Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

तथा तत्रास्ति पूर्वस्यां दिशि तत्तीर्थमुत्तमम् । गयाशिर इति ख्यातं प्रेतत्वान्मुक्तिदा यकम्

Transliteration

tathā tatrāsti pūrvasyāṃ diśi tattīrthamuttamam | gayāśira iti khyātaṃ pretatvānmuktidā yakam

Translation

ಮತ್ತೂ ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ‘ಗಯಾಶಿರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೀರ್ಥವಿದೆ; ಅದು ಪ್ರೇತತ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Word by Word

• तथा: thus; also
• तथा: Sambandha (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (thus/also)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण

• अस्ति: is; exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पूर्वस्याम्: in the eastern
• पूर्वस्याम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying दिशि)

• दिशि: direction
• दिशि: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• तीर्थम्: holy place; ford
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying तीर्थम्)

• गयाशिरः: Gayaśiras (the 'head' of Gayā)
• गयाशिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गयाशिरस् (प्रातिपदिक: गया + शिरस्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (गयायाः शिरः)

• इति: thus; called
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, इत्यादि-उद्धरणसूचक (quotative particle)

• ख्यातम्: known; famed
• ख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेष)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि (known/called)

• प्रेतत्वात्: from preta-hood
• प्रेतत्वात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: प्रेतत्व (प्रातिपदिक: प्रेत + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/अपादाने (from/owing to preta-hood)

• मुक्तिदायकम्: bestowing liberation
• मुक्तिदायकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + दायक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः चतुर्थी-तत्पुरुष (मुक्तये दायकः) / उपपद-तत्पुरुष; विशेषण (qualifying तीर्थम्/गयाशिरः)

Speaker

Preta (a departed spirit)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Gayāśira

Type: tirtha

Visual Art Cues

Scene: Directional revelation: to the east lies the excellent tīrtha called Gayāśira, famed as a liberator from pretahood.

Characters & Entities

• Gayāśira Tīrtha
• Mukti
• Preta-bhāva

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Specific tīrthas are celebrated as uniquely efficacious for relieving particular karmic conditions, including pretahood.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Gayāśira tīrtha, located to the east of the previously described sacred area.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not detailed here; the verse identifies Gayāśira as a liberation-giving tīrtha, setting up the next instruction.