋಗು; ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸು।”
Verse 42
इत्येवमुक्तो वृषभध्वजेन वज्रं समादाय शिलादसूनुः बलिं सम्भ्येत्य जघान मूर्ध्नि संमोहितः सो ऽवनिमाससाद
ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಶಿಲಾದನ ಪುತ್ರನು ವಜ್ರಸಮಾನ ಆಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಲಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು; ಸಂಮೋಹಿತನಾದ ಬಲಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು।
Verse 43
संमोहितं भ्रातृसुतं विदित्वा बली कुजम्भो मुसलं प्रगृह्य संभ्रामयंस्तूर्णतरं स वेगात् ससर्ज नन्दिं प्रति जातकोपः
ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಪುತ್ರನು ಸಂಮೋಹಿತನಾದುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಬಲಿಷ್ಠ ಕುಜಂಭನು ಮುಸಲವನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದು, ನಂದಿಯ ಕಡೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಎಸೆದನು।
Verse 44
तमापतन्तं मुसलं प्रगृह्य करेण तूर्ण भगवान् स नन्दी जघान तेनैव कुजम्भमाहवे स प्राणहीनो निपपात भूमौ
ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮುಸಲವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಭಗವಾನ್ ನಂದಿಯು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಆಯುಧದಿಂದ ಕುಜಂಭನನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ಅವನು ಪ್ರಾಣವಿಲ್ಲದೆ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು।
Verse 45
हत्वा कुजम्भं मुसलेन नन्दी वज्रेण वीरः शतशो जघान ते वध्यमाना गणनायकेन दुर्योधनं वै शरणं प्रपन्नाः
ವೀರನಾದ ನಂದಿಯು ಮುಸಲದಿಂದ ಕುಜಂಭನನ್ನು ಕೊಂದು, ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ನೂರಾರು ಜನರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು. ಗಣನಾಯಕನಿಂದ ಹತರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು ದುರ್ಯೋಧನನ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.
Verse 47
दुर्योधनः प्रेक्ष्य गणाधिपेन वज्रपहारैर्निहतान् दितीशान् प्रासं समाविध्य तडित्प्रकाशं नन्दिं प्रचिक्षेप हतो ऽसि वै ब्रुवन् // वम्प्_42.46 तमापतन्तं कुलिशेन नन्दी बिभेद गुह्यं पिशुनो यथा नरः तत्प्रासमालक्ष्य तदा निकृत्तं संवर्त्त्य मुष्टिं गणमाससाद
ಗಣಾಧಿಪನ ವಜ್ರದ ಏಟುಗಳಿಗೆ ದೈತ್ಯರು ಸಾಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ದುರ್ಯೋಧನನು 'ನೀನು ಸತ್ತೆ!' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮಿಂಚಿನಂತಹ ಬల్లವೊಂದನ್ನು ನಂದಿಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ನಂದಿಯು ಅದನ್ನು ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ತುಂಡರಿಸಿದನು.
Verse 48
ततो ऽस्य नन्दी कुलिसेन तृर्ण शिरो ऽच्छिनत् तालफलप्रकाशम् हतो ऽथ भूमौ निपपात वेगाद् दैत्याश्च भीता विगता दिशो दश
ಆಗ ನಂದಿಯು ವಜ್ರಾಯುಧದಿಂದ ತಾಳೆಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕೂಡಲೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ಹತನಾದ ಅವನು ವೇಗವಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಭಯಭೀತರಾದ ದೈತ್ಯರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರು.
Verse 49
ततो हतं स्वं तनयं निरीक्ष्य हस्ती तदा नन्दिनमाजगाम प्रगृह्य बाणासनमुग्रवेगं बिभेद बाणैर्यमदण्डकल्पैः
ಆಗ ತನ್ನ ಮಗನು ಹತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಹಸ್ತಿಯು ನಂದಿಯೆದುರು ಬಂದನು. ಉಗ್ರ ವೇಗದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಯಮದಂಡದಂತಹ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಂದಿಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 50
गणान् सन्दीन् वृषभध्वजांस्तान् धाराभिरेवाम्बुरास्तु शैलान् ते छाद्यमानासुरबामजालैर्विनायकाद्या बलिनो ऽपि समन्तान्
दुर्जयो ऽसौ रणपटुर्धर्मात्मा कारणान्तरैः समासते हि हृदये पद्माक्षी शैलनन्दिनी
Verse 53
अमरारिबलं दृष्ट्वा भग्नं क्रुद्धा गणेश्वराः पुरतो नन्दिनं कृत्वा जिघांसन्ति स्म दानवान्
ಅಮರರ ಶತ್ರುಸೈನ್ಯ ಭಂಗವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ರುದ್ಧರಾದ ಗಣೇಶ್ವರರು, ನಂದಿನನ್ನು ಮುಂಚೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ದಾನವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಮುಂದಾದರು.
Verse 54
ते वध्यमानाः प्रमथैर्दैत्याश्चापि पराङ्मुखाःष भूयो निवृत्ता बलिनः कार्त्तस्वरपुरोगमाः
ಪ್ರಮಥರಿಂದ ವಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದೈತ್ಯರೂ ಪರಾಂಗ್ಮುಖರಾದರು; ಆದರೂ ಕಾರ್ತ್ತಸ್ವರನ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಆ ಬಲಿಷ್ಠರು ಮತ್ತೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು.
Verse 55
तान् निवृत्तान् समीक्ष्यैव क्रोधदीप्तेक्षणः श्वशसन् नन्दिषेणो व्याघ्रमुखो निवृत्तश्चापि वेगवान्
ಅವರು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದೀಪ್ತವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ, ಉಸಿರಾಡುತ್ತಾ/ಗರಜುತ್ತಾ ನಂದಿಷೇಣ—ವ್ಯಾಘ್ರಮುಖ—ವೇಗವಂತನಾಗಿ ತಾನೂ ಹಿಂದಿರುಗಿದನು.
Verse 56
तस्मिन् निवृत्ते गणपे पट्टिशाग्रकरे तदा कार्त्तस्वरो निववृते गदामादाय नारद
ಹೇ ನಾರದ, ತೀಕ್ಷ್ಣಧಾರೆಯ ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಆ ಗಣಪ (ಗಣಗಳ ನಾಯಕ) ನಿವೃತ್ತನಾದಾಗ, ಕಾರ್ತ್ತಸ್ವರವೂ ಗದೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹಿಂದಿರುಗಿದನು।
Verse 58
तमापतन्तं ज्वलनप्रकाशं गमः समीक्ष्यैव महासुरेन्द्रम् तं पट्टिशं भ्राम्य जघान मूर्ध्नि कार्तस्वरं विस्वरमुन्नदन्तम् // वम्प्_42.57 तस्मिन् हते समाविध्य तुरङ्गकन्धरः बबन्ध वीरः सह पट्टिशेन गणेश्वरं चाप्यथ नन्दिषेणम्
ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುವ ಮಹಾಸುರೇಂದ್ರನು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಗಣಯೋಧನು ಪಟ್ಟಿಶವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಘೋರನಾದ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಕಾರ್ತ್ತಸ್ವರನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು। ಅವನು ಹತನಾದ ಬಳಿಕ, ವೀರ ತುರಂಗಕಂಧರನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ ಪಟ್ಟಿಶದ ಬಲದಿಂದ ಗಣೇಶ್ವರನನ್ನೂ ನಂದಿಷೇಣನನ್ನೂ ಬಂಧಿಸಿ ಹಿಡಿದನು।
Verse 59
नन्दिषेणं तथा बद्धं समीक्ष्य बलिनां वरः विशाखः कपितो ऽभ्येत्य शक्तिपाणिरवस्थितः
ನಂದಿಷೇಣನು ಹೀಗೆ ಬಂಧಿತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಬಲಿಷ್ಠರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಕಪಿತವರ್ಣದ ವಿಶಾಖನು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಸಮೀಪಿಸಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು।
Verse 60
तं दृष्ट्वा बलिनां श्रेष्ठः पाशपाणिरयःशिराः संयोधयामास बली विशाखं कुक्कुटध्वजम्
ಅವನನ್ನು ಕಂಡು, ಬಲಿಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಪಾಶವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಅಯಃಶಿರನು, ಕುಕ್ಕುಟಧ್ವಜ ವಿಶಾಖನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು।
Verse 61
विशाखं संनिरुद्धं वै दृष्ट्वायशिरसा रणे शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಯಃಶಿರನು ವಿಶಾಖನನ್ನು ತಡೆದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಶಾಖ ಮತ್ತು ನೈಗಮೇಯರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಕಡೆಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 62
एकतो नैगमेयेन भिन्नः शक्त्या त्वयःसिराः शाखश्च नैगमेयश्च तूर्णमाद्रवतां रिपुम्
ಒಂದು ಕಡೆ ನೈಗಮೇಯನು ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧದಿಂದ ಅಯಃಶಿರಸ್ಸನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು; ಶಾಖ ಮತ್ತು ನೈಗಮೇಯರು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು।
Verse 63
स त्रिभिः शङ्करसुतैः पीड्यमानो जहौ पणम् ते प्राप्ताः शम्बरं तूर्णं प्रेक्ष्यमाणा गणेश्वराः
ಶಂಕರನ ಮೂವರು ಪುತ್ರರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಕುತಂತ್ರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು; ಗಣೇಶ್ವರರು ಅವನನ್ನು ನಿಕಟವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಶಂಬರನ ಬಳಿಗೆ ತಲುಪಿದರು।
Verse 64
पाशं शक्त्या समाहत्य चतुर्भिः शङ्करात्मजैः जगाम विलयं तूर्णमाकासादिव भूतलम्
ಶಂಕರನ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧದಿಂದ ಹೊಡೆದಾಗ ಪಾಶವು ತಕ್ಷಣವೇ ಲಯವಾಯಿತು—ಭೂಮಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕರಗಿದಂತೆ।
Verse 65
पाशे निराशतां याते शम्बरः कातरेक्षणः दिशो ऽथ भेजे देवर्षे कुमारः सैन्यमर्दयत्
ಪಾಶವು ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಶಂಬರನು ಭೀತ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದಿಕ್ಕುಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿಹೋದನು, ಓ ದೇವರ್ಷಿ; ಕುಮಾರನು ಸೇನೆಯನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿಸಿದನು।
Verse 66
तैर्वध्यमाना पृतना महर्षे सादानवी रुद्रसुतैर्गणैश्च विषण्णारूपा भयविह्वलाङ्गी जगाम सुक्रं शरणं भयार्ता
ಓ ಮಹರ್ಷಿ, ರುದ್ರನ ಪುತ್ರರಾದ ಗಣಗಳಿಂದ ವಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ದಾನವ ಸೇನೆ ವಿಷಣ್ಣ ರೂಪ ಪಡೆದು, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುವ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದಿತು; ಭಯಾರ್ತಳಾಗಿ ಶುಕ್ರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಯಿತು।
Frequently Asked Questions
Although the narrative is predominantly Śaiva (Śiva, Vināyaka, Nandin, Skanda and the gaṇas), it is embedded in a Purāṇic universe where major deities (including Viṣṇu) appear as cosmic witnesses and participants in dharma’s maintenance. The chapter models functional unity: different divine orders uphold cosmic stability against asura-dharma, consistent with the Vāmana Purāṇa’s broader Hari–Hara compatibility.
The chapter’s topography is primarily martial rather than pilgrimage-oriented. It sacralizes Mandara-parvata by emphasizing its pramatha-inhabited caverns (kandaras) as a divine stronghold and by staging the Devas’ aerial witnessing (ambaratala). No explicit Sarasvatī-basin tirtha catalog, bathing merit (snāna-phala), or ritual prescription is foregrounded in this passage.
Bali appears as a frontline asura champion who directly strikes Vināyaka and turns the tide momentarily, prompting Śiva to deploy Nandin decisively. The sequence culminates in repeated daitya retreats and, finally, the asura host seeking refuge with Śukra—an asura-dharma motif that frames their survival strategy through counsel and protection rather than victory.