Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

दक्ष उवाच । अनेन तनया मह्यमष्टाविंशतिसंख्यया । ऊढा अखण्डचारित्रास्तास्त्यक्ता दोषवर्जिताः । मुक्त्वैकां रोहिणीं देव निषिद्धेन मयाऽसकृत्

Transliteration

dakṣa uvāca | anena tanayā mahyamaṣṭāviṃśatisaṃkhyayā | ūḍhā akhaṇḍacāritrāstāstyaktā doṣavarjitāḥ | muktvaikāṃ rohiṇīṃ deva niṣiddhena mayā'sakṛt

Translation

ದಕ್ಷನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವ, ಅವನು ನನ್ನ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಅವರು ದೋಷರಹಿತರು, ಅಖಂಡಚಾರಿತ್ರ್ಯವಂತರು ಆದರೂ ಅವರನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಒಂದೇ ರೋಹಿಣಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು—ನಾನು ಮರುಮರು ನಿಷೇಧಿಸಿದರೂ.”

Word by Word

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• अनेन: by him/with this one
• अनेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन (by this/with him)

• तनया: daughters
• तनया: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (contextually: daughters; poetic singular/plural variation)

• मह्यम्: to me
• मह्यम्: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी (4th/dative), एकवचन

• अष्टाविंशति: twenty-eight
• अष्टाविंशति: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अष्टा + विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, स्त्रीलिङ्ग (विंशति-प्रभाव), प्रथमा/तृतीया-समासपूर्वपद; अष्टा+विंशति = 28

• संख्यया: in number/by count
• संख्यया: Karana (Instrument/measure/करण)
• Type: Noun
• Root: संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• ऊढाः: married
• ऊढाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (married)

• अखण्डचारित्राः: of unbroken chastity
• अखण्डचारित्राः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अखण्ड + चारित्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः (अखण्डं चारित्रं यासाम्)

• ताः: they
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• त्यक्ताः: abandoned
• त्यक्ताः: Kriya (Predicate adjunct/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मणि (abandoned)

• दोषवर्जिताः: free from fault
• दोषवर्जिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दोष + वर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुषः (दोषैः वर्जिताः)

• मुक्त्वा: leaving aside
• मुक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालिक क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अपवादार्थे (excepting/leaving)

• एकाम्: one
• एकाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषण

• रोहिणीम्: Rohiṇī
• रोहिणीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन

• देव: O god
• देव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/vocative), एकवचन

• निषिद्धेन: by (my) forbidding/prohibition
• निषिद्धेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: नि + सिध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन; (by prohibition/forbidden act)

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent in passive/कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• असकृत्: repeatedly
• असकृत्: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: असकृत् (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण/adverb: repeatedly)

Speaker

Dakṣa

Skanda Dialogue

Listener: Śiva (addressed as Deva)

Visual Art Cues

Scene: Dakṣa speaks with controlled indignation, gesturing toward an imagined circle of 28 daughters; Rohiṇī is subtly highlighted (brighter attire/halo) while the others appear slighted; Śiva listens as judge.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Candra
• Rohiṇī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Partiality and neglect of duty are portrayed as adharma, generating conflict that reverberates through cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse functions as mythic backstory within the Tīrthamāhātmya frame; the tīrtha remains the contextual setting of the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a narrative explanation for the Moon’s affliction and the ethical cause behind it.