Adhyaya 92

Verse 1

सूत उवाच । अग्नितीर्थस्य माहात्म्यमेतद्वः परिकीर्तितम् । ब्रह्मकुंडसमुत्पत्तिरधुना श्रूयतां द्विजाः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅಗ್ನಿತೀರ್ಥದ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಿಮಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈಗ, ಓ ದ್ವಿಜರೇ, ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

Verse 2

यदा संस्थापितो ब्रह्मा मार्कंडेन महात्मना । तदा विनिर्मितं तत्र कुण्डं शुचिजलान्वितम्

ಮಹಾತ್ಮ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಅಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ, ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶುಚಿ ಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಒಂದು ಕುಂಡವು ನಿರ್ಮಿತವಾಯಿತು.

Verse 3

प्रोक्तं च कार्तिके मासि कृत्तिकास्थे निशाकरे । सम्यग्भीष्मव्रतं कृत्वा स्नात्वात्र सलिले शुभे

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ಕೃತ್ತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಸಮ್ಯಕ್ಗా ಭೀಷ್ಮವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಶುಭ ಜಲದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪ್ರೋಕ್ತವಾಗಿದೆ।

Verse 4

पूजयिष्यति यो देवं पद्मयोनिं ततः परम् । स शूद्रोऽपि तनुं त्यक्त्वा ब्रह्मयोनौ प्रयास्यति

ಅನಂತರ ಯಾರು ಪದ್ಮಯೋನಿ ದೇವ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವನೋ, ಅವನು ಶೂದ್ರನಾದರೂ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಯೋನಿ (ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಥಿತಿ)ಯನ್ನು ಪಡೆಯುವನು।

Verse 5

ब्राह्मणोऽपि यदि स्नानं तत्र कुण्डे करिष्यति । कृत्वा भीष्मव्रतं सम्यग्ब्रह्मलोकं प्रयास्यति

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಸಮ್ಯಕ್ಗా ಭೀಷ್ಮವ್ರತವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು।

Verse 6

एवं प्रवदतस्तस्य मार्कंडेयस्य सन्मुनेः । श्रुतं तत्सकलं वाक्यं पशुपालेन केनचित्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸನ್ಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರ ಎಲ್ಲಾ ವಚನಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ಗೋಪಾಲನು ಕೇಳಿದನು।

Verse 7

ततः श्रद्धाप्रयुक्तेन तेन तद्भीष्मपंचकम् । यथावद्विहितं सम्यक्कार्तिके मासि संस्थिते

ನಂತರ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸ ಬಂದಾಗ, ಅವನು ಆ ಭೀಷ್ಮಪಂಚಕ ವ್ರತವನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ಗా ಆಚರಿಸಿದನು।

Verse 8

ततश्च कृत्तिकायोगे पूर्णिमायां यथाविधि । संपूज्य पद्मजं पश्चात्पूजितः पुरुषोत्तमः

ನಂತರ ಕೃತ್ತಿಕಾ-ಯೋಗಯುಕ್ತ ಪೂರ್ಣಿಮೆಯಂದು ವಿಧಿಯಂತೆ ಮೊದಲು ಪದ್ಮಜ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್ ಪೂಜಿಸಿ, ಬಳಿಕ ಪುರುಷೋತ್ತಮನನ್ನೂ ಆರಾಧಿಸಿದನು।

Verse 9

ततः कालविपाकेन स पंचत्वमुपागतः । ब्राह्मणस्य गृहे जातः पुरेऽत्रैव द्विजोत्तमाः । जातिस्मरः प्रभायुक्तः पितृमातृप्रतुष्टिदः

ನಂತರ ಕಾಲಪರಿಪಾಕದಿಂದ ಅವನು ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು. ಓ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ, ಇದೇ ನಗರದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಜನಿಸಿದನು; ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸ್ಮರಣೆಯುಳ್ಳವನು, ತೇಜಸ್ವಿ, ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ಪರಮ ತೃಪ್ತಿದಾಯಕನಾದನು।

Verse 10

एवं प्रगच्छतस्तस्य वृद्धिं तत्र पुरोत्तमे । पितृमातृसमुद्भूतो यादृक्स्नेहो व्यवस्थितः

ಹೀಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರಲು, ತಂದೆ-ತಾಯಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸಹಜ ಸ್ನೇಹವು ಅವನೊಳಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು।

Verse 11

अन्यदेहोद्भवे वापि तस्य शूद्रेपरिस्थितः । स तस्य धनसंपन्नः सदैव कुरुते द्विजः

ಅವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವನು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮದಿಂದ ಶೂದ್ರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ, ಧನಸಂಪನ್ನನಾದ ಈ ದ್ವಿಜನು ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಸಹಾಯ ಹಾಗೂ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು।

Verse 12

उपकारप्रदानं च यत्किंचित्तस्य संमतम् । अन्यस्मिन्दिवसे शूद्रः स पिता पूर्वजन्मनः । तस्य पञ्चत्वमापन्नः संप्राप्ते चायुषः क्षये

ಅವನಿಗೆ ಹಿತಕರವಾಗಿದ್ದು ಅವನು ಒಪ್ಪಿದ ಯಾವ ಸಹಾಯವನ್ನಾದರೂ ಅವನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದನು. ನಂತರ ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವನ ತಂದೆಯಾಗಿದ್ದ ಆ ಶೂದ್ರನು ಆಯುಷ್ಯದ ಕ್ಷಯದಲ್ಲಿ ಪಂಚತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು।

Verse 13

अथ तस्य महाशोकं स कृत्वा तदनंतरम् । चकार प्रेतकार्याणि निःशेषाणि प्रभक्तितः

ಆಮೇಲೆ ಅವನಿಗಾಗಿ ಮಹಾಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।

Verse 14

अथ तस्य समालोक्य तादृशं तद्विचेष्टितम् । पृष्टः स कौतुकाविष्टैः पितृमातृसुतादिभिः

ನಂತರ ಅವನ ಅಂಥ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಕುತೂಹಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ತಂದೆ, ತಾಯಿ, ಪುತ್ರರು ಮೊದಲಾದವರು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು।

Verse 15

कस्मात्त्वमस्य नीचस्य पशुपालस्य सर्वदा । अतिस्नेहसमायुक्तो निःस्पृहस्यापि शंस नः

‘ಈ ನೀಚ ಗೋವಾಳನ ಮೇಲೆ ನೀನು ಸದಾ ಇಷ್ಟು ಅತಿಸ್ನೇಹ ಏಕೆ ತೋರುತ್ತೀಯ? ನೀನು ಸ್ವತಃ ನಿಃಸ್ಪೃಹನು; ಕಾರಣವನ್ನು ನಮಗೆ ಹೇಳು.’

Verse 16

तस्यापि प्रेतकार्याणि मृतस्यापि करोषि किम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व न चेद्गुह्यं व्यवस्थितम्

‘ಅವನು ಸತ್ತ ಮೇಲೂ ನೀನು ಅವನಿಗಾಗಿ ಪ್ರೇತಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಏಕೆ ಮಾಡುತ್ತೀಯ? ಇದು ಗುಪ್ತವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಮಗೆ ತಿಳಿಸು.’

Verse 17

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा किंचिल्लज्जासमन्वितः । तानब्रवीच्छृणुध्वं च कथयिष्याम्यसंशयम्

ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ, ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—‘ಕೇಳಿರಿ, ನಾನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.’

Verse 18

अहमस्यान्यदेहत्वे पुत्र आसं सुसंमतः । पशुपालनकर्मज्ञः प्राणेभ्यो वल्लभः सदा

ಅವನ ಪೂರ್ವದೇಹದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವನ ಪುತ್ರನಾಗಿದ್ದೆ—ಅತಿಪ್ರಿಯನೂ ಬಹುಮಾನಿತನೂ. ಪಶುಪಾಲನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ಸದಾ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಣಸಮಾನವಾಗಿ ವಲ್ಲಭನಾಗಿದ್ದೆ.

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य मार्कंडस्य महामुनेः । श्रुतं प्रवदतो वाक्यं ब्रह्मकुण्डसमुद्भवम्

ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮುನಿ ಮಾರ್ಕಂಡೇಯರು ಹೇಳಿದ ವಚನಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು—ಅವು ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡದ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವು.

Verse 20

कार्तिक्यां कृत्तिकायोगे भीष्मपञ्चककृन्नरः । सम्यक्छ्रद्धासमुत्पन्नो योऽत्र स्नानं करिष्यति

ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ತಿಕಾ-ಯೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭೀಷ್ಮ-ಪಂಚಕ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ಸಮ್ಯಕ್ ಜಾಗೃತವಾದ ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವನು ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡುವನೋ—

Verse 21

दृष्ट्वा पितामहं देवं पूजयित्वा जनार्दनम् । स भविष्यति शूद्रोऽपि ब्राह्मणश्चान्यजन्मनि

ದೇವ ಪಿತಾಮಹ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿ, ಜನಾರ್ದನ (ವಿಷ್ಣು)ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರೆ, ಶೂದ್ರನಾದರೂ ಇನ್ನೊಂದು ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 22

तन्मया विहितं सम्यक्स्नात्वा तत्र शुभावहे । सुकुण्डे कार्तिके मासि तेन जातोऽस्मि सद्द्विजः

ಅದನ್ನು ನಾನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿದೆ: ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಆ ಶುಭಕರವಾದ ಸು-ಕುಂಡದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ; ಆ ಪುಣ್ಯದಿಂದಲೇ ನಾನು ಸದ್ದ್ವಿಜನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 23

चन्द्रोदयस्य विप्रर्षेरन्वये भुवि विश्रुते । संस्मरन्पूर्विकां जाति तेन स्नेहो मम स्थितः । तस्योपरि महान्नित्यं शूद्रस्यापि निरर्गलः

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿ ಚಂದ್ರೋದಯನ ವಂಶಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು. ಅವನ ಮೇಲಿನ ಆ ಮಹಾನ್ ನಿತ್ಯ ಪ್ರೀತಿ—ಶೂದ್ರನ ಮೇಲೆಯೂ—ತಡೆಯಿಲ್ಲದೆ ಹರಿಯಿತು.

Verse 24

अतोऽहं कृत्तिकायोगे कार्तिक्यां भक्तिसंयुतः । ज्ञात्वा करोमि भीष्मस्य पंचकं व्रतमुत्तमम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದಲ್ಲಿ ಕೃತ್ತಿಕಾ-ಯೋಗದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಕ್ತಿಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು, ನಾನು ಭೀಷ್ಮ-ಪಂಚಕವೆಂಬ ಉತ್ತಮ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 25

सूत उवाच । एवं तस्य वचः श्रुत्वा ते चान्ये च द्विजोत्तमाः । भीष्मस्य पञ्चकं चक्रुः सम्यक्छ्रद्धासमन्विताः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನ ವಚನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ಇತರರೂ, ಸಮ್ಯಕ್ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತರಾಗಿ, ಭೀಷ್ಮ-ಪಂಚಕವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು.

Verse 26

ततःप्रभृति तत्कुण्डं विख्यातं धरणीतले । स्थितमुत्तरदिग्भागे ब्रह्मकुण्डमिति स्मृतम्

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಆ ಕುಂಡವು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು. ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ‘ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 27

यः स्नानं सर्वदा तत्र ब्राह्मणः प्रकरोति वै । स संभवति विप्रेंद्रो जायमानः पुनः पुनः

ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಅಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸ್ನಾನವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಜನ್ಮಿಸಿದರೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ‘ವಿಪ್ರೇಂದ್ರ’—ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ—ಆಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 92

इतिश्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಸ್ಕಂದ ಮಹಾಪುರಾಣದ ಏಕಾಶೀತಿಸಾಹಸ್ರೀ ಸಂಹಿತೆಯ ಷಷ್ಠ ಭಾಗವಾದ ನಾಗರಖಂಡದ ಹಾಟಕೇಶ್ವರಕ್ಷೇತ್ರಮಾಹಾತ್ಮ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಕುಂಡಮಾಹಾತ್ಮ್ಯವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ತೊಂಬತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।